Παράκαμψη προς το κυρίως περιεχόμενο
Σπάζοντας τη σιωπή

ΕΥΓΕΝΙΑ ΜΠΟΓΙΑΝΟΥ «Φανή». Μυθιστόρημα. Μεταίχμιο, 2020. Σελ. 264

ΕΝΤΥΠΗ ΕΚΔΟΣΗ

Σπάζοντας τη σιωπή

  • A-
  • A+

Το μυθιστόρημα «Φανή» της Ευγενίας Μπογιάνου ξεκινά με την ομώνυμη ηρωίδα στο νοσοκομείο. Παραζαλισμένη από τον πόνο ανακαλεί σιγά σιγά τα γεγονότα της προηγούμενης βραδιάς: ένας άντρας των ΜΑΤ τής είχε φέρει ένα ρόπαλο στο κεφάλι.

Βρισκόμαστε στον Φεβρουάριο του 2012 και η Αθήνα βράζει από διαδηλώσεις. Κατά τη διάρκεια μιας τέτοιας διαδήλωσης η Φανή καταλήγει αναίσθητη στο νοσοκομείο. Οταν το επόμενο πρωί βρίσκει τις αισθήσεις της, ψάχνει το σώμα της για πληγές. «Ομως δεν υπήρχε πληγή» διαπιστώνει και προσθέτει: «Βέβαια, υπάρχουν κι άλλες πληγές, από αυτές που δεν φαίνονται». Αυτές θα ξύσει η ηρωίδα με την πένα της, καθώς είναι αποφασισμένη να γράψει για τη ζωή της.

Ποια είναι όμως η Φανή και γιατί θέλει να γράψει; Ας την ακούσουμε να αυτοσυστήνεται: «Και ιδού. Να με. Ισως κάτι να σου θυμίζει το όνομά μου. Κάποια μνήμη να σου ξυπνά, κάποιο καμπανάκι να βγάζει ήχο σε μια καλά προφυλαγμένη πτυχή του μυαλού σου. Μπορεί πάλι να μη σου λέει τίποτα. Ολα παίζουν. Εχω μάθει από μικρή να μην εκπλήσσομαι από τις εκπλήξεις. Σου λέει δεν σου λέει κάτι το όνομά μου, αυτή είμαι. Η Φανή. Ετών είκοσι. Και αποφάσισα να σου γράψω. Δεν είναι μια παρόρμηση της στιγμής, είναι κάτι που σκεφτόμουν καιρό. Δεν θέλω να μιλάω άλλο χωρίς να απευθύνομαι. Τι είναι τα λόγια χωρίς την απεύθυνση; Οχι πως δεν μπορούν κι έτσι να χαθούν και να πάνε στον διάβολο. Αλλά αυτή είναι η απόδρασή μου. Η απόφασή μου, ήθελα να πω. Σ’ εσένα απευθύνομαι».

Σε ποιον απευθύνει τον λόγο της η Φανή; Στη μεγάλη απούσα. Η ίδια μεγάλωσε με τον πατέρα της. Η μητέρα, μια Σκανδιναβή συγγραφέας, δραπέτευσε από τον μητρικό ρόλο, μόλις γέννησε, στα είκοσί της, στην ηλικία δηλαδή που βρίσκεται τώρα η κόρη της. Ετσι η Φανή γνωρίζει την όψη της μόνο από κάτι βιντεάκια με συνεντεύξεις της που βρίσκει στο YouTube. Η μοναδική σχέση μεταξύ μάνας και κόρης είναι αυτό το κείμενο που γράφει η Φανή, αφηγούμενη κομμάτια από τη ζωή της, φιλοτεχνώντας με κοφτές πινελιές αυτοσχέδια αυτοπορτρέτα, καταγράφοντας το παρόν αλλά και θραύσματα παρελθόντος, με σκοπό να τα απευθύνει σαν σαΐτα, σαν βέλος προς την καρδιά του βωβού παραλήπτη: της μητέρας.

«Θέλεις δεν θέλεις», λέει η Φανή, «είσαι ο παραλήπτης μου», ένας παραλήπτης αόρατος, φασματικός κι όμως υπαρκτός, όπως υπαρκτός είναι και ο αναγνώστης, ο εξωκειμενικός παραλήπτης αυτής της αφηγούμενης ιστορίας. Τι περιέχει όμως η ιστορία της Φανής;

Θα έλεγα ότι είναι ένα μικρό χρονικό αντίστασης σε όλα αυτά που τη ματώνουν: τη βία της καθημερινότητας, την κατακρήμνιση μιας ολόκληρης κοινωνίας προς τη φτώχεια και την ανεργία, την αδιαφορία απέναντι στον πόνο, την αποδοχή της καθεστηκυίας τάξης, τη σιωπή του πατέρα, τον κρυφό ρατσισμό του αγοριού που έχει ερωτευτεί, την εξουσία που ασκεί πάνω της αυτή έλξη, τον εσωτερικό διχασμό που της γεννά.

Καθώς διαβάζει κανείς το μυθιστόρημα, γίνεται εμφανές γιατί η συγγραφέας διάλεξε ετούτο τον τίτλο: η Φανή, η κεντρική ηρωίδα, είναι το δυνατό της «χαρτί». Η Μπογιάνου έχει χτίσει έναν χαρακτήρα που σφύζει από θυμό, τρυφερότητα, θάρρος, επιθυμία και στοχαστικότητα, μια ηρωίδα γεμάτη ζωντάνια και αντιφάσεις. Ενδιαφέρον επίσης παρουσιάζει μια αφηγηματική πρωτοτυπία: ενώ αφηγήτρια είναι η κεντρική ηρωίδα, η συγγραφέας διαστίζει το κείμενο με σύντομους εμβόλιμους πρωτοπρόσωπους εσωτερικούς μονολόγους, εκφωνούμενους από ανθρώπους με τους οποίους διασταυρώνεται η Φανή, σαν κάποιο κρυμμένο μικρόφωνο να καταγράφει τη σκέψη τους, να αποκαλύπτει όσα δεν τολμούν να ξεστομίσουν.

Κι ενώ υποθέτω πως αρκετούς θα ελκύσει η αποτύπωση της Αθήνας της κρίσης, εγώ βρήκα πιο λεπτοδουλεμένες τις εσωτερικές αποχρώσεις της σχέσης της Φανής τόσο με τον υποστηρικτικό, τρυφερό αλλά διστακτικό πατέρα όσο και με τη μακρινή, αυτάρκη και πετυχημένη μητέρα. Το «σπάσιμο της σιωπής» στη σχέση της και με τους δύο δεν είναι ανώδυνο, είναι όμως απελευθερωτικό.

ΑΝΟΙΧΤΟ ΒΙΒΛΙΟ
Διαθήκη αγάπης
​Το μυθιστόρημα του Ζορζ Μπερνανός «Ημερολόγιο ενός επαρχιακού εφημερίου» κυκλοφόρησε στα ελληνικά από τις εκδόσεις Πόλις σε εξαιρετική μετάφραση της Ιφιγένειας Μποτουροπούλου. Πρόκειται για ένα μυθιστόρημα...
Διαθήκη αγάπης
ΑΝΟΙΧΤΟ ΒΙΒΛΙΟ
Β' μέρος: 23 προτάσεις μεταφρασμένης πεζογραφίας
Σήμερα ολοκληρώνεται το πολυπρισματικό αφιέρωμα στην υπό έκδοση φθινοπωρινή ξένη λογοτεχνία, με άλλους δώδεκα σημαντικούς συγγραφείς. Οπως μας τους συστήνουν οι μεταφραστές τους, μέσα από το βιβλίο τους που...
Β' μέρος: 23 προτάσεις μεταφρασμένης πεζογραφίας
ΑΝΟΙΧΤΟ ΒΙΒΛΙΟ
Το τελευταίο χνάρι…
Στις 6 Δεκεμβρίου συμπληρώνεται ένας χρόνος από τον αναπάντεχο και βίαιο θάνατο του σπουδαίου συγγραφέα. Το «Ανοιχτό Βιβλίο», κατ᾽ αποκλειστικότητα, προδημοσιεύει το πρώτο κεφάλαιο από το κατάλοιπο έργο του...
Το τελευταίο χνάρι…
ΑΝΟΙΧΤΟ ΒΙΒΛΙΟ
Πεζογραφικές χειραψίες
15 συγγραφείς συστήνουν τα υπό έκδοση βιβλία τους. Επιλέγοντας δεκαπέντε τίτλους από τη συνολικά αξιοσύστατη φθινοπωρινή εκδοτική σοδειά, το «Ανοιχτό Βιβλίο» επιχειρεί να συγκροτήσει ένα πολυφωνικό πεζογραφικό...
Πεζογραφικές χειραψίες
ΑΝΟΙΧΤΟ ΒΙΒΛΙΟ
Γέφυρα πολιτισμού
Η Ολγα Σελλά είναι μια από αυτές τις γραφίδες που εμφανιζόταν για είκοσι και πλέον έτη ως απεσταλμένη της «Καθημερινής» εκεί όπου παλλόταν η καρδιά του πολιτισμού –ή οι καρδιές του καλύτερα– και έπαιρνε τον...
Γέφυρα πολιτισμού
ΑΝΟΙΧΤΟ ΒΙΒΛΙΟ
«Μα όλα είναι ζωή»
Η Μαρία Μαραγκουδάκη εμφανίστηκε λογοτεχνικά το 2010 με την ποιητική συλλογή Εστω ότι… Ακολούθησε η συλλογή διηγημάτων Μηδενική γωνία (2017) και ο θεατρικός μονόλογος Μαύρο γιασεμί (2019).
«Μα όλα είναι ζωή»

Η efsyn.gr θεωρεί αυτονόητο ότι οι αναγνώστες της έχουν το δικαίωμα του σχολιασμού, της κριτικής και της ελεύθερης έκφρασης και επιδιώκει την αμφίδρομη επικοινωνία μαζί τους.

Διευκρινίζουμε όμως ότι δεν θέλουμε ο χώρος σχολιασμού της ιστοσελίδας να μετατραπεί σε μια αρένα απαξίωσης και κανιβαλισμού προσώπων και θεσμών. Για τον λόγο αυτόν δεν δημοσιεύουμε σχόλια ρατσιστικού, υβριστικού, προσβλητικού ή σεξιστικού περιεχομένου. Επίσης, και σύμφωνα με τις αρχές της Εφημερίδας των Συντακτών, διατηρούμε ανοιχτό το μέτωπο απέναντι στον φασισμό και τις ποικίλες εκφράσεις του. Έτσι, επιφυλασσόμαστε του δικαιώματός μας να μην δημοσιεύουμε ανάλογα σχόλια.

Σε όσες περιπτώσεις κρίνουμε αναγκαίο, απαντάμε στα σχόλιά σας, επιδιώκοντας έναν ειλικρινή και καλόπιστο διάλογο.

Η efsyn.gr δεν δημοσιεύει σχόλια γραμμένα σε Greeklish.

Τέλος, τα ενυπόγραφα άρθρα εκφράζουν το συντάκτη τους και δε συμπίπτουν κατ' ανάγκην με την άποψη της εφημερίδας