Παράκαμψη προς το κυρίως περιεχόμενο
Πρόσφατοι και παλαιότεροι διχασμοί
Τζόναθαν Κόου ♦ «Μέση Αγγλία» ♦ Μετάφραση: Αλκηστις Τριμπέρη ♦ Πόλις, 2019, σελ. 600
ΕΝΤΥΠΗ ΕΚΔΟΣΗ

Πρόσφατοι και παλαιότεροι διχασμοί

  • A-
  • A+

Ο Τζόναθαν Κόου στο «Μέση Αγγλία» πήρε το ρίσκο να «τοποθετήσει» χρονικά το μυθιστόρημά του στο παρόν και μάλιστα στο ταραχώδες συνεχώς μεταβαλλόμενο παρόν της Βρετανίας μετά το δημοψήφισμα για το Brexit, με άδηλο μέλλον και ραγδαίες, μη προβλέψιμες αλλαγές (όπως καθημερινά διαπιστώνουμε).

Ωστόσο ο μυθιστοριογράφος δεν είναι δημοσιογράφος, πολιτικός αναλυτής, κοινωνιολόγος ή ιστορικός, αν και οι παραπάνω ιδιότητες του είναι χρήσιμες αν όχι απαραίτητες, ειδικά όταν καταπιάνεται με ένα θέμα που πέρα από την πολιτική διάσταση έχει να κάνει με την ψυχολογία της μάζας και την αναπόδραστη επίδραση των λεγόμενων «εθνικών χαρακτηριστικών».

Ο Κόου, για να φέρει εις πέρας -επιτυχώς- αυτό το ριψοκίνδυνο εγχείρημα, επιλέγει, πέρα από την ιστορία του παρόντος, να περάσει στην ψυχολογία, την ιστορία και την ιδεολογία των ηρώων, επιλέγοντας χαρακτήρες γνώριμους σε αυτόν αλλά και στους αναγνώστες του.

Στο «Μέση Αγγλία» παρακολουθούμε τους νέους από τη «Λέσχη των τιποτένιων» και τον «Κλειστό κύκλο», ώριμους πια, να δοκιμάζονται στη νέα πραγματικότητα της χώρας τους και μέσα από αυτούς παρακολουθούμε και την ιστορία της σύγχρονης Αγγλίας, ενώ αυτό που τους «σώζει» από την απόγνωση είναι το δικό τους exit, η δική τους διέξοδος, και αυτό είναι το χιούμορ, μαύρο, κατάμαυρο, αλλά ευφυές και αναζωογονητικό, χαρακτηριστικό του συγγραφέα, αλλά και ίδιον της «βρετανικότητας», θέμα που ερευνά στη διατριβή του ο Ζόχαν, ένας από τους πολλούς χαρακτήρες του βιβλίου.

Στο ερώτημα της βρετανικότητας, μοιάζει να απαντά με διάφορους τρόπους το βιβλίο, σκιαγραφώντας το πνεύμα της εποχής, την αγγλική «εκκεντρικότητα», ενώ και το θέμα της «αποκοπής» από την ηπειρωτική Ευρώπη, καθώς φαίνεται, είναι μια παλιά υπόθεση. Ο Κόου δεν επιχειρεί να ερμηνεύσει το αποτέλεσμα του δημοψηφίσματος, αλλά εστιάζει στον σκεπτικισμό, στις φυλετικές διακρίσεις και τις οξυμένες πολιτικές εντάσεις που έκαναν πολλούς να ψηφίσουν υπέρ του Brexit, καθώς και στο «πώς» βίωσαν (και εξακολουθούν να βιώνουν) αυτή την ένταση οι ήρωές του.

Χαρακτηριστική είναι η σκηνή ενός ζευγαριού που πάει σε μια σύμβουλο γάμου λόγω ασυμφωνίας απόψεων σχετικά με το Brexit. Μετά το δημοψήφισμα πολλά ζευγάρια την επισκέπτονται και αναφέρουν το Brexit ως βασικό παράγοντα της αποξένωσής τους. Ο Ιαν είναι υπέρ της αποχώρησης και η Σόφι υπέρ της παραμονής.

Μετά το δημοψήφισμα, η Σόφι, θεωρητικός της ιστορίας της τέχνης, παρότι έχασε τη θέση της στο πανεπιστήμιο επειδή της ξέφυγε ένα όχι και τόσο πολιτικά ορθό σχόλιο για μια τρανσέξουαλ φοιτήτρια, ένιωθε πως με το Brexit «της είχαν αφαιρέσει ένα μικρό αλλά σημαντικό κομμάτι της ταυτότητάς της – της σύγχρονης, πολυσχιδούς, πολλαπλής ταυτότητάς της». Μετά το δημοψήφισμα απομακρύνεται από τον σύντροφό της επειδή νιώθει πως «το βασικό μοντέλο σκέψης του συνοψίζεται στον ανταγωνισμό και στην αντιπαράθεση και όχι στη συνεργασία». Ο δε Ιαν, δάσκαλος οδήγησης που έχασε μια προαγωγή από την Πακιστανή συνάδελφό του, πιστεύει πως οι λευκοί, ετεροφυλόφιλοι και Αγγλοι είναι πια το περιθώριο στη χώρα του και θεωρεί τη Σόφι ανόητη: «Ζει σε μια φούσκα… και αυτό της προσδίδει έναν συγκεκριμένο αέρα, έναν αέρα ηθικής ανωτερότητας».

Η σύμβουλος παρατηρεί πως κανένας από δύο δεν αναφέρθηκε στην πολιτική. «Ισως συνέβαινε κάτι πιο θεμελιώδες και προσωπικό. Γι’ αυτό μπορεί να πρόκειται για ένα πρόβλημα δύσκολο να επιλυθεί».

Ταυτόχρονα παρακολουθούμε και την περιπέτεια πλήθους άλλων χαρακτήρων και το πώς «διαχειρίζονται» την κατάσταση από τη δική τους θέση. Ο Μπένζαμιν επιτέλους εκδίδει το μυθιστόρημα που έγραφε σε όλη του τη ζωή και στη μοναδική συνέντευξη που δίνει σε μια νεαρή δημοσιογράφο, οι ερωτήσεις περιστρέφονται γύρω από τη σύντομη γνωριμία του με τον Μπόρις Τζόνσον, δεκαετίες πριν, στην Οξφόρδη - ίσως το μόνο ενδιαφέρον στοιχείο για το άτομό του.

Η αδελφή του, η Λόις, κάνει το δικό της Brexit και εγκαταλείπει την Αγγλία για να εγκατασταθεί σε ένα αγρόκτημα στη Γαλλία, ο δε πατέρας τους που έχει ως τελευταία επιθυμία να ψηφίσει υπέρ του Brexit αναζητά στα περίχωρα του Μπέρμιγχαμ το εργοστάσιο και τους χώρους όπου εργάστηκε και έζησε όλη του τη ζωή και που τώρα έχουν μετατραπεί σε εμπορικά κέντρα.

Υπάρχει, επίσης, ο Νταγκ, πολιτικός σχολιαστής, που γράφει καυτά άρθρα κατά του Brexit από την έπαυλή του, η επαναστατημένη κόρη του που αντιδρά σε όλους και σε όλα, πλήθος από δευτερεύοντες χαρακτήρες, οι οποίοι, παρότι είναι εν πολλοίς κλισέ, δεν είναι διόλου σχηματικοί και με τον τρόπο που περιγράφονται -μετανάστες, έφηβοι, ακυρωμένοι μεσήλικες, πολιτικοί, γυναίκες σε κρίση- όλοι τους είναι φορείς μιας ιδεολογίας και ενδεικτικοί τύποι μιας κοινωνίας σε σύγχυση. «Τα στερεότυπα είναι γεμάτα νόημα», θα πει ένας χαρακτήρας του βιβλίου.

Το κλισέ αναδεικνύεται σε κάτι όχι απαραίτητα αρνητικό, καθώς όλοι τώρα ανακαλύπτουν πως το έχουν αποθηκεύσει κάπου μέσα τους και το αποζητούν προκειμένου να περισώσουν κάτι από τη χαμένη ταυτότητά τους ή τη βρετανικότητά τους.

Επιπλέον, φωτίζεται η ίδια η πόλη, το Μπέρμιγχαμ, και δεν είναι απλώς το φόντο, ούτε ακόμα ένας χαρακτήρας, αλλά ένα συνεχώς μεταβαλλόμενο παλίμψηστο: ο Κόου στέκεται στις αλλαγές που έχουν επέλθει τις τελευταίες δεκαετίες, στα εμπορικά κέντρα που ξεφυτρώνουν στη θέση των παλαιότερων βιομηχανιών και εργοστασίων, στους αυτοκινητόδρομους που έχουν σημαδέψει το τοπίο και μόνο σε κάποιες ερημιές φαίνεται να έχουν ξεμείνει ίχνη του παλιού κόσμου αλλά και μια ποίηση του τοπίου, που δείχνει να ξεφεύγει από την ισοπεδωτική ορμή του παρόντος.

ΑΝΟΙΧΤΟ ΒΙΒΛΙΟ
Πλάγια αυτοβιογραφία
Η «Μετάβαση» της Ρέιτσελ Κασκ είναι το δεύτερο μέρος της «ψευδοαυτοβιογραφικής» τριλογίας της. Κι εδώ παρακολουθούμε την ίδια αφηγήτρια, τη Φαίη, που στο «Περίγραμμα» -στο πρώτο μέρος- τη συναντήσαμε να...
Πλάγια αυτοβιογραφία
ΑΝΟΙΧΤΟ ΒΙΒΛΙΟ
Πολεμώντας τον ναζισμό
Με την «Εκκληση προς άρρενες Εβραίους» ο Γιόνας καλεί τους συμπατριώτες του να πολεμήσουν τον ναζισμό που θέλει να αφανίσει ολοκληρωτικά τους Εβραίους από προσώπου Γης, απλώς και μόνο επειδή διέπραξαν το...
Πολεμώντας τον ναζισμό
ΑΝΟΙΧΤΟ ΒΙΒΛΙΟ
«Μάγκας κι ωραίος (…) ΕΚΟΝ Ρήγας Φεραίος»
Ισως ποτέ οι άνθρωποι του γραπτού λόγου δεν έπαψαν να πιστεύουν ότι όσα έζησαν, ειδικά αν αυτά σχετίζονται με την πρόσφατη Ιστορία, αξίζει να καταγραφούν ως βιώματα αλλά και ως σχόλια επί του βιωμένου...
«Μάγκας κι ωραίος (…) ΕΚΟΝ Ρήγας Φεραίος»
ΑΝΟΙΧΤΟ ΒΙΒΛΙΟ
Η παλαιά διαμάχη λογοτεχνίας και αντιλογοτεχνίας
Η παλαιά διαμάχη, με όρους δικαστηρίου. Κατηγορούμενη, η λογοτεχνία. Τίποτα πιο δύσκολο από τον ορισμό της. Από τις μυθικές απαρχές της διώκεται συστηματικά και συνεχώς περιορίζεται.
Η παλαιά διαμάχη λογοτεχνίας και αντιλογοτεχνίας
ΑΝΟΙΧΤΟ ΒΙΒΛΙΟ
Συγγραφική αυτοαξιολόγηση
Το βιβλίο με τίτλο Δημιουργική Γραφή και Λογοτεχνία του Γιώργου Παναγιωτίδη αποτελεί, εκτός των άλλων, κυρίως μια τεκμηριωμένη διερεύνηση του τρόπου με τον οποίο γράφτηκε το πρώτο ακαδημαϊκό μυθιστόρημα στον...
Συγγραφική αυτοαξιολόγηση
ΑΝΟΙΧΤΟ ΒΙΒΛΙΟ
Ενα διαφορετικό αντίο
Στο βιβλίο του σημαντικού Βρετανού ιστορικού Tony Judt (1948-2010) «Το πανδοχείο της μνήμης», η μνημονική λειτουργία είναι ο κινητήριος μοχλός των αφηγήσεών του και τα πανδοχεία των ελβετικών αλπικών χωριών...
Ενα διαφορετικό αντίο

Η efsyn.gr θεωρεί αυτονόητο ότι οι αναγνώστες της έχουν το δικαίωμα του σχολιασμού, της κριτικής και της ελεύθερης έκφρασης και επιδιώκει την αμφίδρομη επικοινωνία μαζί τους.

Διευκρινίζουμε όμως ότι δεν θέλουμε ο χώρος σχολιασμού της ιστοσελίδας να μετατραπεί σε μια αρένα απαξίωσης και κανιβαλισμού προσώπων και θεσμών. Για τον λόγο αυτόν δεν δημοσιεύουμε σχόλια ρατσιστικού, υβριστικού, προσβλητικού ή σεξιστικού περιεχομένου. Επίσης, και σύμφωνα με τις αρχές της Εφημερίδας των Συντακτών, διατηρούμε ανοιχτό το μέτωπο απέναντι στον φασισμό και τις ποικίλες εκφράσεις του. Έτσι, επιφυλασσόμαστε του δικαιώματός μας να μην δημοσιεύουμε ανάλογα σχόλια.

Σε όσες περιπτώσεις κρίνουμε αναγκαίο, απαντάμε στα σχόλιά σας, επιδιώκοντας έναν ειλικρινή και καλόπιστο διάλογο.

Η efsyn.gr δεν δημοσιεύει σχόλια γραμμένα σε Greeklish.

Τέλος, τα ενυπόγραφα άρθρα εκφράζουν το συντάκτη τους και δε συμπίπτουν κατ' ανάγκην με την άποψη της εφημερίδας