Παράκαμψη προς το κυρίως περιεχόμενο
Εξ ημισείας Booker 2019
ΕΝΤΥΠΗ ΕΚΔΟΣΗ

Εξ ημισείας Booker 2019

  • A-
  • A+
Μάργκαρετ Ατγουντ & Μπερναρντίν Εβαρίστο Χαρτογράφηση υποψηφιοτήτων

Μας κακόμαθαν πέρυσι η Ανα Μπερνς με τον Γαλατά και πρόπερσι ο Τζορτζ Σόντερς με το Λήθη και Λίνκολν. Πώς να συμβιβαστείς, λοιπόν, με κάτι λιγότερο από αριστούργημα στο Βραβείο Booker του 2019; Και μόνο ο θόρυβος που έκανε η επιτροπή με την ανταρσία της και την απονομή διπλού βραβείου, σε πείσμα των αυστηρών κανόνων του, θα έπρεπε να είναι καλός οιωνός. Να σήμαινε, «είχαμε στα χέρια μας τουλάχιστον δύο σπάνια μυθιστορήματα ανάμεσα στα έξι υποψήφια και πώς να διαλέξουμε το ένα μόνο;».

Συμβαίνει, όμως, αυτό ή μήπως τα συμφραζόμενα, πολιτικά και άλλα, της εποχής, η σύνθεση της επιτροπής, τέσσερις γυναίκες κι ένας άνδρας, αλλά και η ίδια η βραχεία λίστα, τέσσερις γυναίκες συγγραφείς και δύο άνδρες, οδηγούσαν φέτος αναγκαστικά σε βραβεία χρωματισμένα από φεμινιστική και αντιρατσιστική ιδεολογία; Και πώς μπορεί κανείς να στρέψει την πλάτη σε μια Μάργκαρετ Ατγουντ, παγκόσμιο σύμβολο της λογοτεχνίας που καταγγέλλει τον σκοταδισμό; Δεν ξεμπερδεύεις μαζί της τόσο εύκολα όσο με έναν Σάλμαν Ρούσντι, που μπήκε στη λίστα με το Quichotte (θα κυκλοφορήσει από τον Ψυχογιό) ως φαβορί και γρήγορα, με κάτι μέτριες κριτικές, πάτωσε στα στοιχήματα. Ιδίως όταν η φοβερή Καναδέζα έχει φτάσει για ακόμα μια φορά στην τελική εξάδα με ένα βιβλίο που μόνο από βραβεία δεν έχει ανάγκη και ήδη έχει γίνει μπεστ σέλερ, το The Testaments, πολυαναμενόμενο σίκουελ της Ιστορίας της Θεραπαινίδας.

Βιβλίο που πιέζει και επιβάλλεται και στους πιο αυστηρούς κριτές. Καθόλου τυχαία, είναι και το πρώτο από τα έξι που θα διαβάσουμε γρήγορα στα ελληνικά -θα κυκλοφορήσει τον Μάρτιο από τον Ψυχογιό σε μετάφραση Αύγουστου Κορτώ.

Τα υπόλοιπα θα αργήσουν κάμποσο. Με αυτήν την έννοια, κι ας διαμαρτύρονται έντονα διάφοροι έγχρωμοι Βρετανοί που μοιράστηκε το Μπούκερ, το άλλο μισό του στην 60χρονη Μπερναρντίν Εβαρίστο για το πολυφωνικό Girl, Woman, Other, ίσως δεν μειώνει τον ιστορικό συμβολισμό της διάκρισής της. Ισως κάνει ακόμα πιο ελκυστική περίπτωση την πρώτη μαύρη Βρετανίδα, που παίρνει το περίφημο βραβείο. Ιδίως εκτός συνόρων. Αμετάφραστη ακόμα στα ελληνικά -μακάρι κάποιος εκδότης να αγοράσει το Μπούκερ της στη Φρανκφούρτη. Χρόνια πολλά στη λογοτεχνία -και τον ακτιβισμό- θεωρείται σημαντική όχι μόνο για τα θέματα φύλων και φυλών που θίγει, αλλά και για τα συμβατικά όρια που σπάει με τη γραφή της.

Κι αυτό είναι για πολλούς το στοίχημα του Μπούκερ -ελπίζουμε να ήταν και για τη φετινή επιτροπή, γιατί έχουν περάσει και κάτι άλλες, που κυνήγαγαν το πλατύ κοινό. Μεταξύ μας, οι Διαθήκες της Ατγουντ, όσο και να σε γραπώνουν στις σελίδες τους με το σασπένς τους, δίνουν ένα αίσθημα deja vu σε όσους έχουν διαβάσει τη Θεραπαινίδα και έχουν δει τη σειρά της HBO με την Ελίζαμπεθ Μος. Της χρωστάει, άλλωστε, αρκετά. Η Ατγουντ είχε την τόλμη να χρησιμοποιήσει διάφορες δικές της προσθήκες στον δυστοπικό, αποκρουστικό φονταμενταλιστικό κόσμο της Γαλαάδ, ο οποίος όλο και μας θυμίζει τα δεινά που υφίστανται σήμερα στον κόσμο οι γυναίκες. Τα ίδια και χειρότερα.

Αυτή τη φορά, όμως, η Καναδέζα, όσο οργισμένη και να δηλώνει για τον Μπους και λοιπούς ακροδεξιούς  λαϊκιστές, που θέλουν να ελέγχουν την αναπαραγωγική δυνατότητα των γυναικών, επιστρέφει στη Γαλαάδ, δεκαπέντε χρόνια μετά το τέλος της Θεραπαινίδας, με μια ενδιαφέρουσα κατανόηση και τρυφερότητα. Ακόμα και αισιοδοξία. Δεν είναι καθόλου τυχαίο ότι από τις τρεις γυναικείες φωνές -ή μάλλον γραφές- που λένε την ιστορία, κεντρική αναδεικνύεται η ηλικιωμένη αξιωματούχος και στυλοβάτης του καθεστώτος, Θεία Λύντια, που έχει υποταχθεί για να επιζήσει, έχει βάψει τα χέρια της με αίμα, αλλά ετοιμάζει υπομονετικά τη μεγάλη της εκδίκηση για τα όσα η ίδια και οι άλλες γυναίκες έχουν περάσει -σπόιλερ, αλλά δεν πειράζει.

Από τις δύο ακόμα γυναίκες της λίστας, αυτή που ήταν αναμενόμενο να εκδοθεί (το 2021 από τον Ψυχογιό) είναι η διάσημη, ατίθαση Τουρκάλα Ελίφ Σαφάκ, που ζει στο Λονδίνο -ο Ερντογάν τη μισεί- και γράφει στα αγγλικά. Σαν εξαιρετική, όμως, επιμελής μαθήτρια ξένης γλώσσας. Ολα αναμενόμενα, ελαφρώς κλισέ και εξωτικά στο βιβλίο της 10 Minutes, 38 Seconds in this Strange World, που όμως διαβάζεται ευχάριστα σαν ένα παλιομοδίτικο, διδακτικό παραμύθι για το πώς ένα κοριτσάκι από την ανδροκρατούμενη, θεοσεβούμενη Ανατολία μπορεί να οδηγηθεί σε οίκο ανοχής του λιμανιού της Πόλης τη δεκαετία του '60 για να δολοφονηθεί δύο δεκαετίες μετά.

Περίεργη επιλογή για Μπούκερ, πόσο μάλλον που η τέταρτη γυναίκα, η Αμερικανίδα Λούσι Ελμαν του Ducks, Newburyport των 1.000 σελίδων και οχτώ φράσεων, που επίσης δίνει τον λόγο μόνο σε μία γυναίκα, ηλικιωμένη νοικοκυρά στο Οχάιο, άντε και σε ένα λιοντάρι, φτάνει τη φόρμα στα άκρα και εκστασιάζει τους ειδικούς. Αν δυσκολεύτηκε να βρει εκδότη στην Αγγλία, φανταζόμαστε ότι θα έχει ακόμα μεγαλύτερα εμπόδια στον δρόμο της προς το ελληνικό κοινό.

Αυτός, πάντως, που πρέπει να μεταφραστεί οπωσδήποτε είναι ο ήδη γνωστός με τους Ψαράδες του (Μεταίχμιο), Νιγηριανός Τσιγκόζι Ομπιόμα. Οχι γιατί με ακατανόητο τρόπο οι εκδότες του προβάλλουν το An Orchestra of Minorities σαν μια σύγχρονη εκδοχή της Οδύσσειας, ούτε γιατί ο ήρωάς του ζει το δράμα του στην τουρκοκρατούμενη Κύπρο. Αλλά γιατί ο κόσμος του, ο κόσμος των ανισοτήτων, της μετανάστευσης, της μοίρας, αλλά και του έρωτα, πατάει γερά στο σήμερα και μιλάει τη μυθική γλώσσα των Ιγκμπο, της φυλής του. Συνδυασμός ακαταμάχητος και λογοτεχνικά τόσο γόνιμος.

ΑΝΟΙΧΤΟ ΒΙΒΛΙΟ
Οψεις του συνομιλείν
Δύο βιβλία που κυκλοφόρησαν πρόσφατα επιβεβαιώνουν με τον πιο αποστομωτικό τρόπο ότι οι συνεντεύξεις μπορεί να είναι διαχρονική, σπουδαία υπόθεση. Και απολαυστική. Τόσο για τον δημοσιογράφο που τις παίρνει,...
Οψεις του συνομιλείν
ΑΝΟΙΧΤΟ ΒΙΒΛΙΟ
Ενα διαφορετικό αντίο
Στο βιβλίο του σημαντικού Βρετανού ιστορικού Tony Judt (1948-2010) «Το πανδοχείο της μνήμης», η μνημονική λειτουργία είναι ο κινητήριος μοχλός των αφηγήσεών του και τα πανδοχεία των ελβετικών αλπικών χωριών...
Ενα διαφορετικό αντίο
ΑΝΟΙΧΤΟ ΒΙΒΛΙΟ
Τι είναι ένα μυθιστόρημα για τη συζήτηση;
Ο τίτλος του μυθιστορήματος της Ιρλανδής Σάλι Ρούνεϊ, Συζητήσεις με φίλους, προέρχεται από ένα αστείο που είχαν επινοήσει η Φράνσις, η αφηγήτρια, με την Μπόμπι, τη φίλη της, το οποίο «δεν σήμαινε τίποτα για...
Τι είναι ένα μυθιστόρημα για τη συζήτηση;
ΑΝΟΙΧΤΟ ΒΙΒΛΙΟ
Ελληνικό σπονδυλωτό μυθιστόρημα: πολλά σε ένα
Το σύγχρονο μυθιστόρημα συνηθίζει να υπονομεύει την αρραγή αφήγηση και επενδύει στην αποσπασματικότητα, την ασυνέχεια και τη σύζευξη ετερόκλητων νημάτων.
Ελληνικό σπονδυλωτό μυθιστόρημα: πολλά σε ένα
ΑΝΟΙΧΤΟ ΒΙΒΛΙΟ
Πρόσφατοι και παλαιότεροι διχασμοί
Ο Τζόναθαν Κόου στο «Μέση Αγγλία» πήρε το ρίσκο να «τοποθετήσει» χρονικά το μυθιστόρημά του στο παρόν και μάλιστα στο ταραχώδες συνεχώς μεταβαλλόμενο παρόν της Βρετανίας μετά το δημοψήφισμα για το Brexit, με...
Πρόσφατοι και παλαιότεροι διχασμοί
ΑΝΟΙΧΤΟ ΒΙΒΛΙΟ
Ο Χάντκε και το βάρος του κόσμου
Ο Πέτερ Χάντκε γεννήθηκε στις 6 Δεκεμβρίου του 1942 στο Γκρίφεν της Αυστρίας. Ηταν γιος του Γερμανού Εριχ Σένεμαν και της Μαρίας Χάντκε, που καταγόταν από την Αυστρία και τη Σλοβενία. Το 1961 πήγε στο Γκρατς...
Ο Χάντκε και το βάρος του κόσμου

Η efsyn.gr θεωρεί αυτονόητο ότι οι αναγνώστες της έχουν το δικαίωμα του σχολιασμού, της κριτικής και της ελεύθερης έκφρασης και επιδιώκει την αμφίδρομη επικοινωνία μαζί τους.

Διευκρινίζουμε όμως ότι δεν θέλουμε ο χώρος σχολιασμού της ιστοσελίδας να μετατραπεί σε μια αρένα απαξίωσης και κανιβαλισμού προσώπων και θεσμών. Για τον λόγο αυτόν δεν δημοσιεύουμε σχόλια ρατσιστικού, υβριστικού, προσβλητικού ή σεξιστικού περιεχομένου. Επίσης, και σύμφωνα με τις αρχές της Εφημερίδας των Συντακτών, διατηρούμε ανοιχτό το μέτωπο απέναντι στον φασισμό και τις ποικίλες εκφράσεις του. Έτσι, επιφυλασσόμαστε του δικαιώματός μας να μην δημοσιεύουμε ανάλογα σχόλια.

Σε όσες περιπτώσεις κρίνουμε αναγκαίο, απαντάμε στα σχόλιά σας, επιδιώκοντας έναν ειλικρινή και καλόπιστο διάλογο.

Η efsyn.gr δεν δημοσιεύει σχόλια γραμμένα σε Greeklish.

Τέλος, τα ενυπόγραφα άρθρα εκφράζουν το συντάκτη τους και δε συμπίπτουν κατ' ανάγκην με την άποψη της εφημερίδας