• Αθήνα
    Σποραδικές νεφώσεις
    21°C 18.8°C / 23.4°C
    3 BF
    47%
  • Θεσσαλονίκη
    Ελαφρές νεφώσεις
    19°C 16.5°C / 20.9°C
    2 BF
    50%
  • Πάτρα
    Αίθριος καιρός
    22°C 21.6°C / 23.0°C
    1 BF
    47%
  • Ιωάννινα
    Ελαφρές νεφώσεις
    18°C 15.9°C / 17.7°C
    1 BF
    41%
  • Αλεξανδρούπολη
    Ελαφρές νεφώσεις
    20°C 19.9°C / 20.2°C
    4 BF
    42%
  • Βέροια
    Αίθριος καιρός
    18°C 16.0°C / 18.2°C
    2 BF
    48%
  • Κοζάνη
    Ελαφρές νεφώσεις
    12°C 12.4°C / 14.8°C
    3 BF
    47%
  • Αγρίνιο
    Αίθριος καιρός
    20°C 20.2°C / 20.2°C
    2 BF
    35%
  • Ηράκλειο
    Σποραδικές νεφώσεις
    22°C 21.6°C / 23.8°C
    4 BF
    54%
  • Μυτιλήνη
    Ελαφρές νεφώσεις
    19°C 18.9°C / 19.0°C
    4 BF
    59%
  • Ερμούπολη
    Ελαφρές νεφώσεις
    21°C 21.1°C / 21.8°C
    6 BF
    52%
  • Σκόπελος
    Αραιές νεφώσεις
    16°C 15.7°C / 16.2°C
    2 BF
    88%
  • Κεφαλονιά
    Ελαφρές νεφώσεις
    24°C 23.9°C / 23.9°C
    0 BF
    53%
  • Λάρισα
    Ελαφρές νεφώσεις
    20°C 19.5°C / 19.9°C
    2 BF
    34%
  • Λαμία
    Σποραδικές νεφώσεις
    20°C 17.8°C / 21.6°C
    1 BF
    53%
  • Ρόδος
    Αίθριος καιρός
    23°C 22.7°C / 22.8°C
    4 BF
    45%
  • Χαλκίδα
    Αραιές νεφώσεις
    20°C 18.6°C / 23.2°C
    0 BF
    46%
  • Καβάλα
    Σποραδικές νεφώσεις
    19°C 18.3°C / 18.8°C
    2 BF
    53%
  • Κατερίνη
    Αίθριος καιρός
    18°C 17.5°C / 18.9°C
    3 BF
    52%
  • Καστοριά
    Αίθριος καιρός
    15°C 15.2°C / 15.2°C
    0 BF
    56%

  Χάρης Βλαβιανός. Τώρα θα μιλήσω εγώ. Πατάκης 2020. Σελ. 71

ΕΝΤΥΠΗ ΕΚΔΟΣΗ

«Συγγένεια σημαίνει θάνατος» (Χ.Β., «Pentimento»)

  • A-
  • A+

Ενα μεγάλο μέρος της ποίησης του Χάρη Βλαβιανού δεν αποτελεί παρά ανάπτυξη του ερωτήματος του τίτλου «ΠΟΙΟΣ;» στο ακροτελεύτιο ποίημα της συλλογής Μετά το τέλος της ομορφιάς, με το οποίο ολοκληρώνεται και η μεγάλη συγκεντρωτική έκδοση H εύθραυστη επικράτεια των λέξεων (Ποιήματα-Σχεδιάσματα-Μεταγραφές 1991-2003). Στο επίκεντρο αρκετών ποιημάτων του βρίσκεται μια κοσμοπολίτικη ιστορία που τα έχει όλα: εξωτικά σκηνικά (από την Αθήνα στη Μύκονο και τις Σπέτσες, κι από κει στην Ιταλία και τη Βραζιλία), διαλυμένες οικογένειες και επώδυνους χωρισμούς, αναγνωρίσεις και περιπέτειες, χρεοκοπίες και τοκογλύφους, ετεροθαλή αδέλφια, πατριούς και μητριές, κυρίως, όμως, έναν αδιάφορο πατέρα και μιαν ανάλγητη, απορφανισμένη από αισθήματα και χειριστική μητέρα.

Αυτό το οικογενειακό σφαγείο, που επιβεβαιώνει το γνωστό ρητό «Κάθε δυστυχισμένη οικογένεια είναι δυστυχισμένη με τον δικό της τρόπο», αποτελεί το δικό του προσωπικό «τραύμα», το οποίο δεν παύει να αναζητά τη λυτρωτική του έκθεση. Τμήματα αυτού του υλικού τροφοδοτούν συνεχώς την ποίηση του Βλαβιανού και αναπλάθονται με επαναληπτικό τρόπο σ’ αυτήν όσο και στα δύο τελευταία πεζογραφήματά του.

Το βασανιστικό κρυφό ερώτημα που λάνθανε στον ημιτελή τίτλο του προηγούμενου πεζογραφήματος (Το αίμα νερό, Πατάκης 2014), επανέρχεται υψωμένο στο τετράγωνο. Αν εκεί το «εγώ» του αφηγητή προσπαθούσε να λύσει τους παιδιόθεν οικογενειακούς κόμπους των σχέσεων με τους γονείς του, εδώ τον λόγο θα πάρει η αδελφή του. Το (οικογενειακό) «μυθιστόρημα» των σαράντα πέντε αριθμημένων «πράξεων» δίνει τη θέση του σε σαράντα ανάλογου ύφους και μορφής θρυμματισμένες ψηφίδες ενός «δραματικού αποσπασματικού μονολόγου», και τη φωνή του αφηγητή/συγγραφέα, που ήταν κρυμμένη πίσω από το αφηγηματικό δεύτερο πρόσωπο, αντικαθιστά η «φανταστική» φωνή της αδελφής. Η Μαρίνα [Marina Moncada di Monforte (1967-2017)] ανεβαίνει στη σκηνή και μιλά με τη δική της φωνή για τη δική της ιστορία.

Τι λέει, λοιπόν, στο «κύκνειο άσμα» της η Μαρίνα ή, καλύτερα, η ανθρώπινη σκιά της με το αποστεωμένο σώμα και το πρόσωπο χαραγμένο από βαθιές ρυτίδες; Εποπτεύοντας την ιστορία της από ένα προνομιακό σημείο μετά το τέλος, η Μαρίνα αφήνεται στους ελεύθερους συνειρμούς της μνήμης. Λέει, ξανά και ξανά, τον λόγο για τον οποίο οδηγήθηκε στα ναρκωτικά, περιγράφει το μακάβριο φλερτ της με τον θάνατο στην απεγνωσμένη της προσπάθεια να επουλώσει παιδικά ψυχικά τραύματα και ενοχικά σύνδρομα, αναθυμάται περιστατικά που σημάδεψαν τη ζωή της, τη σπατάλη, καλύτερα, μιας ολόκληρης ζωής: από τα δεκαπέντε της, όταν για πρώτη φορά δοκίμασε ουσίες, μέχρι και την ημέρα του θανάτου της, όταν, μόνη και αβοήθητη, κατέρρευσε οριστικά.

Στις σελίδες ανάμεσα, η μονολογίστρια, ταπεινωμένη και καταφρονεμένη, βουτηγμένη στην ντροπή, γεμάτη φόβους και ενοχές, περιφέρει με δύσθυμα βήματα το σκελετωμένο σώμα της και την πονεμένη της ψυχή από τους δρόμους των Εξαρχείων και τα παγκάκια της πλατείας Βάθη ώς τα σοκάκια της Ρώμης και διάφορες κοινότητες απεξάρτησης στις συνεχόμενες αποτυχίες επανένταξης.

Μοναδικές στιγμές ευτυχίας, οι συναντήσεις με τον αδελφό. Κι αυτές λιγοστές, όχι μόνο λόγω δολοπλοκιών από τη μεριά της μητέρας, αλλά και εξαιτίας του δικού της φόβου για «αποδοκιμασία, περιφρόνηση, άρνηση» εκ μέρους του. Ενάντια στον χειριστικό «λόγο» της μητέρας που κάλυπτε μια ζωή τη δική της φωνή, η Μαρίνα τολμά ν’ αρθρώσει τη δική της εκδοχή κι αγωνίζεται ν’ αποδείξει ότι: «Δεν είμαι το πρεζόνι που της κατέστρεψε τη ζωή. Εκείνη κατέστρεψε εμένα».

Αμφιβόλου πατρός, μεγαλωμένη με τη γιαγιά, με τη «μαμά» μονίμως απούσα ή ωσεί παρούσα και με τον αδελφό της μακριά, η Μαρίνα είναι ήδη «ανέστια» από μικρή, πριν ακολουθήσει τον δύσκολο δρόμο της. «Μόνο αληθινό σπίτι που είχα ήταν το σώμα μου. Και επειδή το μισούσα, το κατέστρεφα» λέει η ίδια, αναζητώντας στο όνειρο της οριστικής ήττας χαρά και ηδονή: «Ηταν ο μόνος τρόπος να κάνει τη “μαμά” να πονέσει». Κι όταν αυτή βγαίνει «από τη σκηνή» πριν από τη Μαρίνα, τα συγκλονιστικά ερωτήματα παραμένουν αναπάντητα: «Πώς να μισώ μια οριστικά απούσα;», «Πώς να μισήσω στάχτες;» ή: «Την αγάπησα άραγε ποτέ; Με αγάπησε άραγε ποτέ;».

Δεν είναι η πρώτη φορά που ο Βλαβιανός θα πει την ιστορία της. Η Μαρίνα πρωταγωνιστεί σε πολλά ποιήματα. Παίρνει τον λόγο στο «Μαρίνα» της συλλογής Adieu (1996) και σ’ ένα από τα δώδεκα ποιήματα της αυτοβιογραφικής ενότητας «Λεύκωμα. Χρονικά αγάπης και απωλείας», και πρωταγωνιστεί στο «Errata» της ενότητας «Μαύρο Γάλα», ακόμα μία συσσωμάτωση αυτοβιογραφικών ποιημάτων στη συλλογή Ο Αγγελος της ιστορίας (1999). Περιστατικά της οικογενειακής τους ιστορίας θα βρουν τον δρόμο τους για την «πεζογραφική» αναδιήγησή τους στα δύο πεζά, διατηρώντας όμως την πύκνωση και την αφαιρετική οικονομία της ποίησης, συνδυασμένη με τη θέρμη του εξομολογητικού λόγου.

Ούτε από την πρόσφατη Αυτοπροσωπογραφία του λευκού (2018) λείπουν τα αυτοβιογραφικά ποιήματα και οι σχετικές αναφορές «στα αίτια της οικογενειακής κρίσης / και τις ψυχαναλυτικές προεκτάσεις του ζητήματος» (στο ποίημα: «Το βιβλίο της ζωής είναι πάντοτε ανοιχτό σε μια τυχαία σελίδα») αλλά και τα προβλήματα που παρουσιάζει ο αυτοβιογραφικός χώρος, καθώς η αφήγηση δραματικών επεισοδίων από την παιδική ηλικία περιπλέκει τα πράγματα, καταρχάς για το ίδιο το διχασμένο υποκείμενο που αναγκάζεται να μεταφερθεί «από το βολικό παρόν, που έχει με τόσο κόπο κατασκευάσει, / στο οδυνηρό παρελθόν κάποιου ξένου» (στο ποίημα: «Τα φωνήεντα ως γνωστόν φωνάζουν»).

Η υποψιασμένη «προσήλωση στον εαυτό» και η ανασκαφή του οικογενειακού αρχείου με ανανεωμένους κάθε φορά υφολογικούς τρόπους δεν αποτελεί «νοσηρό ναρκισσισμό», αλλά βαθύτερη ανάγκη του ποιητικού υποκειμένου, σύμφυτη με την ίδια τη δημιουργία. Εργο και βιογραφία συμβαδίζουν, και η δεύτερη περνά στο πρώτο είτε απευθείας ως καταγραφή είτε αντιδραστικά, ως απώθηση, μετουσίωση και εξιδανίκευση.

Ακολουθήστε μας στο Google news
Google News
ΑΝΟΙΧΤΟ ΒΙΒΛΙΟ
Διατήρηση ή απαλλοτρίωση της Πλάκας;
Μπροστά σε αυτή τη νεότερη εξέλιξη, τα όσα ειπώθηκαν εκείνο το μακρινό διήμερο του 1966 έχουν μηδενική αξία ως πρακτικό αποτέλεσμα. Εχουν μεγάλη όμως σημασία ως ιστορικά τεκμήρια του πώς αντιμετώπιζαν ένα...
Διατήρηση ή απαλλοτρίωση της Πλάκας;
ΑΝΟΙΧΤΟ ΒΙΒΛΙΟ
Η σαγήνη του αδιανόητου
Ο Μητροφάγος είναι ένα ιδιαίτερο βιβλίο, που, στο παρασκήνιο της κριτικής στην επιστήμη και την τέχνη, πραγματεύεται την κοινή μας ανάγκη για αποδοχή σ’ έναν κόσμο αλλόκοτο.
Η σαγήνη του αδιανόητου
ΑΝΟΙΧΤΟ ΒΙΒΛΙΟ
Υμνος στη γυναίκα
Αν η στροφή στο οικογενειακό παρελθόν και τα παιδικά χρόνια θεωρείται σύμπτωμα της δυσφορίας για το παρόν και πολιτικής αμηχανίας των συγγραφέων, το μυθιστόρημα της Δούκα, αντιθέτως, κατορθώνει να μιλήσει...
Υμνος στη γυναίκα
ΑΝΟΙΧΤΟ ΒΙΒΛΙΟ
Το συναξάρι ενός αιωνίως αυτοδίδακτου
Ο Κοροβίνης βιογραφεί τις πόλεις του ως αυτοδίδακτος, δηλαδή ως αναγνώστης, αφού κάθε αναγνώστης είναι ένας αιώνια αυτοδίδακτος. Ετσι, το βιβλίο του μπορεί να αντιμετωπιστεί και ως δοκιμή οδοιπορίας.
Το συναξάρι ενός αιωνίως αυτοδίδακτου
ΑΝΟΙΧΤΟ ΒΙΒΛΙΟ
Ατομικά και συλλογικά τραύματα
Η συγγραφέας διυλίζοντας την εικόνα εισχωρεί όλο και βαθύτερα μέχρι να την κάνει τρισδιάστατη και να αποκαλύψει το τι προϋπήρξε, τη σύνθεσή της με τις υπόλοιπες, αλλά και για να προοικονομήσει τα...
Ατομικά και συλλογικά τραύματα
ΑΝΟΙΧΤΟ ΒΙΒΛΙΟ
Δυο αξιοπρόσεκτες φωνές στη μικρή φόρμα
Μιχάλης Τσιμπλάκης: Αρδεύοντας κυρίως από το πηγάδι της φαντασίας και της προσωπικής αναζήτησης αλλά και από αυτό της ιστορικής μνήμης, των στοχασμών και της προσεκτικής παρατήρησης. Μανώλης Σημαντήρας: Με...
Δυο αξιοπρόσεκτες φωνές στη μικρή φόρμα

Η efsyn.gr θεωρεί αυτονόητο ότι οι αναγνώστες της έχουν το δικαίωμα του σχολιασμού, της κριτικής και της ελεύθερης έκφρασης και επιδιώκει την αμφίδρομη επικοινωνία μαζί τους.

Διευκρινίζουμε όμως ότι δεν θέλουμε ο χώρος σχολιασμού της ιστοσελίδας να μετατραπεί σε μια αρένα απαξίωσης και κανιβαλισμού προσώπων και θεσμών. Για τον λόγο αυτόν δεν δημοσιεύουμε σχόλια ρατσιστικού, υβριστικού, προσβλητικού ή σεξιστικού περιεχομένου. Επίσης, και σύμφωνα με τις αρχές της Εφημερίδας των Συντακτών, διατηρούμε ανοιχτό το μέτωπο απέναντι στον φασισμό και τις ποικίλες εκφράσεις του. Έτσι, επιφυλασσόμαστε του δικαιώματός μας να μην δημοσιεύουμε ανάλογα σχόλια.

Σε όσες περιπτώσεις κρίνουμε αναγκαίο, απαντάμε στα σχόλιά σας, επιδιώκοντας έναν ειλικρινή και καλόπιστο διάλογο.

Η efsyn.gr δεν δημοσιεύει σχόλια γραμμένα σε Greeklish.

Τέλος, τα ενυπόγραφα άρθρα εκφράζουν το συντάκτη τους και δε συμπίπτουν κατ' ανάγκην με την άποψη της εφημερίδας