Παράκαμψη προς το κυρίως περιεχόμενο
Ακτιβισμός ενάντια στον θάνατο και τον αυταρχισμό
ΕΝΤΥΠΗ ΕΚΔΟΣΗ

Ακτιβισμός ενάντια στον θάνατο και τον αυταρχισμό

  • A-
  • A+
Ριζοσπαστικές Αναγνώσεις. 60 χρόνια από τον θάνατο του Αλμπέρ Καμί.

«Οι καταπιεσμένοι θέλουν να απαλλαχτούν όχι μόνο από την πείνα αλλά και από τους αφέντες τους. Ξέρουν καλά ότι θα λυτρωθούν από την πείνα μονάχα όταν εξουδετερώσουν με την απειλή των όπλων τούς αφέντες τους, όλους ανεξαιρέτως». Αυτή η ομιλία του Καμί τον Μάιο του 1953 στο Εργατικό Κέντρο του Σεντ Ετιέν είναι μέρος της ασυμβίβαστης σκέψης και για πάντα γραμμένη στους ανθρώπινους λόγους που αναζητούν την ελευθερία.

Τα κείμενα του παρόντος τόμου προσπαθούν να αναδείξουν τη σχέση του Καμί με την ελευθεριακή σκέψη. Αυτό που καταφέρνουν σίγουρα είναι να μας φέρουν σε επαφή με μια πολυδιάστατη σκέψη, με έναν νου που γράφει με γνώμονα την άρνηση της καταπίεσης.

Εδώ θα πρέπει να αναζητήσουμε και αυτή τη σχέση με την ελευθεριακή σκέψη. Ο Καμί, αναζητώντας τον χώρο όπου η ελευθερία μπορεί να εκφράζεται απόλυτα, έπεφτε διαρκώς πάνω στη σκέψη που δήλωνε την αναστολή της για λόγους προστασίας μιας ιστορικής διαδρομής, ενός πεπρωμένου δικαιοσύνης. Δυσφορούσε, δεν ήθελε να δικαιολογήσει κανέναν φόνο, στράφηκε λοιπόν σε αυτόν τον χώρο και μίλησε με όρους αλληλεγγύης, για τους διωκόμενους, τους καταδικασμένους σε θάνατο σε όλο τον κόσμο, για τους αντιρρησίες συνείδησης, για την αθλιότητα της Ισπανίας του Φράνκο, για την ανάγκη λειτουργίας της ανθρώπινης συνείδησης έξω από τα δεσμά.

Αλμπέρ Καμυ Ελευθεριακά γραπτά (1948-1960). Μετάφραση: Ρίτα Κολαΐτη. Εκδόσεις Καστανιώτη. Δεκέμβριος 2019. Σελ. 336

Το βιβλίο είναι μια συλλογή κειμένων που φωτίζει έναν ακτιβισμό ενάντια στον θάνατο και τον αυταρχισμό. «Απεχθάνομαι τη βολική βία. Είναι σχετικά εύκολο να σκοτώσεις κάποιον εν ονόματι του νόμου ή του δόγματος».

Και πιο κάτω, αναλύοντας το τι πρέπει να γίνει, θα πει: «Κατάργηση της θανατικής ποινής, καταγγελία των ποινών κάθειρξης απροσδιόριστης διάρκειας, της αναδρομικής ισχύος των νόμων και του συστήματος των στρατοπέδων συγκέντρωσης». Αυτά τα «ρεφορμιστικά» αποτέλεσαν για τον ίδιο στάση ζωής.

Τα κείμενά του για τους Ισπανούς συντρόφους είναι υπέροχα και πραγματικά ενδεικτικά της σκέψης του. Βρήκε στο πρόσωπο των νικητών, που στήριξαν τη νίκη τους στην καθυπόταξη και τον φόνο, αποκρουστικό.

Τίποτα δεν μπορεί να στηριχθεί στο μίσος και τη μοναξιά ενός κελιού, μιας βάρκας καταμεσής στο πέλαγος της δικής μας αναλγησίας. Ο Καμί σε ένα από τα κείμενα του βιβλίου προσβλέπει στη διεκδίκηση χωρίς όρους της ελευθερίας - «το μόνο ψωμί που δεν χορταίνουμε».

Ενα από τα πολύ ενδιαφέροντα κείμενα του τόμου είναι αυτό της Σιμόν Βέιλ, ένα κείμενο που έχει στο κέντρο του την ερώτηση: Μέχρι ποιο σημείο δικαιολογούνται οι εκτελέσεις σε μια επανάσταση; Στη συζήτηση για το κείμενο φαίνεται ότι η απάντηση μόνο εύκολη δεν είναι, διαρκώς εκφεύγει. «Ανεξάρτητα του πίσω από ποιο όνομα κρύβεται, φασισμός, δημοκρατία ή δικτατορία του προλεταριάτου, ο κύριος εχθρός παραμένει ο διοικητικός, αστυνομικός και στρατιωτικός μηχανισμός, όχι των απέναντι αλλά αυτός που αυτοαποκαλείται προστάτης μας και μας μετατρέπει σε σκλάβους», θα μας πει η Βέιλ και εμείς θα πρέπει να προσθέσουμε ότι η ελευθερία ως πολιτική επιδίωξη είναι κενό γράμμα χωρίς να υπάρχει ένας χώρος όπου η ελευθερία αυτή να μπορεί να ασκηθεί ή και ακόμα καλύτερα να μπορεί να αναδημιουργείται διαρκώς. Στη βάση ακριβώς αυτής της ανάγκης ο Καμί θα στοχαστεί πάνω στην εξέγερση.

Η εξέγερση είναι μέρος της διατύπωσης της αδικίας και της μη κατανόησης. Ξεμακραίνει από τον μηδενισμό, καθώς κάθε κίνημα εξέγερσης οφείλει να συνεπάγεται μια αξία. Η απόλυτη δικαιοσύνη περνάει από την κατάργηση κάθε αντίφασης και έτσι καταστρέφει την ελευθερία. Ο Καμί θεωρούσε ότι υπάρχει ένα όριο στην καταπίεση πέρα από το οποίο ξεκινά η κοινή για όλους τους ανθρώπους αξιοπρέπεια. Μίλησε για εκείνο το είδος αλληλεγγύης που γεννάται μέσα στα δεσμά. Η αλληλεγγύη στηρίζεται πάνω στο κίνημα εξέγερσης και αυτό με τη σειρά του δικαιώνεται με αυτή τη συνενοχή. «Η εξέγερση δεν είναι από μόνη της στοιχείο πολιτισμού αλλά είναι απαραίτητο προαπαιτούμενο».

Ο Καμί θα αναλογιστεί την ελευθερία επιλογής και την απειλή εγκαθίδρυσης, θα σταθεί με δέος απέναντι στη βία. Είναι τόσο αναγκαία όσο και αδικαιολόγητη, θα πει. Σκοπός της εξέγερσης είναι η αλλαγή, αλλά αλλαγή σημαίνει δράση και αύριο δράση θα σημαίνει να σκοτώνεις, ενώ δεν ξέρεις ακόμα αν κάτι τέτοιο είναι μέσα στα όρια της εξέγερσης.

«Εξεγείρομαι, άρα υπάρχουμε», και τότε άρχισαν όλα. Μη εγκαθίδρυση, διάλυση της ιδεολογίας της προόδου, της ηθικής της αποτελεσματικότητας, άρνηση του ιστορικισμού, του οικονομισμού, αλληλεγγύη, αξιοπρέπεια, διαρκής εξέγερση και αναζήτηση της αξίας που αυτή πρέπει να φέρει, το αυτεξούσιο του ανθρώπου στα πλαίσια που δεν συναινούμε.

Ιδού ο άνθρωπος του Καμί. «Δεν βρίσκομαι ούτε εδώ ούτε πουθενά κι ο κόσμος δεν είναι τίποτα άλλο από ένα άγνωστο τοπίο όπου η καρδιά πάει να ακουμπήσει». Ο Καμί δεν προτείνει μια αποχή αλλά μια στάση, οι ουρανοί είναι σιωπηλοί, ο κόσμος μας άνυδρος, αλλά ο άνθρωπος της αλληλεγγύης μπορεί να εναντιωθεί στο έγκλημα. Αυτά τα κείμενα είναι μια αποκάλυψη μιας σκέψης αντιαυταρχικής και σύγχρονης.

Ακούμε ξανά τον «Ξένο» να απαντάει στον παπά: «Δεν ήταν καν βέβαιος ότι ζούσε αφού ζούσε σαν πεθαμένος. Εγώ φαινόταν να έχω τα χέρια μου αδειανά. Μα ήμουν βέβαιος για τον εαυτό μου, ήμουν πιο βέβαιος από αυτόν, βέβαιος για τη ζωή μου και για τον θάνατο που έμελλε να έρθει, ναι, δεν είχα τίποτα έξω από αυτό. Μα τουλάχιστον κρατούσα τούτη την αλήθεια όπως με κρατούσε και αυτή». Ολοι οι άνθρωποι είναι προνομιούχοι, θα πει ο καταδικασμένος να βαδίσει στο ικρίωμα ξένος και θα ζητήσει από την εξέγερση να εξαλείψει την απελπισία της αποδοχής.

*Συγγραφέας

ΑΝΟΙΧΤΟ ΒΙΒΛΙΟ
Εχει θέση η ψυχανάλυση στην πολιτική;
Το βιβλίο χωρίζεται σε δύο μέρη, που αναδεικνύουν τις σημασίες που μπορεί να πάρει η έννοια της «πολιτικής του αναλυτή» – πολιτική αφενός μέσα στο πεδίο της κοινωνικής πραγματικότητας και αφετέρου μέσα στη...
Εχει θέση η ψυχανάλυση στην πολιτική;
ΑΝΟΙΧΤΟ ΒΙΒΛΙΟ
Μια επιστολή του ποιητή Ηλία Γκρη
Πριν από μέρες εμφανίστηκε στα βιβλιοπωλεία ένας ογκώδης τόμος με τίτλο «ΤΑ ΕΣΩΨΥΧΑ ΤΟΥ ΝΤΙΝΟΥ ΧΡΙΣΤΙΑΝΟΠΟΥΛΟΥ Μια εκ βαθέων δεκαετής συνομιλία», με τη συγγραφέα Σωτηρία Σταυρακοπούλου.
Μια επιστολή του ποιητή Ηλία Γκρη
ΑΝΟΙΧΤΟ ΒΙΒΛΙΟ
Η αναστοχαστική λειτουργία του Οσβαλντ Σπένγκλερ
Αναμφίβολα ο Οσβαλντ Σπένγκλερ στην «Παρακμή της Δύσης» είναι ένας στρυφνός στοχαστής(1). Στο βιβλίο του «Ο άνθρωπος και η τεχνική», που κυκλοφόρησε πρόσφατα από τις εκδόσεις Μάγμα, ο στοχαστής συνδέει την...
Η αναστοχαστική λειτουργία του Οσβαλντ Σπένγκλερ
ΑΝΟΙΧΤΟ ΒΙΒΛΙΟ
Εικονογραφική μυθιστορηματική βιογραφία
Η συζήτηση για το αν τα κόμικς ή τα graphic novels (σύμφωνα με ένα μέρος της κριτικής, τα δεύτερα είναι υποσύνολο των πρώτων) ανήκουν στον λογοτεχνικό χώρο μετρά ήδη αρκετές δεκαετίες, κυρίως στο εξωτερικό,...
Εικονογραφική μυθιστορηματική βιογραφία
ΑΝΟΙΧΤΟ ΒΙΒΛΙΟ
Τα ερείπια του πολέμου
Τίποτα δεν απομένει πέρα από τον δισταγμό και τον φόβο. Στα μεγάλα έργα έχεις την αίσθηση μιας έντονης μοναξιάς αλλά και μια εξαντλητική πορεία μιας νέας συγκρότησης. Ο άνθρωπος αναλογίζεται και οριοθετεί,...
Τα ερείπια του πολέμου
ΑΝΟΙΧΤΟ ΒΙΒΛΙΟ
Χειραφετικά προτάγματα
Οι Γ. Κολέμπας και Γ. Μπίλλας, πρώην εκπαιδευτικοί και νυν βιοκαλλιεργητές, σ' αυτό το βιβλίο τους «Για την Κοινότητα των Κοινοτήτων», που είναι η φυσική συνέχεια του προηγούμενου, επιχειρούν να ανιχνεύσουν...
Χειραφετικά προτάγματα

Η efsyn.gr θεωρεί αυτονόητο ότι οι αναγνώστες της έχουν το δικαίωμα του σχολιασμού, της κριτικής και της ελεύθερης έκφρασης και επιδιώκει την αμφίδρομη επικοινωνία μαζί τους.

Διευκρινίζουμε όμως ότι δεν θέλουμε ο χώρος σχολιασμού της ιστοσελίδας να μετατραπεί σε μια αρένα απαξίωσης και κανιβαλισμού προσώπων και θεσμών. Για τον λόγο αυτόν δεν δημοσιεύουμε σχόλια ρατσιστικού, υβριστικού, προσβλητικού ή σεξιστικού περιεχομένου. Επίσης, και σύμφωνα με τις αρχές της Εφημερίδας των Συντακτών, διατηρούμε ανοιχτό το μέτωπο απέναντι στον φασισμό και τις ποικίλες εκφράσεις του. Έτσι, επιφυλασσόμαστε του δικαιώματός μας να μην δημοσιεύουμε ανάλογα σχόλια.

Σε όσες περιπτώσεις κρίνουμε αναγκαίο, απαντάμε στα σχόλιά σας, επιδιώκοντας έναν ειλικρινή και καλόπιστο διάλογο.

Η efsyn.gr δεν δημοσιεύει σχόλια γραμμένα σε Greeklish.

Τέλος, τα ενυπόγραφα άρθρα εκφράζουν το συντάκτη τους και δε συμπίπτουν κατ' ανάγκην με την άποψη της εφημερίδας