• Αθήνα
    Ελαφρές νεφώσεις
    31°C 28.9°C / 32.4°C
    3 BF
    43%
  • Θεσσαλονίκη
    Σποραδικές νεφώσεις
    25°C 22.6°C / 26.1°C
    3 BF
    65%
  • Πάτρα
    Αίθριος καιρός
    27°C 27.1°C / 31.0°C
    3 BF
    62%
  • Ιωάννινα
    Σποραδικές νεφώσεις
    25°C 24.9°C / 24.9°C
    2 BF
    50%
  • Αλεξανδρούπολη
    Ελαφρές νεφώσεις
    30°C 29.6°C / 29.9°C
    3 BF
    51%
  • Βέροια
    Αίθριος καιρός
    27°C 24.0°C / 29.4°C
    2 BF
    45%
  • Κοζάνη
    Ελαφρές νεφώσεις
    25°C 23.7°C / 25.4°C
    2 BF
    36%
  • Αγρίνιο
    Ελαφρές νεφώσεις
    28°C 27.9°C / 27.9°C
    2 BF
    43%
  • Ηράκλειο
    Ελαφρές νεφώσεις
    30°C 27.1°C / 30.8°C
    4 BF
    57%
  • Μυτιλήνη
    Αίθριος καιρός
    27°C 26.9°C / 27.3°C
    1 BF
    57%
  • Ερμούπολη
    Αίθριος καιρός
    27°C 27.4°C / 29.8°C
    2 BF
    65%
  • Σκόπελος
    Σποραδικές νεφώσεις
    28°C 27.3°C / 27.7°C
    3 BF
    69%
  • Κεφαλονιά
    Σποραδικές νεφώσεις
    28°C 27.9°C / 27.9°C
    2 BF
    57%
  • Λάρισα
    Ελαφρές νεφώσεις
    29°C 28.4°C / 28.9°C
    2 BF
    45%
  • Λαμία
    Ελαφρές νεφώσεις
    30°C 29.5°C / 31.0°C
    2 BF
    38%
  • Ρόδος
    Ελαφρές νεφώσεις
    27°C 27.1°C / 27.8°C
    5 BF
    65%
  • Χαλκίδα
    Ελαφρές νεφώσεις
    31°C 30.4°C / 31.7°C
    2 BF
    37%
  • Καβάλα
    Ελαφρές νεφώσεις
    27°C 26.6°C / 28.3°C
    2 BF
    63%
  • Κατερίνη
    Αίθριος καιρός
    25°C 22.7°C / 25.3°C
    3 BF
    73%
  • Καστοριά
    Αραιές νεφώσεις
    24°C 24.1°C / 24.1°C
    2 BF
    57%

Γιώργος Σκαμπαρδώνης, Casa Μπιάφρα, Μυθιστόρημα, Πατάκης, 2019, Σελ. 373

ΕΝΤΥΠΗ ΕΚΔΟΣΗ

Από τον λαό στα Ιουλιανά

  • A-
  • A+

Μετά τον Διονύση Χαριτόπουλο που έβαλε (πάλι) στο κάδρο της λογοτεχνίας τον λαϊκό κόσμο του Πειραιά, από τα Μανιάτικα ώς την Τρούμπα, έρχεται ο Γιώργος Σκαμπαρδώνης να αναδείξει «τους παρίες, το κλεφτοκηφηναριό και τους ξέμπαρκους» της Θεσσαλονίκης και μάλιστα την ταραγμένη δεκαετία του ’60. Και ταυτόχρονα, σε μια διπλή αφήγηση που κινείται πότε προς τη μια και πότε προς την άλλη κατεύθυνση, εξιστορεί το παρασκηνιακό πολιτικό παιχνίδι των Ιουλιανών του 1965.

Δυο αφηγηματικές γραμμές δηλαδή ξεδιπλώνονται παράλληλα αλλά και αλληλένδετα. Η πρώτη έχει ως κέντρο ένα παλιό νεοκλασικό της συμπρωτεύουσας, την Casa Μπιάφρα (παραλλαγή της γνωστής Κάζα Μπιάνκα, όπως και πολλά άλλα ονόματα του βιβλίου παραπέμπουν πλαγίως σε πραγματικά πρόσωπα ή εφημερίδες), της οποίας είναι ιδιοκτήτης ο Βλάσης, αλλά εκεί μένουν σε ένα είδος ελεύθερου κοινοβίου δεκάδες μόνιμοι ή περιστασιακοί θαμώνες: «φίλοι, γνωστών γνωστοί, περιπλανώμενοι, κυνηγημένοι, παράνομοι, φρικιά, ξαμολημένοι, χαμένα κορίτσια, χαμένα κορμιά, βιζιτούδες, ξεπεσμένες τραγουδίστριες κι απελπισμένοι». Το σπίτι βρίσκεται στη γωνία Δελφών και Αρτέμιδος (ανύπαρκτη στον πραγματικό χάρτη της πόλης) και γειτνιάζει με τα Καραγάτσια, μια φτωχογειτονιά της πόλης, όπου μένουν σε άθλιες συνθήκες άστεγοι, γέροντες, άκληροι και λοιποί περιθωριοποιημένοι.

Ο συγγραφέας είναι μάστορας στην ανάδειξη όλου αυτού του (υπο)κόσμου, καθώς στήνει έξοχες σκηνές και διαλόγους, περιγράφει παρακμασμένα σκηνικά και εξαθλιωμένους αλλά αξιοπρεπείς ανθρώπους, εξιστορεί επεισόδια ζωών και φάσεις φθοράς και αφθαρσίας: από τα γεροντάκια που δεν μπορούν να στεγνώσουν το σαρκίο τους στο χιλιοτρυπημένο παραγκόσπιτό τους έως τα πληρωμένα λεβεντόπαιδα που πουλάνε μαγκιά κι από τους λασπόδρομους μέχρι τις κοκορομαχίες –οι οποίες αντικατοπτρίζουν τη σκληρή πολιτική διαμάχη. Ολο το βιβλίο στίζεται από ένθετες σκηνές τέτοιων περιστατικών, ετερόκλητων, σε μια πανσπερμία υλικού, απρόσφορου για στιβαρή μυθοπλασία, αλλά κατάλληλου να αναδείξει το ελλαδικό υπόβαθρο των κοινωνικοπολιτικών εξελίξεων λίγο πριν από τη δικτατορία.

Η δεύτερη γραμμή δράσης αφορά τα πολιτικά γεγονότα που τίθενται στο προσκήνιο και το παρασκήνιο. Η κόντρα της Ενωσης Κέντρου με την ΕΡΕ, ο Γέρος της Δημοκρατίας και ο γιος του Αντρέας, ο θρυλούμενος ΑΣΠΙΔΑ και ο κομμουνιστικός κίνδυνος, τα απόνερα του Εμφυλίου και ο ρόλος των Αμερικανών, ο Τομ Πάππας και η επένδυση της ESSO, η Αποστασία και ο ρόλος του παλατιού, η πολιτική αστάθεια και η επερχόμενη χούντα… Ολα αυτά ακούγονται ξώφαλτσα, αν και σε μερικά σημεία δηλώνονται πολύ ευκρινώς μέσα από τους διαλόγους παραπολιτικών παραγόντων, με κέντρο τον πανταχού παρόντα και τα πάντα πληρούντα εκδότη της θεσσαλονικιώτικης εφημερίδας «Μακεδών», Γιάννη Βεντήρη. Το παρασκήνιο δονείται από τη διαπλοκή του πολιτικού κατεστημένου με το εκδοτικό σύστημα, μια συμμαχία που κινεί τα νήματα και κατευθύνει τις εξελίξεις χωρίς να φαίνεται προς τα έξω όλο αυτό το σύστημα γραναζιών.

Στο πρόσωπο του εκδότη Γρύπα, όπως είναι το παρωνύμιό του, ο συγγραφέας με μεταμοντέρνο τρόπο συνδυάζει το χαμηλό με το υψηλό, το λαϊκό με το αστικό, το λούμπεν με το ελίτ. «Ο Γρύπας συναναστρεφόταν πρωθυπουργούς, μεγάλους καλλιτέχνες και αληταράδες με την ίδια ευχέρεια και γενναιοδωρία», γράφει χαρακτηριστικά, θέλοντας να δείξει ότι η Ιστορία δεν διαμορφώνεται μόνο από τα υψηλά κλιμάκια αλλά διαπερνά κάθετα την κοινωνία και αρδεύεται από τα πάθη και τις ανάγκες του λαϊκού στοιχείου, το οποίο συνήθως είναι έρμαιό της. Οι δυο γραμμές σταδιακά συγκλίνουν, οι πολιτικές εξελίξεις θα συναντήσουν τους αντιηρωικούς βραχίονες της δράσης κι οι ηθικοί αυτουργοί θα κινητοποιήσουν τους φυσικούς.

Ο μυθιστορηματικός καμβάς, τόσο με τα πραγματικά πρόσωπα και τις καταστάσεις που ζωγραφίζει, όσο και με τα παραποιημένα αλλά εύκολα αναγνωρίσιμα ανθρωπωνύμια, αντικατοπτρίζει εύγλωττα την κοινωνική και πολιτική κατάσταση της δεκαετίας του ’60. Ετσι, με μια αφήγηση, που προσελκύει το ενδιαφέρον χάρη στη ζωντάνια, το μπρίο, τις γλωσσικά σπαρταριστές περιγραφές κ.λπ., ο πεζογράφος στοχεύει τόσο σε αισθητικούς σκοπούς όσο και σε ιστορικούς, αναπλάθοντας ολόγλυφα τα προδικτατορικά χάλια μιας σερνάμενης Ελλάδας.

Ο Γ. Σκαμπαρδώνης, παρόλο που στα μυθιστορήματά του δεν επενδύει στη στιβαρή αφηγηματική πλοκή, εδώ χτίζει έναν ολόκληρο κόσμο με πολλές επιμέρους ετερόκλητες σκηνές και αναδεικνύει τη λαϊκή βάση κάτω από τις πολιτικές εξελίξεις. «Ποιος έχει δίκιο;» αναρωτιέται ο απλός άνθρωπος, ώσπου να έρθει η απάντηση «Το δίκιο το θυμούνται οι αδύνατοι μέχρι να γίνουν δυνατοί». Κι αυτό μένει ένας από τους μεγάλους προβληματισμούς του βιβλίου!

Ακολουθήστε μας στο Google news
ΑΝΟΙΧΤΟ ΒΙΒΛΙΟ
Αναζητώντας τη χαμένη Ευρώπη
Ο τσεχικής καταγωγής εμβληματικός συγγραφέας Μίλαν Κούντερα διαπιστώνει με το κείμενό του «Ο ακρωτηριασμός της Δύσης ή Η τραγωδία της Κεντρικής Ευρώπης» ότι η πραγματική τραγωδία της Κεντρικής Ευρώπης δεν ήταν...
Αναζητώντας τη χαμένη Ευρώπη
ΑΝΟΙΧΤΟ ΒΙΒΛΙΟ
Κωνσταντίνα
Και θα έκλεινες το διήγημα με την Κωνσταντίνα να παρακολουθεί τηλεόραση στο μπαλκόνι, να παρακολουθεί ατάραχη εικόνες από μέτωπα πολέμου, από δάση που καίγονται και θάλασσες που ματώνουν. Κατά μια έννοια, θα...
Κωνσταντίνα
ΑΝΟΙΧΤΟ ΒΙΒΛΙΟ
Οι εν λογοτεχνία σαλοί
Ο συγγραφέας φιλοτεχνεί τρόπον τινά εννέα πίνακες όπου αναπαριστά την προαιώνια μάχη του Καλού και του Κακού, αναμιγνύει το ρεαλιστικό στοιχείο με το μεταφυσικό, ελαφραίνει τον αναπόφευκτο διδακτισμό των μύθων...
Οι εν λογοτεχνία σαλοί
ΑΝΟΙΧΤΟ ΒΙΒΛΙΟ
Σατιρική εποποιία
Ο Καψάλης, αξιοποιώντας τη βυρωνική φιλολογία, διέρχεται σύντομα αλλά κατατοπιστικά την προοδευτική στάση και τη δράση του λόρδου-βουλευτή που εντέλει, ενώ αποδεικνύεται αριστοκρατικός, «διστακτικός...
Σατιρική εποποιία
ΑΝΟΙΧΤΟ ΒΙΒΛΙΟ
Το θείο στην μακρά ελληνική παράδοση
Ο Αντρέ-Ζαν Φεστουζιέρ (1898-1982) ανήκει σε μια σπουδαία γενιά Γάλλων «ιστορικών των Ιδεών». Οι σοφοί και ακαταπόνητοι αυτοί μελετητές, έφεραν στο φως άγνωστες περιοχές της σκέψης και άγνωστες περιόδους της...
Το θείο στην μακρά ελληνική παράδοση
ΑΝΟΙΧΤΟ ΒΙΒΛΙΟ
Ο Τζέιμσον «γράφει» Μπένγιαμιν
Ετσι οδηγούμαστε με ακρίβεια στο σημείο μηδέν μιας γραφής που έγινε πλήρως ζωή: στον «πολιτικό» Μπένγιαμιν, για τον οποίο η αμφισημία της στράτευσης και της κριτικής είναι αναπόδραστη και πολύτιμη, καθώς δεν...
Ο Τζέιμσον «γράφει» Μπένγιαμιν

Η efsyn.gr θεωρεί αυτονόητο ότι οι αναγνώστες της έχουν το δικαίωμα του σχολιασμού, της κριτικής και της ελεύθερης έκφρασης και επιδιώκει την αμφίδρομη επικοινωνία μαζί τους.

Διευκρινίζουμε όμως ότι δεν θέλουμε ο χώρος σχολιασμού της ιστοσελίδας να μετατραπεί σε μια αρένα απαξίωσης και κανιβαλισμού προσώπων και θεσμών. Για τον λόγο αυτόν δεν δημοσιεύουμε σχόλια ρατσιστικού, υβριστικού, προσβλητικού ή σεξιστικού περιεχομένου. Επίσης, και σύμφωνα με τις αρχές της Εφημερίδας των Συντακτών, διατηρούμε ανοιχτό το μέτωπο απέναντι στον φασισμό και τις ποικίλες εκφράσεις του. Έτσι, επιφυλασσόμαστε του δικαιώματός μας να μην δημοσιεύουμε ανάλογα σχόλια.

Σε όσες περιπτώσεις κρίνουμε αναγκαίο, απαντάμε στα σχόλιά σας, επιδιώκοντας έναν ειλικρινή και καλόπιστο διάλογο.

Η efsyn.gr δεν δημοσιεύει σχόλια γραμμένα σε Greeklish.

Τέλος, τα ενυπόγραφα άρθρα εκφράζουν το συντάκτη τους και δε συμπίπτουν κατ' ανάγκην με την άποψη της εφημερίδας