Παράκαμψη προς το κυρίως περιεχόμενο
Συγγραφική αυτοαξιολόγηση

Γιώργος Παναγιωτίδης. «Δημιουργική Γραφή και Λογοτεχνία». Επίμετρο στο Ισος Ιησούς. Γαβριηλίδης, 2019, σελ. 144.

ΕΝΤΥΠΗ ΕΚΔΟΣΗ

Συγγραφική αυτοαξιολόγηση

  • A-
  • A+

Το βιβλίο με τίτλο Δημιουργική Γραφή και Λογοτεχνία του Γιώργου Παναγιωτίδη αποτελεί, εκτός των άλλων, κυρίως μια τεκμηριωμένη διερεύνηση του τρόπου με τον οποίο γράφτηκε το πρώτο ακαδημαϊκό μυθιστόρημα στον ελληνικό εκδοτικό χώρο (Γιώργος Παναγιωτίδης, Ισος Ιησούς, εκδόσεις Γαβριηλίδης, Αθήνα 2017).

Στο πλαίσιο αυτής της προσέγγισης ο συγγραφέας καταθέτει μια ολοκληρωμένη και επιστημονικά ενημερωμένη ανάλυση μιας συγγραφικής μεθόδου και περιπέτειας, αφού ο ίδιος αυτοπαρατηρείται, αυτοελέγχεται και αυτοαξιολογείται. Το βιβλίο προκαλεί ιδιαίτερο ενδιαφέρον κυρίως ως προς το γεγονός ότι για πρώτη φορά ένας συγγραφέας καταθέτει τόσο ανοιχτά στους αναγνώστες τη συγγραφική και δημιουργική του περιπλάνηση. Και στον ελληνικό χώρο σπανίζουν ή, ακριβέστερα, απουσιάζουν τέτοιου τύπου αυτοαναφορικά κείμενα.

Είναι, επίσης, αυτονόητη η σύνδεση της Δημιουργικής Γραφής ως επιστήμης με το εγχείρημα αυτό, εφόσον το μυθιστόρημα Ισος Ιησούς αποτελεί μέρος της διδακτορικής διατριβής που εκπονήθηκε από τον Παναγιωτίδη στο Πανεπιστήμιο Δυτικής Μακεδονίας στο ομώνυμο πρόγραμμα της Δημιουργικής Γραφής, με ακαδημαϊκό υπεύθυνο τον Τριαντάφυλλο Κωτόπουλο.

Στα τρία πρώτα κεφάλαια του βιβλίου («Σύντομη επισκόπηση της Δημιουργικής Γραφής», «Ακαδημαϊκό μυθιστόρημα», «Η δομή και η “Εξήγηση” σε ακαδημαϊκά μυθιστορήματα»), πέραν του προλόγου και του επιλόγου, ο Παναγιωτίδης προσεγγίζει τη Δημιουργική Γραφή στο θεωρητικό της πλαίσιο. Ο αναγνώστης διαλέγεται με την ιστορία της Δημιουργικής Γραφής στον ελληνικό όσο και στον διεθνή χώρο με τρόπο αυστηρά οργανωμένο και συστηματικό. Κατανοεί τους κώδικες και τις δομές που αναδεικνύουν τη Δημιουργική Γραφή σε επιστήμη, προσεγγίζει τον όρο «Ακαδημαϊκό μυθιστόρημα», αντιλαμβάνεται, τέλος, τη «δημιουργία» ως σημαντικό, ανοιχτό και ευρύ πεδίο πνευματικής αναφοράς, επιστημονικής συνομιλίας και επικοινωνίας.

Στα υπόλοιπα κεφάλαια του βιβλίου ο συγγραφέας Παναγιωτίδης γίνεται, τελικώς, εκείνος που ουσιαστικά κρίνει και αξιολογεί το έργο του. Είναι, θα έλεγε κανείς, ένας εν δυνάμει κριτικός, αφού εγγράφει τις δυσκολίες αυτής της διπλής ιδιότητας, του συγγραφέα, δηλαδή, και του κριτικού, διατυπώνει επιφυλάξεις και κρίσεις, ομολογεί συνάψεις και διακρίσεις.

Ο συγγραφέας «εξηγεί» (exegesis κατά την αγγλόφωνη πρακτική), δηλαδή, τους στόχους και τους τρόπους με βάση τους οποίους σχεδίασε και υλοποίησε την εργασία του. Με αναλυτική και συνθετική μέθοδο παρουσιάζει τη διαδικασία με την οποία συνέλαβε τον μυθιστορηματικό «μύθο», την έρευνα που έκανε για να νοηματοδοτήσει τα ονόματα και τους τύπους των ηρώων του, τη συλλογιστική πορεία που ακολούθησε για να συμβολίσει και να αποσυμβολίσει τις ιδέες και τα «υλικά» μέρη του μυθιστορήματος, καθώς και τον καθορισμό του «μυθιστορηματικού» γένους.

Από τα πιο δυναμικά μέρη του εγχειρήματος αυτού είναι και η προσπάθεια του Παναγιωτίδη να πειραματιστεί με την αφήγηση. Χρησιμοποιεί, κυρίως, τις αφηγηματικές δομές του Gérard Genette και του A.J. Greimas και σπονδυλώνει, με τον τρόπο αυτό, μια σχεδόν καθολική θέαση της αφηγηματικής θεωρίας, δίνοντάς της εσωκειμενική λειτουργικότητα και οργανικότητα.

Από τις πιο σημαντικές σελίδες, επίσης, του βιβλίου είναι εκείνες που αφορούν τη διακειμενικότητα και τη διάχυσή της στο εξεταζόμενο αντικείμενο, η έρευνα που προηγήθηκε από τον συγγραφέα ώστε το μυθιστόρημα Ισος Ιησούς να θεμελιώσει με επάρκεια την αληθοφάνεια, καθώς και εκείνες που αφορούν την ιστορία και την έννοια της δυστοπικής λογοτεχνίας, αφού το μυθιστόρημα Ισος Ιησούς εγγράφεται στα δυστοπικά κείμενα για τα οποία ο ελληνικός εκδοτικός χώρος δεν έχει μεγάλη παράδοση.

Το βιβλίο Δημιουργική Γραφή και Λογοτεχνία του Γιώργου Παναγιωτίδη αποτελεί, επίσης, από τη μια πλευρά χρηστικό εγχειρίδιο τόσο για τους φοιτητές των Μεταπτυχιακών Προγραμμάτων Σπουδών της Δημιουργικής Γραφής στα ελληνικά Πανεπιστήμια, όσο και για τους ερευνητές και μελετητές του ομόλογου πεδίου, αλλά και για τους κριτικούς της λογοτεχνίας. Πολύ περισσότερο μάλιστα όταν, σήμερα, η έννοια Δημιουργική Γραφή είναι τόσο «κακοποιημένη» από ανθρώπους που, ενώ δεν γνωρίζουν τι είναι και ποιο είναι το αντικείμενό της, τη διδάσκουν.

Από την άλλη πλευρά, το βιβλίο είναι εξαιρετικά χρήσιμο και στον ίδιο τον αναγνώστη, αφού αναδεικνύονται θεωρητικά ζητούμενα και όψεις της λογοτεχνικής θεωρίας και κριτικής με εύληπτο και κατανοητό τρόπο, με παραδείγματα, δηλαδή, και αναφορές σε διάφορα κείμενα της λογοτεχνικής παραγωγής των καιρών μας.

Το τελευταίο διάστημα κυκλοφορούν μερικά σημαντικά βιβλία τα οποία έχουν ως αντικείμενο τη Δημιουργική Γραφή. Το βιβλίο του Παναγιωτίδη συναριθμείται σε αυτά, αφού πράγματι φωτίζει πολύπλευρα τις όψεις και τις προοπτικές της επιστήμης αυτής στον ελληνικό χώρο καταθέτοντας επιστημονικά τεκμηριωμένο λόγο. Είναι όμως και ένα κείμενο που δίνει απαντήσεις σε καίρια μεθοδολογικά προβλήματα και ζητούμενα που αφορούν γενικότερα τη λειτουργία του λογοτεχνικού φαινομένου ως πεδίου δημιουργίας και πνευματικής αναζήτησης.

ΑΝΟΙΧΤΟ ΒΙΒΛΙΟ
Τα χίλια πρόσωπα του αστυνομικού αφηγήματος
Το αστυνοµικό αφήγηµα συνεχίζει να εξελίσσεται και οι διάφορες εκδοχές του να αλληλοπλέκονται ή να αλληλοτροφοδοτούνται, καθώς οι ιστορίες µυστηρίου και εγκλήµατος γνωρίζουν παγκόσµια επιτυχία. Από την...
Τα χίλια πρόσωπα του αστυνομικού αφηγήματος
ΑΝΟΙΧΤΟ ΒΙΒΛΙΟ
Τραγικός ήρωας βικτοριανής πνοής
Ο Τόμας Χάρντι (1840-1928) υπήρξε πολυγραφότατος μυθιστοριογράφος, σπουδαίος ποιητής, διηγηματογράφος αλλά και σχολιαστής του έργου του, κρατούσε ημερολόγια με σκέψεις, σημειώσεις, αποκόμματα από παλιές...
Τραγικός ήρωας βικτοριανής πνοής
ΑΝΟΙΧΤΟ ΒΙΒΛΙΟ
Η κωμική Οδύσσεια ενός ερωτευμένου
Εκπληξη προκάλεσε η περσινή απονομή του βραβείου Πούλιτζερ στο «Πλην» του Αντριου Σον Γκρίερ, καθώς σπανίως απονέμεται το εν λόγω βραβείο σε κωμικό μυθιστόρημα.
Η κωμική Οδύσσεια ενός ερωτευμένου
ΑΝΟΙΧΤΟ ΒΙΒΛΙΟ
Σύντομες καλειδοσκοπικές ιστορίες… να σκεφτείς
Το πολύπτυχο πεζογραφικό έργο της ψυχολόγου Φωτεινής Τσαλίκογλου, το οποίο περιλαμβάνει μυθιστορήματα, νουβέλες, αλλά και αφηγήματα, παραμύθια ή μαγικές ιστορίες, αναπτύσσεται χρόνια τώρα, συνομιλώντας με τα...
Σύντομες καλειδοσκοπικές ιστορίες… να σκεφτείς
ΑΝΟΙΧΤΟ ΒΙΒΛΙΟ
Ανθολογία νεωτερικών ποιητών
Οι ποιητές κατά κανόνα ανθολογούνται, κάποτε ανθολογούν και οι ίδιοι ή ακόμα αυτοανθολογούνται. Η περίπτωση δεν είναι συχνή, αλλά δεν είναι ούτε σπάνια. Ο Μανόλης Αναγνωστάκης επιχείρησε δύο φορές να...
Ανθολογία νεωτερικών ποιητών
ΑΝΟΙΧΤΟ ΒΙΒΛΙΟ
Η κυριαρχία του 20ού αιώνα
Διακρίνουμε ορισμένες κοινές μέριμνες στους σύγχρονους ιστορικούς, όπως και ότι ο 20ός αιώνας κυριαρχεί στη φετινή βιβλιοπαραγωγή. Αυτό είναι εξηγήσιμο και ευπρόσδεκτο. Ας μη μας κάνει να λησμονούμε ότι έχουμε...
Η κυριαρχία του 20ού αιώνα

Η efsyn.gr θεωρεί αυτονόητο ότι οι αναγνώστες της έχουν το δικαίωμα του σχολιασμού, της κριτικής και της ελεύθερης έκφρασης και επιδιώκει την αμφίδρομη επικοινωνία μαζί τους.

Διευκρινίζουμε όμως ότι δεν θέλουμε ο χώρος σχολιασμού της ιστοσελίδας να μετατραπεί σε μια αρένα απαξίωσης και κανιβαλισμού προσώπων και θεσμών. Για τον λόγο αυτόν δεν δημοσιεύουμε σχόλια ρατσιστικού, υβριστικού, προσβλητικού ή σεξιστικού περιεχομένου. Επίσης, και σύμφωνα με τις αρχές της Εφημερίδας των Συντακτών, διατηρούμε ανοιχτό το μέτωπο απέναντι στον φασισμό και τις ποικίλες εκφράσεις του. Έτσι, επιφυλασσόμαστε του δικαιώματός μας να μην δημοσιεύουμε ανάλογα σχόλια.

Σε όσες περιπτώσεις κρίνουμε αναγκαίο, απαντάμε στα σχόλιά σας, επιδιώκοντας έναν ειλικρινή και καλόπιστο διάλογο.

Η efsyn.gr δεν δημοσιεύει σχόλια γραμμένα σε Greeklish.

Τέλος, τα ενυπόγραφα άρθρα εκφράζουν το συντάκτη τους και δε συμπίπτουν κατ' ανάγκην με την άποψη της εφημερίδας