Παράκαμψη προς το κυρίως περιεχόμενο
Μαρξιστές αντιπολιτευόμενοι «από τα μέσα»

Συγκέντρωση «Αλληλεγγύης», 1980

ΕΝΤΥΠΗ ΕΚΔΟΣΗ

Μαρξιστές αντιπολιτευόμενοι «από τα μέσα»

  • A-
  • A+
Ριζοσπαστικές Αναγνώσεις. Η «Ανοιχτή Επιστολή» των Κουρόν και Μοτζελέφσκι.

Από το καλοκαίρι μέχρι το τέλος του 1989 τα καθεστώτα του λεγόμενου «υπαρκτού σοσιαλισμού» στην ανατολική και κεντρική Ευρώπη κατέρρευσαν το ένα μετά το άλλο σαν ντόμινο. Οι άρχουσες τάξεις της Δύσης πανηγύριζαν αυτές τις καταρρεύσεις σαν τον οριστικό θρίαμβο του φιλελεύθερου καπιταλισμού. Ηταν η περίοδος που είχε γίνει της μόδας η φράση για το «τέλος της Ιστορίας». Προερχόταν από ένα κείμενο του Φράνσις Φουκουγιάμα, ενός φιλελεύθερου Αμερικανού διανοούμενου, που υποστήριζε ότι στο εξής δεν θα υπάρξει καμία εναλλακτική λύση απέναντι στην αγορά και την κοινοβουλευτική δημοκρατία της Δύσης.

Το μεγαλύτερο τμήμα της Αριστεράς αποδέχτηκε και αποδέχεται αυτήν την ανάλυση. Αποδέχτηκε, δηλαδή, ότι το 1989 σηματοδοτεί μια ιστορική ήττα του σοσιαλισμού και του εργατικού κινήματος. Για κάποια ρεύματα αυτό σήμαινε πλήρη προσαρμογή «στους κανόνες της αγοράς», για άλλα στροφή στη νοσταλγία για τις «ένδοξες μέρες» του Στάλιν και της κραταιής Ρωσίας.

Ενα κοινό χαρακτηριστικό όλων αυτών των απόψεων από τότε μέχρι σήμερα είναι η υποτίμηση μέχρι σημείου εξαφάνισης των αγώνων και των εξεγέρσεων που σημάδεψαν εκείνη τη χρονιά τις χώρες του κρατικού καπιταλισμού, από το Πεκίνο μέχρι το Βερολίνο και από την Πράγα μέχρι τη Μόσχα.

Το 1989 δεν προέκυψε από το μηδέν. Η ιστορία αυτών των χωρών από τη δεκαετία του 1950 σφραγίζεται από εργατικές εξεγέρσεις. Η Πολωνία κατέχει ξεχωριστή θέση σε αυτή την ιστορία. Ηταν η χώρα που η εργατική τάξη βγήκε ξανά και ξανά στο προσκήνιο με εκρηκτικούς αγώνες: από την εργατική εξέγερση στο Πόζναν το 1956, το κίνημα του 1968, τις απεργίες του 1970-71 και του 1976. Και βέβαια το συγκλονιστικό εργατικό κίνημα της Αλληλεγγύης στην Πολωνία το 1980-81.

Μια μαρξιστική κριτική στα καθεστώτα του κρατικού καπιταλισμού. Ανοιχτή Επιστολή στο Πολωνικό Εργατικό Κόμμα. Συγγραφείς: Γιάσεκ Κουρόν & Κάρολ Μοτζελέφσκι. Εκδόσεις: Μαρξιστικό Βιβλιοπωλείο. Σελίδες 204

Αυτοί οι αγώνες διαμόρφωσαν ένα ολόκληρο ρεύμα κριτικής και αντιπολίτευσης απ’ τα αριστερά. Η «Ανοιχτή Επιστολή στο Πολωνικό Εργατικό Κόμμα» (το Κ.Κ. Πολωνίας), που γράφτηκε στα μέσα της δεκαετίας του 1960 από τους Γιάσεκ Κουρόν (1934-2004) και Κάρολ Μοτζελέφσκι (1937-2019), αποτέλεσε ένα κείμενο-ορόσημο σ’ αυτήν την πορεία και επανεκδόθηκε πρόσφατα από το Μαρξιστικό Βιβλιοπωλείο στη συλλογή με τίτλο «Μια μαρξιστική κριτική στα καθεστώτα του κρατικού καπιταλισμού».

Αυτό που έκανε την «Ανοιχτή Επιστολή» τόσο σημαντική, ήταν ότι για πρώτη φορά μαρξιστές αντιπολιτευόμενοι που ζούσαν σε μια χώρα του Ανατολικού Μπλοκ, έκαναν μια συνολική ανάλυση για τον ταξικό, εκμεταλλευτικό χαρακτήρα αυτών των κοινωνιών. Οι συγγραφείς της υποστήριζαν ότι στην Πολωνία υπάρχει μια άρχουσα τάξη, η «κεντρική πολιτική γραφειοκρατία», που οργανώνει την εκμετάλλευση των εργατών όχι απλά για να απολαύσει κάποια προνόμια αλλά με σκοπό τη συσσώρευση κεφαλαίου. Το πολιτικό τους πρόγραμμα ήταν η ανατροπή αυτής της άρχουσας τάξης και το χτίσιμο της εργατικής δημοκρατίας στο εργοστάσιο και στην κοινωνία συνολικά.

Ηταν η εποχή που στη Δύση φούντωνε το κίνημα ενάντια στον πόλεμο του Βιετνάμ και η αμφισβήτηση του καπιταλισμού. Διαμορφωνόταν μια νέα επαναστατική Αριστερά. Η «Ανοιχτή Επιστολή» είναι κομμάτι αυτής της διαδικασίας, που συμπυκνώθηκε στην «παγκόσμια έκρηξη του 1968», μια έκρηξη που έφτασε και στο Ανατολικό Μπλοκ, στα Πανεπιστήμια του Βελιγραδίου και της Βαρσοβίας, στους δρόμους και τα εργοστάσια της Πράγας και της Σανγκάης. Ενα από τα συνθήματα που φώναζαν οι φοιτητές στο Παρίσι τον Μάη του 1968 ήταν «Ρώμη-Βερολίνο-Βαρσοβία-Παρίσι».

Τα κείμενα που συνοδεύουν την «Ανοιχτή Επιστολή» στην παρούσα έκδοση του Μαρξιστικού Βιβλιοπωλείου αποτυπώνουν αυτήν την πορεία. Το πρώτο είναι ένα σύντομο απόσπασμα από το βιβλίο του Κρις Χάρμαν «Class Struggles in Eastern Europe» με τίτλο «Πολωνία 1944-1947» που εξηγεί τον τρόπο που επιβλήθηκε ο κρατικός καπιταλισμός στη χώρα.

Τα επόμενα κείμενα προέρχονται από το αφιέρωμα με τίτλο «Η Πολωνία της Εξέγερσης», που δημοσιεύτηκε το καλοκαίρι του 1981 στην «Εργατική Πρωτοπορία», την εφημερίδα της Οργάνωσης Σοσιαλιστικής Επανάστασης (ΟΣΕ) από την οποία προέρχεται το ΣΕΚ. Το αφιέρωμα περιέχει συνεντεύξεις με αγωνιστές της Αλληλεγγύης σε εργοστάσια, όπως η Χούτα Βαρσάβα, που αποπνέουν τόσο τη δύναμη εκείνου του συγκλονιστικού εργατικού κινήματος όσο και τα πολιτικά του διλήμματα και τις διαφορετικές απαντήσεις που δίνονταν σε αυτά. Τις συνεντεύξεις και τα στοιχεία γι' αυτό το αφιέρωμα συγκέντρωσαν μέλη της ΟΣΕ που είχαν ταξιδέψει τότε στην Πολωνία.

Το τελευταίο κείμενο δημοσιεύτηκε στη «Μαμή», το περιοδικό της ΟΣΕ, τον Γενάρη του 1984 με τίτλο «Πολωνία - μια διαρκής εργατική εξέγερση». Αναλύει τους αγώνες που οδήγησαν στη γέννηση της Αλληλεγγύης και τις αιτίες της ήττας της το 1981.

Το 1989 προφανώς και δεν ήταν το «τέλος της Ιστορίας». Μπορεί οι ελπίδες των ανθρώπων που συμμετείχαν στα κινήματα και τις εξεγέρσεις εκείνης της χρονιάς να διαψεύστηκαν. Αυτό που ακολούθησε δεν ήταν η άνθηση της δημοκρατίας και το ανέβασμα του βιοτικού επιπέδου. Ηταν οι νεοφιλελεύθερες «θεραπείες-σοκ» που επέβαλαν οι παλιοί γραφειοκράτες που φόρεσαν τα κοστούμια των μάνατζερ και των υπουργών. Ομως, ο «γερο-τυφλοπόντικας» του Μαρξ συνέχισε να σκάβει καλά.

Τριάντα χρόνια από τότε μια νέα ριζοσπαστική και επαναστατική Αριστερά γεννιέται στην Πολωνία και στις άλλες χώρες της ανατολικής και κεντρικής Ευρώπης. Πατάει στις εμπειρίες εκείνου του κινήματος, στις παραδόσεις αγώνων δεκαετιών και δίνει τις μάχες της ενάντια στις καπιταλιστικές επιθέσεις, την Ακροδεξιά, τον σεξισμό. Αυτή η Αριστερά μιλάει την ίδια γλώσσα με τα κινήματα που παλεύουν από το Ρίο και τη Ν. Υόρκη μέχρι το Χονγκ Κονγκ και το Χαρτούμ.

Την Πέμπτη 12 Σεπτεμβρίου, στις 9.00 μ.μ. θα γίνει εκδήλωση-βιβλιοπαρουσίαση του νέου βιβλίου του Μαρξιστικού Βιβλιοπωλείου στην Εκθεση Βιβλίου στο Ζάππειο στον χώρο εκδηλώσεων «Σκηνή Γιώργος Σεφέρης».

Το βιβλίο θα παρουσιάσουν ο Βασίλης Καλαμαράς, δημοσιογράφος, συνεργάτης της «Εφημερίδας των Συντακτών», και ο Σωτήρης Κοντογιάννης, από το περιοδικό «Σοσιαλισμός από τα Κάτω». Το περίπτερο του Μαρξιστικού Βιβλιοπωλείου είναι στο Νο 115.

 

ΑΝΟΙΧΤΟ ΒΙΒΛΙΟ
Μια επιστολή του ποιητή Ηλία Γκρη
Πριν από μέρες εμφανίστηκε στα βιβλιοπωλεία ένας ογκώδης τόμος με τίτλο «ΤΑ ΕΣΩΨΥΧΑ ΤΟΥ ΝΤΙΝΟΥ ΧΡΙΣΤΙΑΝΟΠΟΥΛΟΥ Μια εκ βαθέων δεκαετής συνομιλία», με τη συγγραφέα Σωτηρία Σταυρακοπούλου.
Μια επιστολή του ποιητή Ηλία Γκρη
ΑΝΟΙΧΤΟ ΒΙΒΛΙΟ
Η αναστοχαστική λειτουργία του Οσβαλντ Σπένγκλερ
Αναμφίβολα ο Οσβαλντ Σπένγκλερ στην «Παρακμή της Δύσης» είναι ένας στρυφνός στοχαστής(1). Στο βιβλίο του «Ο άνθρωπος και η τεχνική», που κυκλοφόρησε πρόσφατα από τις εκδόσεις Μάγμα, ο στοχαστής συνδέει την...
Η αναστοχαστική λειτουργία του Οσβαλντ Σπένγκλερ
ΑΝΟΙΧΤΟ ΒΙΒΛΙΟ
Εικονογραφική μυθιστορηματική βιογραφία
Η συζήτηση για το αν τα κόμικς ή τα graphic novels (σύμφωνα με ένα μέρος της κριτικής, τα δεύτερα είναι υποσύνολο των πρώτων) ανήκουν στον λογοτεχνικό χώρο μετρά ήδη αρκετές δεκαετίες, κυρίως στο εξωτερικό,...
Εικονογραφική μυθιστορηματική βιογραφία
ΑΝΟΙΧΤΟ ΒΙΒΛΙΟ
Τα ερείπια του πολέμου
Τίποτα δεν απομένει πέρα από τον δισταγμό και τον φόβο. Στα μεγάλα έργα έχεις την αίσθηση μιας έντονης μοναξιάς αλλά και μια εξαντλητική πορεία μιας νέας συγκρότησης. Ο άνθρωπος αναλογίζεται και οριοθετεί,...
Τα ερείπια του πολέμου
ΑΝΟΙΧΤΟ ΒΙΒΛΙΟ
Χειραφετικά προτάγματα
Οι Γ. Κολέμπας και Γ. Μπίλλας, πρώην εκπαιδευτικοί και νυν βιοκαλλιεργητές, σ' αυτό το βιβλίο τους «Για την Κοινότητα των Κοινοτήτων», που είναι η φυσική συνέχεια του προηγούμενου, επιχειρούν να ανιχνεύσουν...
Χειραφετικά προτάγματα

Η efsyn.gr θεωρεί αυτονόητο ότι οι αναγνώστες της έχουν το δικαίωμα του σχολιασμού, της κριτικής και της ελεύθερης έκφρασης και επιδιώκει την αμφίδρομη επικοινωνία μαζί τους.

Διευκρινίζουμε όμως ότι δεν θέλουμε ο χώρος σχολιασμού της ιστοσελίδας να μετατραπεί σε μια αρένα απαξίωσης και κανιβαλισμού προσώπων και θεσμών. Για τον λόγο αυτόν δεν δημοσιεύουμε σχόλια ρατσιστικού, υβριστικού, προσβλητικού ή σεξιστικού περιεχομένου. Επίσης, και σύμφωνα με τις αρχές της Εφημερίδας των Συντακτών, διατηρούμε ανοιχτό το μέτωπο απέναντι στον φασισμό και τις ποικίλες εκφράσεις του. Έτσι, επιφυλασσόμαστε του δικαιώματός μας να μην δημοσιεύουμε ανάλογα σχόλια.

Σε όσες περιπτώσεις κρίνουμε αναγκαίο, απαντάμε στα σχόλιά σας, επιδιώκοντας έναν ειλικρινή και καλόπιστο διάλογο.

Η efsyn.gr δεν δημοσιεύει σχόλια γραμμένα σε Greeklish.

Τέλος, τα ενυπόγραφα άρθρα εκφράζουν το συντάκτη τους και δε συμπίπτουν κατ' ανάγκην με την άποψη της εφημερίδας