Παράκαμψη προς το κυρίως περιεχόμενο
Αισθηματικό μυστήριο σε βικτοριανό φόντο

MARY ELISABETH BRADDON. Το μυστικό της Λαίδης Οντλεϊ. Μετάφραση: Εφη Φρυδά. Κλασική νουάρ λογοτεχνία. Εξάντας, 2019. Σελ. 759
 

ΕΝΤΥΠΗ ΕΚΔΟΣΗ

Αισθηματικό μυστήριο σε βικτοριανό φόντο

  • A-
  • A+

Δεν είναι εύκολο να γραφεί έστω και ένα σύντομο σημείωμα για το «Μυστικό της Λαίδης Οντλεϊ» και να αποφευχθεί η αποκάλυψη σημείων της πλοκής, ωστόσο η πλοκή έχει ιδιαίτερη βαρύτητα για την απόλαυση που αντλεί κανείς από την ανάγνωση του «sensational» αυτού μυθιστορήματος (αισθηματικό μυθιστόρημα μυστηρίου όπως έχει αποδοθεί στη γλώσσα μας) – ακόμα και μετά την πάροδο εκατόν πενήντα χρόνων από την έκδοσή του.

Το μυθιστόρημα αρχικά δημοσιεύτηκε σε συνέχειες το 1860 και, όπως και άλλοι συγγραφείς του είδους, η Μ. Ε. Μπράντον ήταν υποχρεωμένη να επινοεί επεισόδια με σασπένς και ανατροπές για κάθε κεφάλαιο, προκειμένου να διατηρήσει αμείωτο το ενδιαφέρον των αναγνωστών που περίμεναν την αποκάλυψη του μυστικού της λαίδης.

Η εν λόγω λαίδη δεν έχει ένα μόνο μυστικό αλλά είναι η ίδια η ενσάρκωση μιας μυστηριώδους και μυστικοπαθούς φύσης – ένας χαρακτήρας που συνεχώς μεταβάλλεται και δοκιμάζει καινούργια πρόσωπα και προσωπεία. Πίσω από το μυστήριο της ταυτότητάς της ελλοχεύουν ένα πλήθος από άλλα μυστήρια, αν και το μεγαλύτερο μυστήριο είναι ο δικός της ψυχισμός.

Πρόκειται για μια γυναίκα που μοιάζει μεν αδίσταχτη και ωφελιμίστρια αλλά δεν είναι μόνο αυτό, η ίδια δεν γνωρίζει τα όριά της και είναι αποφασισμένη να κρατήσει τη θέση που κατέκτησε με σκληρή προσπάθεια και τη συνδρομή της καλής της τύχης. Η λαίδη Οντλεϊ είναι αποφασισμένη να παραμείνει λαίδη.

Ο κεντρικός γυναικείος χαρακτήρας του συναρπαστικού αυτού μυθιστορήματος είναι πολλαπλός, με σύγχρονους όρους θα λέγαμε πως είναι ένας «πληθυντικός» χαρακτήρας. Μοιάζει με ηθοποιό που ανεβαίνει στη σκηνή και υποδύεται το ρόλο που εκείνη νομίζει ότι θα σαγηνεύσει και θα παροπλίσει το κοινό της, είτε αυτό αποτελείται από έναν και μόνο νεαρό άντρα που θέλει να γοητεύσει, είτε από έναν μεγαλύτερο, εύπορο άντρα που θέλει να παντρευτεί για να της προσφέρει τον πολύτιμο τίτλο της λαίδης και μια ακόμα ταυτότητα, ή μια υπηρέτρια, μια απλή γυναίκα που θέλει να κάνει σύμμαχό της, προκειμένου να τη διευκολύνει στην επίτευξη των στόχων της.

Η λαίδη Οντλεϊ, όπως έγραψαν κάποιοι σχολιαστές, είναι μια «πρωτοφεμινίστρια» ηρωίδα, η οποία διεκδικεί μια καλύτερη ζωή και δεν αφήνεται στη μοίρα των γυναικών του δεκάτου ενάτου αιώνα με προκαθορισμένη μοίρα και περιορισμένες επιλογές: είτε θα ζούσε στη φτώχεια ως υπηρέτρια ή παραδουλεύτρα, είτε, στην καλύτερη των περιπτώσεων, θα εργαζόταν ως γκουβερνάντα, είτε θα έκανε έναν καλό γάμο – ο καλύτερος προσανατολισμός για μια όμορφη γυναίκα στη βικτοριανή Αγγλία. Διαφορετικά, θα κατέληγε έγκλειστη εκεί όπου έστελναν τις ευάλωτες ή τις απείθαρχες γυναίκες, στο φρενοκομείο, χωρίς να έχουν απαραίτητα κάποια ψυχική νόσο.

Στην αρχή συναντάμε τη Λούσι Γκράχαμ, πρώην γκουβερνάντα, να έχει μόλις παντρευτεί έναν μεγαλύτερο και πλούσιο άντρα, τον χήρο Σερ Μάικλ Οντλεϊ. Ωστόσο η λαίδη, όπως μαθαίνουμε στη συνέχεια, έχει μια άλλη ταυτότητα, το πραγματικό της όνομα είναι Ελεν, έχει έναν γιο και είναι παντρεμένη με έναν άλλο άντρα, ο οποίος έχει φύγει για την Αυστραλία.

Η αφήγηση ακολουθεί τον Ρόμπερτ, ανιψιό του Σερ Οντλεϊ και επιστήθιο φίλο του πρώτου συζύγου της λαίδης, Τζορτζ Τάλμποϊς, ο οποίος μετά την επιστροφή του από την Αυστραλία εξαφανίζεται μυστηριωδώς και είναι ο φίλος του αυτός που κινητοποιείται και αναλαμβάνει τον ρόλο του ντετέκτιβ για να εντοπίσει τα ίχνη του φίλου του και να ξεσκεπάσει την απάτη της λαίδης.

Και εκεί εντοπίζεται και η δυσκολία, η λαίδη είναι πανούργα και έχει ένα ακατανίκητο όπλο που τη διευκολύνει στις διάφορες μεταμορφώσεις της: η ομορφιά της είναι το προσωπείο που καλύπτει τη σκοτεινή της φύση, όλοι στέκονται στην επιφάνεια, όλοι αφοπλίζονται μπροστά της. Η ωραία γυναίκα, πρόδρομος της γυναίκας αράχνης (που αργότερα συναντάμε σε όλα τα νουάρ) με το σαγηνευτικό παρουσιαστικό, τη χάρη και τη μαγευτική φωνή, που αποδυναμώνει τις όποιες αντιστάσεις έχει ένα αρσενικό, η οποία θα ηττηθεί και θα αποκαλυφθεί από τον άντρα εκείνον που δεν θα υποκύψει στα θέλγητρά της.

Το μυθιστόρημα εκτυλίσσεται την εποχή της Βιομηχανικής Επανάστασης, όπου συντελούνται τα πρώτα μεγάλα τεχνολογικά επιτεύγματα. Η λαίδη Οντλεϊ, για παράδειγμα, μπορεί να πάρει το τρένο από την επαρχία να μεταβεί στο Λονδίνο σε τρεις μόλις ώρες προκειμένου να τακτοποιήσει μια ενοχοποιητική εκκρεμότητα. Η ταχύτητα, η συρρίκνωση των αποστάσεων, οι κοινωνικές αλλαγές, η μετανάστευση ως μέσον πλουτισμού ή απόδρασης αλλά και η δυνατότητα αλλαγής κοινωνικής θέσης και η αναδιάταξη των τάξεων ενισχύουν τη δράση του μυθιστορήματος. Ωστόσο, τα ψέματα και παρανομίες είναι δύσκολο να εντοπιστούν, ταυτότητες πλαστογραφούνται, ζωές ακυρώνονται και άλλες κάνουν μια αναπάντεχη επανεκκίνηση.

Οπως γράφει η Εφη Φρυδά στην κατατοπιστικότατη εισαγωγή της (την οποία θα συμβούλευα να διαβαστεί ως επίμετρο) γράφει: «Η Μπράντον γνωρίζει πώς να κατασκευάζει αληθινές προσωπικότητες πλήρεις αντιφάσεων· χαρακτήρες που προκαλούν τα φυλετικά βικτοριανά στερεότυπα...

Η τρέλα, ένα ακόμα κεφαλαιώδες στοιχείο, που πλανιέται με τρόπο συναρπαστικό σε ολόκληρο το έργο έχει τις ρίζες του στον φυλετικό ρόλο που, και αυτός με τη σειρά του, συνδέεται άρρηκτα με τη βικτοριανή ταυτότητα. Είναι η λαίδη τρελή ή ένα διαολεμένα ικανό, εγωκεντρικό άτομο που χρησιμοποιεί το προσωπείο της ιδανικής γυναίκας, την αθώα κοκεταρία, τον απλοϊκό τρόπο σκέψης, για να καλύψει τα εγκλήματά της; Μήπως η τρέλα ήταν ένας ακόμα τρόπος διαφυγής; Μήπως είναι το τελευταίο καταφύγιο ενός καταδικασμένου ανθρώπου που από την αρχή της ζωής του είχε δυσανάλογες και άτοπες φιλοδοξίες;»

Η εμπνευσμένη και σχολαστικά επιμελημένη μετάφραση της Εφης Φρυδά καθιστά ιδιαίτερα απολαυστική την ανάγνωση αυτού του μεγάλου σε όγκου μυθιστορήματος, μια από τις καλύτερες επιλογές, ειδικά αυτή την εποχή που μένουμε σπίτι και έχουμε περισσότερο χρόνο.

ΑΝΟΙΧΤΟ ΒΙΒΛΙΟ
Πέρασμα στην Ινδία
Η ταξιδιωτική πεζογραφία είναι ένα ιδιαίτερο, καθιερωμένο λογοτεχνικό είδος, το οποίο διακρίνεται για την πολλαπλότητα των αναγνώσεών του και τα πολιτισμικά και ανθρωπολογικά συμφραζόμενά του.
Πέρασμα στην Ινδία
ΑΝΟΙΧΤΟ ΒΙΒΛΙΟ
Η φιλοσοφία και η ρητορική
Η έκδοση συλλογικών τόμων προς τιμή ενός πανεπιστημιακού δασκάλου που αφυπηρετεί είναι μια διεθνώς καθιερωμένη πρακτική, η οποία τείνει και αυτή να εκλείψει με τις διαδοχικές κρίσεις που μαστίζουν τα τελευταία...
Η φιλοσοφία και η ρητορική
ΑΝΟΙΧΤΟ ΒΙΒΛΙΟ
Η αφλογιστία της χαράς
Η νουβέλα της Μαρίας Λαϊνά με τίτλο «Τι όμορφη που είναι η ζωή» είναι αφιερωμένη στον άνεμο. «O άνεμος έρχεται, ο άνεμος φεύγει» είναι η προμετωπίδα που προηγείται της εναρκτήριας σκηνής.
Η αφλογιστία της χαράς
ΑΝΟΙΧΤΟ ΒΙΒΛΙΟ
Ψηφιδωτό από μικροσκοπικούς καθρέφτες
Τα βιβλία του καλύπτουν ένα ευρύ ειδολογικό, θεματικό αλλά και υφολογικό φάσμα, κυμαινόμενα από την πεζογραφία έως το θέατρο και το σενάριο για κινηματογράφο, από την παραβολή έως τον κοινωνικό ρεαλισμό, από...
Ψηφιδωτό από μικροσκοπικούς καθρέφτες
ΑΝΟΙΧΤΟ ΒΙΒΛΙΟ
Εκδοχές στοχαστικής ποίησης
Η Γιάννα Μπούκοβα, δίγλωσση ποιήτρια με σπουδές Κλασικής Φιλολογίας στο Πανεπιστήμιο της Σόφιας και Ορφέας Απέργης, ποιητής, μεταφραστής και θεωρητικός της λογοτεχνίας.
Εκδοχές στοχαστικής ποίησης
ΑΝΟΙΧΤΟ ΒΙΒΛΙΟ
O ελληνικός 20ός αιώνας του Αντώνη Λιάκου
Πότε αρχίζει και πότε τελειώνει ο 20ός αιώνας; Δεν πρόκειται για ευφυολόγημα του τύπου «Τα παιδιά του Ζεβεδαίου ποιον είχαν πατέρα;», αφού, ιστορικά, τις εποχές δεν τις ορίζουν τα στρογγυλά νούμερα, αλλά...
O ελληνικός 20ός αιώνας του Αντώνη Λιάκου

Η efsyn.gr θεωρεί αυτονόητο ότι οι αναγνώστες της έχουν το δικαίωμα του σχολιασμού, της κριτικής και της ελεύθερης έκφρασης και επιδιώκει την αμφίδρομη επικοινωνία μαζί τους.

Διευκρινίζουμε όμως ότι δεν θέλουμε ο χώρος σχολιασμού της ιστοσελίδας να μετατραπεί σε μια αρένα απαξίωσης και κανιβαλισμού προσώπων και θεσμών. Για τον λόγο αυτόν δεν δημοσιεύουμε σχόλια ρατσιστικού, υβριστικού, προσβλητικού ή σεξιστικού περιεχομένου. Επίσης, και σύμφωνα με τις αρχές της Εφημερίδας των Συντακτών, διατηρούμε ανοιχτό το μέτωπο απέναντι στον φασισμό και τις ποικίλες εκφράσεις του. Έτσι, επιφυλασσόμαστε του δικαιώματός μας να μην δημοσιεύουμε ανάλογα σχόλια.

Σε όσες περιπτώσεις κρίνουμε αναγκαίο, απαντάμε στα σχόλιά σας, επιδιώκοντας έναν ειλικρινή και καλόπιστο διάλογο.

Η efsyn.gr δεν δημοσιεύει σχόλια γραμμένα σε Greeklish.

Τέλος, τα ενυπόγραφα άρθρα εκφράζουν το συντάκτη τους και δε συμπίπτουν κατ' ανάγκην με την άποψη της εφημερίδας