Παράκαμψη προς το κυρίως περιεχόμενο
  • Αθήνα
    Ελαφρές νεφώσεις
    16°C 15.0°C / 18.0°C
    2 BF
    59%
  • Θεσσαλονίκη
    Σποραδικές νεφώσεις
    14°C 13.3°C / 15.0°C
    3 BF
    77%
  • Πάτρα
    Σποραδικές νεφώσεις
    15°C 11.7°C / 17.0°C
    2 BF
    63%
  • Ιωάννινα
    Ψιχάλες
    9°C 8.3°C / 10.0°C
    1 BF
    81%
  • Αλεξανδρούπολη
    Αυξημένες νεφώσεις
    12°C 12.0°C / 12.0°C
    4 BF
    82%
  • Βέροια
    Αυξημένες νεφώσεις
    14°C 12.8°C / 14.4°C
    1 BF
    93%
  • Κοζάνη
    Αραιές νεφώσεις
    12°C 12.0°C / 12.0°C
    1 BF
    71%
  • Αγρίνιο
    Σποραδικές νεφώσεις
    14°C 10.6°C / 17.0°C
    2 BF
    63%
  • Ηράκλειο
    Σποραδικές νεφώσεις
    19°C 18.0°C / 20.0°C
    1 BF
    82%
  • Μυτιλήνη
    Σποραδικές νεφώσεις
    18°C 18.0°C / 18.0°C
    3 BF
    77%
  • Ερμούπολη
    Σποραδικές νεφώσεις
    15°C 15.0°C / 16.1°C
    3 BF
    94%
  • Σκόπελος
    Σποραδικές νεφώσεις
    15°C 13.3°C / 17.0°C
    3 BF
    82%
  • Κεφαλονιά
    Σποραδικές νεφώσεις
    14°C 14.0°C / 14.0°C
    3 BF
    88%
  • Λάρισα
    Αραιές νεφώσεις
    14°C 13.3°C / 14.0°C
    1 BF
    82%
  • Λαμία
    Αίθριος καιρός
    15°C 13.3°C / 15.6°C
    1 BF
    73%
  • Ρόδος
    Ελαφρές νεφώσεις
    21°C 21.1°C / 22.0°C
    3 BF
    46%
  • Χαλκίδα
    Ελαφρές νεφώσεις
    15°C 14.4°C / 15.0°C
    1 BF
    67%
  • Καβάλα
    Αυξημένες νεφώσεις
    13°C 12.2°C / 13.0°C
    2 BF
    88%
  • Κατερίνη
    Αυξημένες νεφώσεις
    14°C 12.8°C / 14.4°C
    3 BF
    100%
  • Καστοριά
    Αραιές νεφώσεις
    12°C 12.0°C / 12.0°C
    2 BF
    71%
Ενα δυστοπικό μυθιστορηματικό Αλεφ

Αλεξάνδρα Δεληγιώργη: Κοιλάδες του φόβου, Μυθιστόρημα, Εκδόσεις: Εκκρεμές, 2019 Σελ. 372

ΕΝΤΥΠΗ ΕΚΔΟΣΗ

Ενα δυστοπικό μυθιστορηματικό Αλεφ

  • A-
  • A+
Ακολουθήστε μας στο Google news

Πώς αλλιώς; Το φιλοσοφικό και το πεζογραφικό έργο της Αλεξάνδρας Δεληγιώργη αναπόφευκτα συνομιλούν μεταξύ τους. Η κλίση της για τον στοχασμό δεν την εγκαταλείπει ποτέ˙ αντίθετα, οδηγεί τις έκκεντρες και αυτοσυνείδητες μεταμυθοπλασίες της. Θεωρητικός και μυθοπλάστης μαζί, κινείται για χρόνια προς την κατεύθυνση ενοποίησης φιλοσοφίας και λογοτεχνίας, εξερευνώντας με τις δύο ιδιότητές της τις υπόγειες διασυνδέσεις των δύο λόγων.

Αν η «αναζήτηση της χαμένης ενότητας» της φιλοσοφίας αποτελεί τον στόχο του δοκιμίου της Ο μοντερνισμός στη σύγχρονη φιλοσοφία (Αλεξάνδρεια 1996,2007), ο έντεχνος πεζός λόγος ως σύνθεση και επομένως ως πράξη ενοποίησης που αντιστέκεται στον γενικευμένο κατακερματισμό, βρίσκεται στο επίκεντρο του τελευταίου θεωρητικού της κειμένου (Το κόκκινο της φωτιάς. Μικρό εγχειρίδιο λογοτεχνίας, Γαβριηλίδης 2015).

«H φιλοσοφία», διαβάζουμε εκεί, «μπορεί να μας δείξει πού είναι η καρδιά των ανθρώπινων πραγμάτων, αλλά δεν μπορεί να μας πάει ώς εκεί». Αυτό το καθήκον επωμίζεται η λογοτεχνία! Συναιρώντας διανοητικές και φαντασιακές διεργασίες, μεταφορές και σύμβολα, χωνεύοντας στον μύθο της λογικές κατηγορίες, συνδυάζοντας επιστημονική εξήγηση και φιλοσοφική ερμηνεία, μας βοηθάει να εννοήσουμε όσα -παρά τις επιστημονικές εξηγήσεις και τις φιλοσοφικές ερμηνείες- παραμένουν ακατανόητα και ανεξήγητα, σε μια αναδιατύπωση που θυμίζει Ουμπέρτο Εκο (μέσω Βίτγκενσταϊν): «Αυτό που δεν μπορούμε να το θεωρητικοποιήσουμε, πρέπει να το αφηγηθούμε».

Νομίζω ότι κάπως έτσι προκύπτει και το τελευταίο της μυθιστόρημα, στο οποίο οι αγωνίες της φιλοσόφου συναντούν την πένα της μυθιστοριογράφου και η μυθοπλασία γίνεται όχημα για έναν ολιστικό προβληματισμό σε μιαν αυτοαναφορική μυθιστορία με δυστοπικές προβολές.

Στην αφετηρία η σημερινή παγκοσμιοποιημένη πραγματικότητα, τα πιο ζοφερά χαρακτηριστικά της οποίας (τρομοκρατία, προσφυγικό, οικολογική και οικονομική κρίση, τεχνολογική έκρηξη κ.λπ.) οδηγούνται με γκροτέσκο τρόπο στα ακραία όριά τους και προβάλλονται δυστοπικώς μεγεθυσμένα στο μέλλον. Βρισκόμαστε στο 2029, όταν τυφλά και ταυτόχρονα τρομοκρατικά χτυπήματα στις μητροπόλεις του πλανήτη μετατρέπουν τα αστικά κέντρα σε κολασμένες τρύπες και βυθίζουν τον πλανήτη σ’ ένα ζοφερό μέλλον προοδευτικής αυταρχικότητας, βαθιάς αξιακής κρίσης και διάρρηξης του κοινωνικού ιστού.

Η σκοπίμως συμβατική αφήγηση του πρώτου μέρους, το οποίο παρακολουθεί την ιστορία του μεταφραστή Δημοσθένη και της αρχαιολόγου Ειρήνης που αγωνίζονται στο απορφανισμένο μετα-αποκαλυπτικό τοπίο της ελληνικής επαρχίας να επανεκκινήσουν τη ζωή τους, να σκεφτούν, να φανταστούν και να ονειρευτούν ξανά, ολοκληρώνεται στο πολυμορφικό τρίτο μέρος, το οποίο, όσο βυθίζεται στο μέλλον τόσο απογειώνεται μυθοπλαστικά, με απίθανες συμπτώσεις («Σε χρόνο φανταστικό»: η φιλία ενός Αγγλου αστροφυσικού με τα ασυνόδευτα προσφυγόπουλα που είχε υιοθετήσει το πρωταγωνιστικό ζεύγος) και γεμίζει με σκιές σκιών και ομοιώματα («Σε δεινό είδωλο») πριν από τη μυθοπλαστική αποκάλυψη, όταν στο τελευταίο κεφάλαιο η αφήγηση εποπτεύει από ψηλά το μυθοπλαστικό εγχείρημα. Ιντερμέδιο, ανάμεσα στα δύο μέρη, και βιβλίο μέσα στο βιβλίο, ο στοχαστικός λόγος του Ηλία που πρωταγωνιστούσε στο προηγούμενο μυθιστόρημα της Δεληγιώργη (Ανέστιος. Ημερολόγια, Αγρα, 2014) και το έκτο τετράδιο των ημερολογίων του, εξίσου επιτιμητικό για την ασυδοσία της εποχής που γέννησε την κρίση.

Η αγωνιώδης αναζήτηση της «αιτίας του κακού» από τους χαρακτήρες, που κατά τόπους παίρνει τη μορφή φιλοσοφικού διαλόγου (ο Διάλογος ποιητή και Δικαστή στο δεύτερο μέρος), δίνει άπειρες ευκαιρίες για μια συνολική κριτική κάθε έκφανσης της ανθρώπινης ζωής και δραστηριότητας. Από την ασυδοσία του κεφαλαίου ή τον καταναλωτισμό και την πλαστή ευημερία μέχρι τις συμβατικές ανθρώπινες σχέσεις και τη λογοτεχνική διαπλοκή, όλα αποδεικνύουν την εμπλοκή μας σ’ έναν φαύλο κύκλο. Φωτεινό στη ζοφερότητά του, ελπιδοφόρο στην απελπισία του, το κείμενο αφήνει χαραμάδες ελπίδας για το μέλλον –αρκεί, βέβαια, να κατανοήσουμε το παρόν μας.

Ούτε εφαρμοσμένη ούτε εκλαϊκευμένη φιλοσοφία. Αντίθετα, πρόκειται για ένα τολμηρό και προγραμματικό ως προς τις αρχές δόμησής του μυθιστόρημα, το οποίο αντλεί από ποικίλα είδη και παραδόσεις. Ειδολογική δεσπόζουσα, ο αχανής εκείνος χώρος της πεζογραφίας (από τον Χάξλι στον Μέιλερ ή τον Μακ Γιούαν) που περιλαμβάνει κείμενα όπου η διανοητική συζήτηση κυριαρχεί και οι ιδέες συχνά ανεβαίνουν επί σκηνής για να αντιπαρατεθούν μεταξύ τους, την ίδια στιγμή που η περιγραφή, οι ενέργειες και οι πράξεις των ηρώων αποκτούν μικρότερη σημασία. Μυθιστόρημα ιδεών λοιπόν, που προσπαθεί ν’ αποτυπώσει το πραγματικό στην ολότητά του.

Πολύτροπο και δύστροπο κείμενο, που απαιτεί την εγρήγορση του αναγνώστη στις στροφές και τις αντιστροφές της κατακερματισμένης αφήγησης. Γεμάτο με βιβλικές, μυθολογικές και λογοτεχνικές αναφορές (από τον Μάντελσταμ και την Αχμάτοβα ώς τον Οργουελ ή τον Βάλερσταϊν και τον Αγκάμπεν, καθώς και σε άλλα βιβλία της ίδιας της συγγραφέως που κυκλοφορούν εντός του), αλλά και με κόμπους, αινίγματα και ηθικά διλήμματα, το μυθιστόρημα αναζητά, με εμφανή αγωνία για τη συγκυρία, τα βασικά συστατικά της ανθρώπινης συνθήκης (ομορφιά, δικαιοσύνη, ειρήνη, εργασία) και αναδεικνύει τη δύναμη της φαντασίας σε πρωταρχικής σημασίας συνθήκη για κάθε δημιουργία.

ΑΝΟΙΧΤΟ ΒΙΒΛΙΟ
Ο άνθρωπος που καθορίζει τον εαυτό του
Αν κανείς δεν ξέρει τίποτα για τον Υπαρξισμό, ούτε έχει διαβάσει άλλα έργα του Ζαν-Πολ Σαρτρ, ούτε ειδικότερα τη μελέτη του «Το είναι και το μηδέν» (1943), τότε το βιβλιαράκι αυτό, σε εξαιρετική μετάφραση του...
Ο άνθρωπος που καθορίζει τον εαυτό του
ΑΝΟΙΧΤΟ ΒΙΒΛΙΟ
Ενα μυθιστόρημα χωρίς τέλος
Το «Φυσικό Μυθιστόρημα» από τις εκδόσεις «Ικαρος» είναι το πρώτο του Γκοσποντίνοφ, αλλά το δεύτερο που κυκλοφορεί στα ελληνικά σε εξαιρετική μετάφραση από τα βουλγαρικά της Αλεξάνδρας Ιωαννίδου.
Ενα μυθιστόρημα χωρίς τέλος
ΑΝΟΙΧΤΟ ΒΙΒΛΙΟ
Β' μέρος: 23 προτάσεις μεταφρασμένης πεζογραφίας
Σήμερα ολοκληρώνεται το πολυπρισματικό αφιέρωμα στην υπό έκδοση φθινοπωρινή ξένη λογοτεχνία, με άλλους δώδεκα σημαντικούς συγγραφείς. Οπως μας τους συστήνουν οι μεταφραστές τους, μέσα από το βιβλίο τους που...
Β' μέρος: 23 προτάσεις μεταφρασμένης πεζογραφίας
ΑΝΟΙΧΤΟ ΒΙΒΛΙΟ
Πεζογραφικές χειραψίες
15 συγγραφείς συστήνουν τα υπό έκδοση βιβλία τους. Επιλέγοντας δεκαπέντε τίτλους από τη συνολικά αξιοσύστατη φθινοπωρινή εκδοτική σοδειά, το «Ανοιχτό Βιβλίο» επιχειρεί να συγκροτήσει ένα πολυφωνικό πεζογραφικό...
Πεζογραφικές χειραψίες
ΑΝΟΙΧΤΟ ΒΙΒΛΙΟ
«Ολα έχουν πάντα σχέση με όλα…»
Εβδομο μυθιστόρημα του Ιταλού φιλοσόφου, Ουμπέρτο Εκο. Ενας κροίσος του Τύπου, θέλοντας να εκβιάσει τους χρηματοοικονομικούς κύκλους, σχεδιάζει μια περίεργη εφημερίδα, το «Αύριο». Μια ετερόκλητη συντακτική...
«Ολα έχουν πάντα σχέση με όλα…»
ΑΝΟΙΧΤΟ ΒΙΒΛΙΟ
«Τίποτε άλλο από έρωτας»
Σε σύντομο χρόνο από την έκδοση των ποιημάτων της Μαρίας Πολυδούρη κυκλοφόρησε ο αναμενόμενος τόμος με τα πεζά της, με επιμέλεια και πάλι της Χριστίνας Ντουνιά. Ενα ολοκληρωμένο μυθιστόρημα («Ρομάντσο»),...
«Τίποτε άλλο από έρωτας»

Η efsyn.gr θεωρεί αυτονόητο ότι οι αναγνώστες της έχουν το δικαίωμα του σχολιασμού, της κριτικής και της ελεύθερης έκφρασης και επιδιώκει την αμφίδρομη επικοινωνία μαζί τους.

Διευκρινίζουμε όμως ότι δεν θέλουμε ο χώρος σχολιασμού της ιστοσελίδας να μετατραπεί σε μια αρένα απαξίωσης και κανιβαλισμού προσώπων και θεσμών. Για τον λόγο αυτόν δεν δημοσιεύουμε σχόλια ρατσιστικού, υβριστικού, προσβλητικού ή σεξιστικού περιεχομένου. Επίσης, και σύμφωνα με τις αρχές της Εφημερίδας των Συντακτών, διατηρούμε ανοιχτό το μέτωπο απέναντι στον φασισμό και τις ποικίλες εκφράσεις του. Έτσι, επιφυλασσόμαστε του δικαιώματός μας να μην δημοσιεύουμε ανάλογα σχόλια.

Σε όσες περιπτώσεις κρίνουμε αναγκαίο, απαντάμε στα σχόλιά σας, επιδιώκοντας έναν ειλικρινή και καλόπιστο διάλογο.

Η efsyn.gr δεν δημοσιεύει σχόλια γραμμένα σε Greeklish.

Τέλος, τα ενυπόγραφα άρθρα εκφράζουν το συντάκτη τους και δε συμπίπτουν κατ' ανάγκην με την άποψη της εφημερίδας