Παράκαμψη προς το κυρίως περιεχόμενο
Τι είναι ένα μυθιστόρημα για τη συζήτηση;

Σάλλυ Ρούνεϋ.«Συζητήσεις με φίλους». Μυθιστόρημα. Μετάφραση:Μαρία Φακίνου. Πατάκης, 2019. Σελ. 382

ΕΝΤΥΠΗ ΕΚΔΟΣΗ

Τι είναι ένα μυθιστόρημα για τη συζήτηση;

  • A-
  • A+

Ο τίτλος του μυθιστορήματος της Ιρλανδής Σάλι Ρούνεϊ, Συζητήσεις με φίλους, προέρχεται από ένα αστείο που είχαν επινοήσει η Φράνσις, η αφηγήτρια, με την Μπόμπι, τη φίλη της, το οποίο «δεν σήμαινε τίποτα για κανέναν άλλο από εμάς. Τι είναι ένας φίλος; λέγαμε με χιούμορ. Τι είναι μια συζήτηση;».

Πράγματι, η συγγραφέας στο πρώτο της αυτό βιβλίο μοιάζει μάλλον να θέτει μια σειρά από ερωτήματα γύρω από τις σχέσεις παρά να τα απαντά. Εννοιες όπως «ζευγάρι», «αποκλειστικότητα», «ζήλια», «φιλία», «έρωτας», «προδοσία» δείχνουν να ασφυκτιούν στα παλαιά στερεότυπα, να αντιστέκονται στον ορισμό, να αναζητούν διαρκή ανανοηματοδότηση, την οποία αναλαμβάνει ο κάθε ήρωας για λογαριασμό του σε μια επίπονη διαδικασία αυτοπροσδιορισμού και ενηλικίωσης.

«Σύγχρονο μυθιστόρημα ενηλικίωσης» χαρακτήρισε τις Συζητήσεις με φίλους η εφημερίδα The New Yorker, ενώ η εφημερίδα The Guardian, χαρακτήρισε τη Ρούνεϊ «Σάλιντζερ της εποχής του τσατ». Εδώ όμως δεν έχουμε έναν έφηβο αφηγητή, όπως στον Φύλακα στη σίκαλη, αλλά μια αφηγήτρια στα 21 της που ζει μια παρατεταμένη εφηβεία. Εχει αφήσει τη χωρισμένη οικογένειά της –έναν αναξιόπιστο αλκοολικό πατέρα και μια συγκαταβατική μητέρα– για να σπουδάσει στο Δουβλίνο μαζί με την κολλητή της, την Μπόμπι, με την οποία είχαν ερωτική σχέση στις τελευταίες τάξεις του λυκείου.

Αν και από διαφορετικό ταξικό περιβάλλον (η Φράνσις προέρχεται από φτωχή οικογένεια ενώ η Μπόμπι από πλούσια) αμφότερες απαξιούν τη μισθωτή εργασία και λαμβάνουν μέρος σε ποιητικές περφόρμανς όπου απαγγέλλουν τα ποιήματα που γράφει η Φράνσις. Στη διάρκεια μιας τέτοιας ποιητικής βραδιάς οι δυο κοπέλες γνωρίζουν τη Μελίσα, μια φωτογράφο και δοκιμιογράφο, η οποία στη συνέχεια τις καλεί στο σπίτι της για ένα ποτό και τους προτείνει να γράψει ένα άρθρο γι' αυτές. Η Μπόμπι θα νιώσει να έλκεται από την τριαντάχρονη Μελίσα, ενώ η Φράνσις στην πορεία της πλοκής θα συνάψει την πρώτη ετεροφυλόφιλη σχέση της με τον σύζυγο της Μελίσα, τον Νικ, έναν όμορφο ηθοποιό.

Η Ρούνεϊ εστιάζει στη σχέση της Φράνσις με τον Νικ και τις διακυμάνσεις της, προσκομίζοντας μια ακόμη απόδειξη στην ιστορία της λογοτεχνίας πως δεν έχει τόση σημασία το θέμα (φτωχή, ευαίσθητη κοπέλα ερωτεύεται ευκατάστατο παντρεμένο άντρα) όσο ο τρόπος χειρισμού του.

Η συγγραφέας παρακολουθεί από κοντά την εξέλιξη της σχέσης καταγράφοντας με λεπταίσθητο τρόπο όλους τους κλυδωνισμούς της, τις εξάρσεις, τις διαψεύσεις και τις υποτροπές της, χωρίς να ενδίδει ούτε σε ρομαντικά αισιόδοξες μυθοπλαστικές επιλογές ούτε όμως και σε έναν προβλεπόμενο σκληρό ρεαλισμό.

Η επιτυχία του βιβλίου αυτού (επιλέχθηκε ως Βιβλίο της Χρονιάς από τις εφημερίδες Sunday Times, Observer και Telegraph)πιστεύω πως οφείλεται σε μεγάλο βαθμό στην ικανότητα της Ρούνεϊ να κινείται έξω από οποιαδήποτε μυθοπλαστικά στερεότυπα, χαρίζοντας έτσι φρεσκάδα, πρωτοτυπία και εν τέλει αληθοφάνεια στην ιστορία της που αποτυπώνει με μεγάλη ενάργεια την πολυπλοκότητα των σύγχρονων ανθρώπινων σχέσεων.

Με την ίδια ευαισθησία και ευφυΐα χτίζει η πρωτοεμφανιζόμενη συγγραφέας τους χαρακτήρες της: την ψυχρή εξωτερικά αλλά εσωτερικά κοχλάζουσα αφηγήτρια, που έχει υιοθετήσει έναν ειρωνικό αποστασιοποιημένο τρόπο στις συναναστροφές της, ένα αμφίβολο όπως αποδεικνύεται αμυντικό σύστημα που, με τις πρώτες αναταράξεις του έρωτα, καταρρέει καθιστώντας την ευάλωτη και αυτοκαταστροφική. Εξίσου ευάλωτος όμως αποδεικνύεται και ο Νικ, που πίσω από το εντυπωσιακό παρουσιαστικό κρύβει έναν χαρακτήρα μάλλον παθητικό, με ανίσχυρη βούληση και κρίσεις κατάθλιψης.

Εξαιρετικά ενδιαφέρουσα ηρωίδα, άλλοτε ελκυστική και άλλοτε απωθητική, η Μπόμπι βρίσκεται στον αντίποδα της αδέξιας Φράνσις: υπόδειγμα αυτοκυριαρχίας, ανεξάρτητη, δυνατή, όμορφη, κοινωνικά σαγηνευτική και συχνά προκλητική, αναπτύσσει διαρκώς έναν μαχητικό λόγο πότε κατά του καπιταλισμού και πότε υπέρ των έμφυλων διεκδικήσεων, ασκώντας υποδόρια την εξουσία της στην υποχωρητική και εσωστρεφή Φράνσις, η οποία όμως δεν υπολείπεται σε ρητορική δεινότητα και διαπρέπει στο πινγκ πονγκ των πνευματωδών ερωταποκρίσεων.

Στην πραγματικότητα το βιβλίο βρίθει από λόγο, είτε με τη μορφή του διαλόγου είτε με τη μορφή των μακρόσυρτων εξομολογητικών μέιλ, των σύντομων, κοφτών μηνυμάτων στο τηλέφωνο ή στο τσατ, ενώ δεν λείπουν και οι εσωτερικοί μονόλογοι ή οι πολυπρόσωπες συζητήσεις.

Ισως μάλιστα μια πτυχή του τίτλου να σχετίζεται με τον ρόλο που έχει η «συζήτηση» στο βιβλίο, μια που θα μπορούσαμε να πούμε πως η πλοκή εκτυλίσσεται σε δύο επίπεδα: αυτό της πραγματικότητας με τα συμβάντα της που συνθέτουν την πλοκή και αυτό της συζήτησης επί της πραγματικότητας, ενός αναστοχασμού δηλαδή που σκοπό έχει να ερμηνεύσει τα γεγονότα, να τα κάνει να «μιλήσουν» σε μια γλώσσα κοινή που να βγάζει νόημα για όσους τα βιώνουν.

Η σημασία της «συζήτησης» αλλά και της «φιλίας» μέσα στο μυθιστόρημα επισφραγίζεται, τολμώ να σχολιάσω, στις Ευχαριστίες όπου η συγγραφέας εξομολογείται πως γράφοντας αυτό το βιβλίο άντλησε πολύ υλικό από «συζητήσεις με φίλους» της, δήλωση που παιγνιωδώς παραπέμπει στον τίτλο, επιχειρώντας έτσι να σμίξει τη ζωή με την αναπαράστασή της, υπενθυμίζοντάς μας πως η λογοτεχνία αντλεί τόσο από το βίωμα όσο και από τον λόγο περί του βιώματος.

ΑΝΟΙΧΤΟ ΒΙΒΛΙΟ
Ενα διαφορετικό αντίο
Στο βιβλίο του σημαντικού Βρετανού ιστορικού Tony Judt (1948-2010) «Το πανδοχείο της μνήμης», η μνημονική λειτουργία είναι ο κινητήριος μοχλός των αφηγήσεών του και τα πανδοχεία των ελβετικών αλπικών χωριών...
Ενα διαφορετικό αντίο
ΑΝΟΙΧΤΟ ΒΙΒΛΙΟ
Ελληνικό σπονδυλωτό μυθιστόρημα: πολλά σε ένα
Το σύγχρονο μυθιστόρημα συνηθίζει να υπονομεύει την αρραγή αφήγηση και επενδύει στην αποσπασματικότητα, την ασυνέχεια και τη σύζευξη ετερόκλητων νημάτων.
Ελληνικό σπονδυλωτό μυθιστόρημα: πολλά σε ένα
ΑΝΟΙΧΤΟ ΒΙΒΛΙΟ
Πρόσφατοι και παλαιότεροι διχασμοί
Ο Τζόναθαν Κόου στο «Μέση Αγγλία» πήρε το ρίσκο να «τοποθετήσει» χρονικά το μυθιστόρημά του στο παρόν και μάλιστα στο ταραχώδες συνεχώς μεταβαλλόμενο παρόν της Βρετανίας μετά το δημοψήφισμα για το Brexit, με...
Πρόσφατοι και παλαιότεροι διχασμοί
ΑΝΟΙΧΤΟ ΒΙΒΛΙΟ
Εξ ημισείας Booker 2019
Μας κακόμαθαν πέρυσι η Ανα Μπερνς με τον Γαλατά και πρόπερσι ο Τζορτζ Σόντερς με το Λήθη και Λίνκολν. Πώς να συμβιβαστείς, λοιπόν, με κάτι λιγότερο από αριστούργημα στο Βραβείο Booker του 2019;
Εξ ημισείας Booker 2019
ΑΝΟΙΧΤΟ ΒΙΒΛΙΟ
Ο έρωτας, ο παντοτινός απών σύντροφός μας
Καλή και λειτουργική μετάφραση του δοκιμίου Eros, the Bittersweet: An Essay (1986) της Αν Κάρσον (γεννήθηκε το 1950), καταξιωμένης Αμερικανίδας κλασικής φιλολόγου, ποιήτριας και μεταφράστριας της...
Ο έρωτας, ο παντοτινός απών σύντροφός μας
ΑΝΟΙΧΤΟ ΒΙΒΛΙΟ
Φθινοπωρινό πεζογραφικό ψηφιδωτό
Ολοκληρώνεται το αφιέρωμα με τους υπόλοιπους 14 συγγραφείς που σταχυολογήσαμε από την επικείμενη πεζογραφική εκδοτική παραγωγή, στην προσπάθειά μας να συγκροτήσουμε έναν μικρό αναγνωστικό οδηγό (αναμφίβολα...
Φθινοπωρινό πεζογραφικό ψηφιδωτό

Η efsyn.gr θεωρεί αυτονόητο ότι οι αναγνώστες της έχουν το δικαίωμα του σχολιασμού, της κριτικής και της ελεύθερης έκφρασης και επιδιώκει την αμφίδρομη επικοινωνία μαζί τους.

Διευκρινίζουμε όμως ότι δεν θέλουμε ο χώρος σχολιασμού της ιστοσελίδας να μετατραπεί σε μια αρένα απαξίωσης και κανιβαλισμού προσώπων και θεσμών. Για τον λόγο αυτόν δεν δημοσιεύουμε σχόλια ρατσιστικού, υβριστικού, προσβλητικού ή σεξιστικού περιεχομένου. Επίσης, και σύμφωνα με τις αρχές της Εφημερίδας των Συντακτών, διατηρούμε ανοιχτό το μέτωπο απέναντι στον φασισμό και τις ποικίλες εκφράσεις του. Έτσι, επιφυλασσόμαστε του δικαιώματός μας να μην δημοσιεύουμε ανάλογα σχόλια.

Σε όσες περιπτώσεις κρίνουμε αναγκαίο, απαντάμε στα σχόλιά σας, επιδιώκοντας έναν ειλικρινή και καλόπιστο διάλογο.

Η efsyn.gr δεν δημοσιεύει σχόλια γραμμένα σε Greeklish.

Τέλος, τα ενυπόγραφα άρθρα εκφράζουν το συντάκτη τους και δε συμπίπτουν κατ' ανάγκην με την άποψη της εφημερίδας