Παράκαμψη προς το κυρίως περιεχόμενο
Τα λογοτεχνικά προεόρτια του ’21

ΙΩΑΝΝΗΣ ΚΑΠΟΔΙΣΤΡΙΑΣ - ΟΔΥΣΣΕΑΣ ΑΝΔΡΟΥΤΣΟΣ

ΕΝΤΥΠΗ ΕΚΔΟΣΗ

Τα λογοτεχνικά προεόρτια του ’21

  • A-
  • A+

Η επέτειος των 200 χρόνων, τα οποία μας συνδέουν και μας χωρίζουν από την επίσημη έναρξη της Επανάστασης του 1821, έχει ήδη θεωρηθεί ορόσημο στο οποίο η σύγχρονη Ελλάδα επιθυμεί να ξαναδεί τον εαυτό της.

Οι κυβερνητικές εξαγγελίες, οι λοιπές πρωτοβουλίες, η απήχηση του ’21 στο θυμικό και φαντασιακό ενός ολόκληρου λαού έχουν ήδη κινητοποιήσει τις πνευματικές δυνάμεις, οι οποίες συ-στρατεύονται για να μας οδηγήσουν στο να ξαναδιαβάσουμε, δηλαδή να ερμηνεύσουμε ξανά, την απελευθέρωση από τους Οθωμανούς, αλλά κυρίως να δούμε τι πετύχαμε και τι χτίσαμε πάνω σ’ αυτήν την εθνεγερτική κοσμογονία.

Τα προεόρτια έχουν ήδη αρχίσει, και ειδικά στη λογοτεχνία εκδίδονται ήδη πεζογραφήματα που αναστοχάζονται πάνω σε περιστατικά και μορφές της Επανάστασης. Συμπτωματικά ή μη, τρία βιβλία που κυκλοφόρησαν το 2019 είναι μυθιστορηματικές βιογραφίες για προσωπικότητες του ’21, δύο για τον Ιωάννη Καποδίστρια (Καρολίνα Μέρμηγκα, «Κάτι κρυφό μυστήριο», Μελάνι, και Αρης Σφακιανάκης, «Η σκιά του κυβερνήτη», Κέδρος) και μία για τον Οδυσσέα Ανδρούτσο (Θωμάς Κοροβίνης, «Ολίγη μπέσα, ωρέ μπράτιμε», Αγρα).

Γραμμένα κατά την τελευταία τετραετία, δείχνουν μια ενασχόληση με την εποχή, που ξεκίνησε πολύ πριν έρθει η επετειακή χρονιά, ενασχόληση η οποία όσο πλησιάζουμε στο 2021 θα εντείνεται.

Ετσι, παράλληλα με την Ιστορία, στην επίσημη ακαδημαϊκή της μορφή ή στην ανεπίσημη ερευνητική ή τοπική, δίπλα στις βιογραφίες ή σε άλλες προσεγγίσεις, η λογοτεχνία έρχεται να καταθέσει τη δική της ματιά. Είτε (θα) μιλάμε για ιστορικό μυθιστόρημα ή για σάγκα, μυθιστόρημα εποχής, μυθιστορηματική βιογραφία ή ιστοριογραφική μεταμυθοπλασία, τι είναι τελικά η νέα ματιά που μπορεί να φέρει στο υπερσυζητημένο 1821;

Πρώτ’ απ’ όλα, η επιλογή ενός πολιτικού, όπως είναι ο Ι. Καποδίστριας, συμπορεύεται με την εποχή μας, που είναι αντιπολεμική, αντιηρωική και ενάντια στις εθνικιστικές κορώνες, ακόμα και στις εθνικές εξάρσεις. Επομένως, αποφεύγεται ένας κάποιος στρατιωτικός που θα συμβόλιζε το πολεμικό ιδεώδες και το εθνικοτραφές αιματοκύλισμα.

Ιδιαίτερα ο Κερκυραίος κυβερνήτης, ίσως μαζί με τον Ελευθέριο Βενιζέλο, θεωρείται ο σημαντικότερος πολιτικός του μετεπαναστατικού μας κράτους, και συμβολίζει εύγλωττα την προσπάθεια της Ελλάδας να ορθοποδήσει, βασισμένη στον δυτικό Διαφωτισμό, στην οργάνωση και στη σκληρή δουλειά. Σε αυτό το πλαίσιο, ο Καποδίστριας παρουσιάζεται ανιδιοτελής, λιτός, ταπεινός, εστιασμένος στην εθνική υπόθεση, με επιλογές που εκκινούν από τις ανάγκες της εποχής, όσο κι αν κατηγορήθηκε για ολοκληρωτικές πρακτικές και απουσία δημοκρατικότητας. Στο πρόσωπό του ενσαρκώνεται η πολιτική αναγέννηση, που στηρίζεται στα αγνά κίνητρα και στη δυτική πολιτική σκέψη, ενώ πιο συγκεκριμένα με τη δολοφονία του ο Κερκυραίος κόμης αναδεικνύεται σε υψηλό σύμβολο πολιτικής καθαρότητας και αυτοθυσίας.

Η διαμάχη του με τους αρματολούς και τους κοτζαμπάσηδες, κυρίως τους Μανιάτες Μαυρομιχάληδες, οι οποίοι και τον σκότωσαν, κι η δολοφονία του κάνουν τη μορφή του επίκαιρη, καθώς θυμίζουν για άλλη μια φορά τον διχασμό που δεν μας αφήνει να προοδεύσουμε.

Από τους εμφύλιους πολέμους μέσα στην επανάσταση, τη σύγκρουση, φανερή και υπόγεια, του κυβερνήτη με το παλιό κατεστημένο, τον εθνικό διχασμό μεταξύ του βασιλιά και του Ελ. Βενιζέλου ώς τον εμφύλιο μεταξύ κομμουνιστών και δεξιών μετά τη γερμανική Κατοχή και τη σημερινή πόλωση, κανείς δεν αγνοεί ότι τέτοιες αδελφοκτόνες αντιδικίες στιγμάτισαν την Ελλάδα και ανέκαθεν την κρατούσαν δέσμια μικροσυμφερόντων και μικροπολιτικών. Ο θάνατος, λοιπόν, του Καποδίστρια συμπυκνώνει το βαρύ τίμημα των εθνικών εμφυλίων που διαχρονικά μας στιγματίζουν ως λαό.

Το ίδιο τονίζεται και στο έργο του Θ. Κοροβίνη, όπου παρουσιάζονται οι τελευταίες ώρες του Οδυσσέα Ανδρούτσου, ο οποίος φυλακίστηκε το 1825 στην Ακρόπολη των Αθηνών και δολοφονήθηκε πριν καν δικαστεί, στις 5 Ιουνίου. Μέσα από τον μονόλογό του, απ’ όπου δεν λείπουν οι αναφορές στην ανδρεία του, κατηγορεί τους άπληστους δημογέροντες και τους απόλεμους Φαναριώτες αλλά και τον πρώην έμπιστό του Ιωάννη Γκούρα, που τον πρόδωσε.

Πάλι τονίζεται η εμφύλια διαμάχη, η σύγκρουση συμφερόντων, ο οικονομικός παράγοντας και η φιλαρχία που τίθενται πάνω από την ίδια την εθνική υπόθεση, η πολιτική αντιπαλότητα των μορφωμένων αλλά άκαπνων Φαναριωτών με τους αγράμματους αλλά μπαρουτοκαπνισμένους αγωνιστές κ.λπ. Το 1821 αντανακλά το 2021, με τις εσωτερικές αντιπαλότητες, με τις φατρίες και τους μικρόνοους τακτικισμούς.

Γενικά το ιστορικό μυθιστόρημα ως είδος, με όλα τα παρακλάδια του και τις μεταλλαγές του, βλέπει την εποχή για την οποία μιλάει με το πρίσμα της εποχής στην οποία γράφεται. Συνεπώς, βλέποντας το ’21 με το βλέμμα του 21ου αιώνα, αναζητούμε τις απαρχές του νέου ελληνικού κράτους, τις παθογένειες που στρέβλωσαν την πορεία του έως σήμερα, αλλά και τη δική μας ιδεολογική στάση απέναντι στην Ιστορία μας και τις καταβολές μας.

Η λογοτεχνία, τόσο αυτή που έχει ήδη αναφερθεί στην Επανάσταση, όσο κι αυτή που αναμένεται να ξεπηδήσει από την επέτειο, θα αναδείξει πτυχές και οπτικές, τις οποίες αξίζει να περιμένουμε, γιατί πιθανόν να είναι πιο νηφάλιες, πιο λοξές αλλά και πιο διαλλακτικές από την επίσημη ιστοριογραφία.

ΑΝΟΙΧΤΟ ΒΙΒΛΙΟ
Ψηφιδωτό από μικροσκοπικούς καθρέφτες
Τα βιβλία του καλύπτουν ένα ευρύ ειδολογικό, θεματικό αλλά και υφολογικό φάσμα, κυμαινόμενα από την πεζογραφία έως το θέατρο και το σενάριο για κινηματογράφο, από την παραβολή έως τον κοινωνικό ρεαλισμό, από...
Ψηφιδωτό από μικροσκοπικούς καθρέφτες
ΑΝΟΙΧΤΟ ΒΙΒΛΙΟ
Εκδοχές στοχαστικής ποίησης
Η Γιάννα Μπούκοβα, δίγλωσση ποιήτρια με σπουδές Κλασικής Φιλολογίας στο Πανεπιστήμιο της Σόφιας και Ορφέας Απέργης, ποιητής, μεταφραστής και θεωρητικός της λογοτεχνίας.
Εκδοχές στοχαστικής ποίησης
ΑΝΟΙΧΤΟ ΒΙΒΛΙΟ
O ελληνικός 20ός αιώνας του Αντώνη Λιάκου
Πότε αρχίζει και πότε τελειώνει ο 20ός αιώνας; Δεν πρόκειται για ευφυολόγημα του τύπου «Τα παιδιά του Ζεβεδαίου ποιον είχαν πατέρα;», αφού, ιστορικά, τις εποχές δεν τις ορίζουν τα στρογγυλά νούμερα, αλλά...
O ελληνικός 20ός αιώνας του Αντώνη Λιάκου
ΑΝΟΙΧΤΟ ΒΙΒΛΙΟ
Αισθηματικό μυστήριο σε βικτοριανό φόντο
Δεν είναι εύκολο να γραφεί έστω και ένα σύντομο σημείωμα για το «Μυστικό της Λαίδης Οντλεϊ» και να αποφευχθεί η αποκάλυψη σημείων της πλοκής, ωστόσο η πλοκή έχει ιδιαίτερη βαρύτητα για την απόλαυση που αντλεί...
Αισθηματικό μυστήριο σε βικτοριανό φόντο
ΑΝΟΙΧΤΟ ΒΙΒΛΙΟ
Μεταμορφώσεις του μικρού καμπούρη
Με την ελληνική έκδοση επίλεκτων κειμένων του Βάλτερ Μπένγιαμιν από την περίοδο 1934-1940 αρχίζει να παίρνει μορφή και στα καθ’ ημάς το σχέδιο για ένα απάνθισμα των σημαντικότερων μπενγιαμινικών γραπτών, όπως...
Μεταμορφώσεις του μικρού καμπούρη
ΑΝΟΙΧΤΟ ΒΙΒΛΙΟ
Περίκλειστοι στο παρηγορητικό κουκούλι της μυθοπλασίας
Ο αναγκαστικός εγκλεισμός ετούτων των ημερών της πανδημίας αποσυντόνισε κάποιους αναγνώστες που η καθημερινότητα της εργασίας τους και της σχόλης υπέστη κάποιο είδος σεισμού με αποτέλεσμα να επικαθίσουν η μια...
Περίκλειστοι στο παρηγορητικό κουκούλι της μυθοπλασίας

Η efsyn.gr θεωρεί αυτονόητο ότι οι αναγνώστες της έχουν το δικαίωμα του σχολιασμού, της κριτικής και της ελεύθερης έκφρασης και επιδιώκει την αμφίδρομη επικοινωνία μαζί τους.

Διευκρινίζουμε όμως ότι δεν θέλουμε ο χώρος σχολιασμού της ιστοσελίδας να μετατραπεί σε μια αρένα απαξίωσης και κανιβαλισμού προσώπων και θεσμών. Για τον λόγο αυτόν δεν δημοσιεύουμε σχόλια ρατσιστικού, υβριστικού, προσβλητικού ή σεξιστικού περιεχομένου. Επίσης, και σύμφωνα με τις αρχές της Εφημερίδας των Συντακτών, διατηρούμε ανοιχτό το μέτωπο απέναντι στον φασισμό και τις ποικίλες εκφράσεις του. Έτσι, επιφυλασσόμαστε του δικαιώματός μας να μην δημοσιεύουμε ανάλογα σχόλια.

Σε όσες περιπτώσεις κρίνουμε αναγκαίο, απαντάμε στα σχόλιά σας, επιδιώκοντας έναν ειλικρινή και καλόπιστο διάλογο.

Η efsyn.gr δεν δημοσιεύει σχόλια γραμμένα σε Greeklish.

Τέλος, τα ενυπόγραφα άρθρα εκφράζουν το συντάκτη τους και δε συμπίπτουν κατ' ανάγκην με την άποψη της εφημερίδας