Παράκαμψη προς το κυρίως περιεχόμενο
Από τον λαό στα Ιουλιανά

Γιώργος Σκαμπαρδώνης, Casa Μπιάφρα, Μυθιστόρημα, Πατάκης, 2019, Σελ. 373

ΕΝΤΥΠΗ ΕΚΔΟΣΗ

Από τον λαό στα Ιουλιανά

  • A-
  • A+

Μετά τον Διονύση Χαριτόπουλο που έβαλε (πάλι) στο κάδρο της λογοτεχνίας τον λαϊκό κόσμο του Πειραιά, από τα Μανιάτικα ώς την Τρούμπα, έρχεται ο Γιώργος Σκαμπαρδώνης να αναδείξει «τους παρίες, το κλεφτοκηφηναριό και τους ξέμπαρκους» της Θεσσαλονίκης και μάλιστα την ταραγμένη δεκαετία του ’60. Και ταυτόχρονα, σε μια διπλή αφήγηση που κινείται πότε προς τη μια και πότε προς την άλλη κατεύθυνση, εξιστορεί το παρασκηνιακό πολιτικό παιχνίδι των Ιουλιανών του 1965.

Δυο αφηγηματικές γραμμές δηλαδή ξεδιπλώνονται παράλληλα αλλά και αλληλένδετα. Η πρώτη έχει ως κέντρο ένα παλιό νεοκλασικό της συμπρωτεύουσας, την Casa Μπιάφρα (παραλλαγή της γνωστής Κάζα Μπιάνκα, όπως και πολλά άλλα ονόματα του βιβλίου παραπέμπουν πλαγίως σε πραγματικά πρόσωπα ή εφημερίδες), της οποίας είναι ιδιοκτήτης ο Βλάσης, αλλά εκεί μένουν σε ένα είδος ελεύθερου κοινοβίου δεκάδες μόνιμοι ή περιστασιακοί θαμώνες: «φίλοι, γνωστών γνωστοί, περιπλανώμενοι, κυνηγημένοι, παράνομοι, φρικιά, ξαμολημένοι, χαμένα κορίτσια, χαμένα κορμιά, βιζιτούδες, ξεπεσμένες τραγουδίστριες κι απελπισμένοι». Το σπίτι βρίσκεται στη γωνία Δελφών και Αρτέμιδος (ανύπαρκτη στον πραγματικό χάρτη της πόλης) και γειτνιάζει με τα Καραγάτσια, μια φτωχογειτονιά της πόλης, όπου μένουν σε άθλιες συνθήκες άστεγοι, γέροντες, άκληροι και λοιποί περιθωριοποιημένοι.

Ο συγγραφέας είναι μάστορας στην ανάδειξη όλου αυτού του (υπο)κόσμου, καθώς στήνει έξοχες σκηνές και διαλόγους, περιγράφει παρακμασμένα σκηνικά και εξαθλιωμένους αλλά αξιοπρεπείς ανθρώπους, εξιστορεί επεισόδια ζωών και φάσεις φθοράς και αφθαρσίας: από τα γεροντάκια που δεν μπορούν να στεγνώσουν το σαρκίο τους στο χιλιοτρυπημένο παραγκόσπιτό τους έως τα πληρωμένα λεβεντόπαιδα που πουλάνε μαγκιά κι από τους λασπόδρομους μέχρι τις κοκορομαχίες –οι οποίες αντικατοπτρίζουν τη σκληρή πολιτική διαμάχη. Ολο το βιβλίο στίζεται από ένθετες σκηνές τέτοιων περιστατικών, ετερόκλητων, σε μια πανσπερμία υλικού, απρόσφορου για στιβαρή μυθοπλασία, αλλά κατάλληλου να αναδείξει το ελλαδικό υπόβαθρο των κοινωνικοπολιτικών εξελίξεων λίγο πριν από τη δικτατορία.

Η δεύτερη γραμμή δράσης αφορά τα πολιτικά γεγονότα που τίθενται στο προσκήνιο και το παρασκήνιο. Η κόντρα της Ενωσης Κέντρου με την ΕΡΕ, ο Γέρος της Δημοκρατίας και ο γιος του Αντρέας, ο θρυλούμενος ΑΣΠΙΔΑ και ο κομμουνιστικός κίνδυνος, τα απόνερα του Εμφυλίου και ο ρόλος των Αμερικανών, ο Τομ Πάππας και η επένδυση της ESSO, η Αποστασία και ο ρόλος του παλατιού, η πολιτική αστάθεια και η επερχόμενη χούντα… Ολα αυτά ακούγονται ξώφαλτσα, αν και σε μερικά σημεία δηλώνονται πολύ ευκρινώς μέσα από τους διαλόγους παραπολιτικών παραγόντων, με κέντρο τον πανταχού παρόντα και τα πάντα πληρούντα εκδότη της θεσσαλονικιώτικης εφημερίδας «Μακεδών», Γιάννη Βεντήρη. Το παρασκήνιο δονείται από τη διαπλοκή του πολιτικού κατεστημένου με το εκδοτικό σύστημα, μια συμμαχία που κινεί τα νήματα και κατευθύνει τις εξελίξεις χωρίς να φαίνεται προς τα έξω όλο αυτό το σύστημα γραναζιών.

Στο πρόσωπο του εκδότη Γρύπα, όπως είναι το παρωνύμιό του, ο συγγραφέας με μεταμοντέρνο τρόπο συνδυάζει το χαμηλό με το υψηλό, το λαϊκό με το αστικό, το λούμπεν με το ελίτ. «Ο Γρύπας συναναστρεφόταν πρωθυπουργούς, μεγάλους καλλιτέχνες και αληταράδες με την ίδια ευχέρεια και γενναιοδωρία», γράφει χαρακτηριστικά, θέλοντας να δείξει ότι η Ιστορία δεν διαμορφώνεται μόνο από τα υψηλά κλιμάκια αλλά διαπερνά κάθετα την κοινωνία και αρδεύεται από τα πάθη και τις ανάγκες του λαϊκού στοιχείου, το οποίο συνήθως είναι έρμαιό της. Οι δυο γραμμές σταδιακά συγκλίνουν, οι πολιτικές εξελίξεις θα συναντήσουν τους αντιηρωικούς βραχίονες της δράσης κι οι ηθικοί αυτουργοί θα κινητοποιήσουν τους φυσικούς.

Ο μυθιστορηματικός καμβάς, τόσο με τα πραγματικά πρόσωπα και τις καταστάσεις που ζωγραφίζει, όσο και με τα παραποιημένα αλλά εύκολα αναγνωρίσιμα ανθρωπωνύμια, αντικατοπτρίζει εύγλωττα την κοινωνική και πολιτική κατάσταση της δεκαετίας του ’60. Ετσι, με μια αφήγηση, που προσελκύει το ενδιαφέρον χάρη στη ζωντάνια, το μπρίο, τις γλωσσικά σπαρταριστές περιγραφές κ.λπ., ο πεζογράφος στοχεύει τόσο σε αισθητικούς σκοπούς όσο και σε ιστορικούς, αναπλάθοντας ολόγλυφα τα προδικτατορικά χάλια μιας σερνάμενης Ελλάδας.

Ο Γ. Σκαμπαρδώνης, παρόλο που στα μυθιστορήματά του δεν επενδύει στη στιβαρή αφηγηματική πλοκή, εδώ χτίζει έναν ολόκληρο κόσμο με πολλές επιμέρους ετερόκλητες σκηνές και αναδεικνύει τη λαϊκή βάση κάτω από τις πολιτικές εξελίξεις. «Ποιος έχει δίκιο;» αναρωτιέται ο απλός άνθρωπος, ώσπου να έρθει η απάντηση «Το δίκιο το θυμούνται οι αδύνατοι μέχρι να γίνουν δυνατοί». Κι αυτό μένει ένας από τους μεγάλους προβληματισμούς του βιβλίου!

ΑΝΟΙΧΤΟ ΒΙΒΛΙΟ
Τα αποστάγματα ενός ταξιδιού διαρκείας
Το «Εκεί», το ένατο βιβλίο του Γιώργου Βέη στην κατηγορία των ταξιδιωτικών μαρτυριών του, έρχεται να ενισχύσει ένα διακριτό πλέον συγγραφικό στίγμα του που, παράλληλα, κρινόμενο από αισθητική σκοπιά, είναι...
Τα αποστάγματα ενός ταξιδιού διαρκείας
ΑΝΟΙΧΤΟ ΒΙΒΛΙΟ
Το ανθρώπινο κέλυφος
Η Νοτιοκορεάτισσα Χαν Γκανγκ (Han Kang) έγραψε τη «Χορτοφάγο» από το χειμώνα του 2002 μέχρι το καλοκαίρι του 2005. Το έργο δημοσιεύθηκε στην πατρίδα της το 2007.
Το ανθρώπινο κέλυφος
ΑΝΟΙΧΤΟ ΒΙΒΛΙΟ
Ποίηση και επιδημίες
Η επίγνωση της θνητότητας απαλύνεται αλλά δεν υπερβαίνεται ακόμα και από τους ανθρώπους που, χάρη στη συστηματική αναγνωστική ή και δημιουργική άσκησή τους στην ποίηση, οπλίζονται με την αντίληψη ζωής στην...
Ποίηση και επιδημίες
ΑΝΟΙΧΤΟ ΒΙΒΛΙΟ
«Φορώντας μια ξαστεριά στα μάτια…»
Ο προβληματισμός και η αγωνία για το αναπότρεπτο του θανάτου εκφράστηκαν στην ποίηση της Κικής Δημουλά μέσα από την ποιητική του εφήμερου σώματος ήδη από την πρώιμη συλλογή Ερεβος (1956), όταν φορώντας μια...
«Φορώντας μια ξαστεριά στα μάτια…»
ΑΝΟΙΧΤΟ ΒΙΒΛΙΟ
Η γέννηση του υποκειμένου της επιθυμίας στον χριστιανισμό
Η ελληνική μετάφραση του τέταρτου και τελευταίου συνταγμένου τόμου της Ιστορίας της σεξουαλικότητας του Μισέλ Φουκό, έναν μόλις χρόνο μετά την πολυαναμενόμενη πρώτη γαλλική έκδοση ενός κειμένου που γράφτηκε...
Η γέννηση του υποκειμένου της επιθυμίας στον χριστιανισμό
ΑΝΟΙΧΤΟ ΒΙΒΛΙΟ
Τα μελομακάρονα
Αποχαιρετούμε τη φετινή βιβλιογραφική χρόνια με ένα ανέκδοτο πρωτοχρονιάτικο διήγημα του Αλέξη Πανσέληνου, το οποίο έγραψε αποκλειστικά για τους αναγνώστες μας.
Τα μελομακάρονα

Η efsyn.gr θεωρεί αυτονόητο ότι οι αναγνώστες της έχουν το δικαίωμα του σχολιασμού, της κριτικής και της ελεύθερης έκφρασης και επιδιώκει την αμφίδρομη επικοινωνία μαζί τους.

Διευκρινίζουμε όμως ότι δεν θέλουμε ο χώρος σχολιασμού της ιστοσελίδας να μετατραπεί σε μια αρένα απαξίωσης και κανιβαλισμού προσώπων και θεσμών. Για τον λόγο αυτόν δεν δημοσιεύουμε σχόλια ρατσιστικού, υβριστικού, προσβλητικού ή σεξιστικού περιεχομένου. Επίσης, και σύμφωνα με τις αρχές της Εφημερίδας των Συντακτών, διατηρούμε ανοιχτό το μέτωπο απέναντι στον φασισμό και τις ποικίλες εκφράσεις του. Έτσι, επιφυλασσόμαστε του δικαιώματός μας να μην δημοσιεύουμε ανάλογα σχόλια.

Σε όσες περιπτώσεις κρίνουμε αναγκαίο, απαντάμε στα σχόλιά σας, επιδιώκοντας έναν ειλικρινή και καλόπιστο διάλογο.

Η efsyn.gr δεν δημοσιεύει σχόλια γραμμένα σε Greeklish.

Τέλος, τα ενυπόγραφα άρθρα εκφράζουν το συντάκτη τους και δε συμπίπτουν κατ' ανάγκην με την άποψη της εφημερίδας