Παράκαμψη προς το κυρίως περιεχόμενο
Μαρξιστές αντιπολιτευόμενοι «από τα μέσα»

Συγκέντρωση «Αλληλεγγύης», 1980

ΕΝΤΥΠΗ ΕΚΔΟΣΗ

Μαρξιστές αντιπολιτευόμενοι «από τα μέσα»

  • A-
  • A+
Ριζοσπαστικές Αναγνώσεις. Η «Ανοιχτή Επιστολή» των Κουρόν και Μοτζελέφσκι.

Από το καλοκαίρι μέχρι το τέλος του 1989 τα καθεστώτα του λεγόμενου «υπαρκτού σοσιαλισμού» στην ανατολική και κεντρική Ευρώπη κατέρρευσαν το ένα μετά το άλλο σαν ντόμινο. Οι άρχουσες τάξεις της Δύσης πανηγύριζαν αυτές τις καταρρεύσεις σαν τον οριστικό θρίαμβο του φιλελεύθερου καπιταλισμού. Ηταν η περίοδος που είχε γίνει της μόδας η φράση για το «τέλος της Ιστορίας». Προερχόταν από ένα κείμενο του Φράνσις Φουκουγιάμα, ενός φιλελεύθερου Αμερικανού διανοούμενου, που υποστήριζε ότι στο εξής δεν θα υπάρξει καμία εναλλακτική λύση απέναντι στην αγορά και την κοινοβουλευτική δημοκρατία της Δύσης.

Το μεγαλύτερο τμήμα της Αριστεράς αποδέχτηκε και αποδέχεται αυτήν την ανάλυση. Αποδέχτηκε, δηλαδή, ότι το 1989 σηματοδοτεί μια ιστορική ήττα του σοσιαλισμού και του εργατικού κινήματος. Για κάποια ρεύματα αυτό σήμαινε πλήρη προσαρμογή «στους κανόνες της αγοράς», για άλλα στροφή στη νοσταλγία για τις «ένδοξες μέρες» του Στάλιν και της κραταιής Ρωσίας.

Ενα κοινό χαρακτηριστικό όλων αυτών των απόψεων από τότε μέχρι σήμερα είναι η υποτίμηση μέχρι σημείου εξαφάνισης των αγώνων και των εξεγέρσεων που σημάδεψαν εκείνη τη χρονιά τις χώρες του κρατικού καπιταλισμού, από το Πεκίνο μέχρι το Βερολίνο και από την Πράγα μέχρι τη Μόσχα.

Το 1989 δεν προέκυψε από το μηδέν. Η ιστορία αυτών των χωρών από τη δεκαετία του 1950 σφραγίζεται από εργατικές εξεγέρσεις. Η Πολωνία κατέχει ξεχωριστή θέση σε αυτή την ιστορία. Ηταν η χώρα που η εργατική τάξη βγήκε ξανά και ξανά στο προσκήνιο με εκρηκτικούς αγώνες: από την εργατική εξέγερση στο Πόζναν το 1956, το κίνημα του 1968, τις απεργίες του 1970-71 και του 1976. Και βέβαια το συγκλονιστικό εργατικό κίνημα της Αλληλεγγύης στην Πολωνία το 1980-81.

Μια μαρξιστική κριτική στα καθεστώτα του κρατικού καπιταλισμού. Ανοιχτή Επιστολή στο Πολωνικό Εργατικό Κόμμα. Συγγραφείς: Γιάσεκ Κουρόν & Κάρολ Μοτζελέφσκι. Εκδόσεις: Μαρξιστικό Βιβλιοπωλείο. Σελίδες 204

Αυτοί οι αγώνες διαμόρφωσαν ένα ολόκληρο ρεύμα κριτικής και αντιπολίτευσης απ’ τα αριστερά. Η «Ανοιχτή Επιστολή στο Πολωνικό Εργατικό Κόμμα» (το Κ.Κ. Πολωνίας), που γράφτηκε στα μέσα της δεκαετίας του 1960 από τους Γιάσεκ Κουρόν (1934-2004) και Κάρολ Μοτζελέφσκι (1937-2019), αποτέλεσε ένα κείμενο-ορόσημο σ’ αυτήν την πορεία και επανεκδόθηκε πρόσφατα από το Μαρξιστικό Βιβλιοπωλείο στη συλλογή με τίτλο «Μια μαρξιστική κριτική στα καθεστώτα του κρατικού καπιταλισμού».

Αυτό που έκανε την «Ανοιχτή Επιστολή» τόσο σημαντική, ήταν ότι για πρώτη φορά μαρξιστές αντιπολιτευόμενοι που ζούσαν σε μια χώρα του Ανατολικού Μπλοκ, έκαναν μια συνολική ανάλυση για τον ταξικό, εκμεταλλευτικό χαρακτήρα αυτών των κοινωνιών. Οι συγγραφείς της υποστήριζαν ότι στην Πολωνία υπάρχει μια άρχουσα τάξη, η «κεντρική πολιτική γραφειοκρατία», που οργανώνει την εκμετάλλευση των εργατών όχι απλά για να απολαύσει κάποια προνόμια αλλά με σκοπό τη συσσώρευση κεφαλαίου. Το πολιτικό τους πρόγραμμα ήταν η ανατροπή αυτής της άρχουσας τάξης και το χτίσιμο της εργατικής δημοκρατίας στο εργοστάσιο και στην κοινωνία συνολικά.

Ηταν η εποχή που στη Δύση φούντωνε το κίνημα ενάντια στον πόλεμο του Βιετνάμ και η αμφισβήτηση του καπιταλισμού. Διαμορφωνόταν μια νέα επαναστατική Αριστερά. Η «Ανοιχτή Επιστολή» είναι κομμάτι αυτής της διαδικασίας, που συμπυκνώθηκε στην «παγκόσμια έκρηξη του 1968», μια έκρηξη που έφτασε και στο Ανατολικό Μπλοκ, στα Πανεπιστήμια του Βελιγραδίου και της Βαρσοβίας, στους δρόμους και τα εργοστάσια της Πράγας και της Σανγκάης. Ενα από τα συνθήματα που φώναζαν οι φοιτητές στο Παρίσι τον Μάη του 1968 ήταν «Ρώμη-Βερολίνο-Βαρσοβία-Παρίσι».

Τα κείμενα που συνοδεύουν την «Ανοιχτή Επιστολή» στην παρούσα έκδοση του Μαρξιστικού Βιβλιοπωλείου αποτυπώνουν αυτήν την πορεία. Το πρώτο είναι ένα σύντομο απόσπασμα από το βιβλίο του Κρις Χάρμαν «Class Struggles in Eastern Europe» με τίτλο «Πολωνία 1944-1947» που εξηγεί τον τρόπο που επιβλήθηκε ο κρατικός καπιταλισμός στη χώρα.

Τα επόμενα κείμενα προέρχονται από το αφιέρωμα με τίτλο «Η Πολωνία της Εξέγερσης», που δημοσιεύτηκε το καλοκαίρι του 1981 στην «Εργατική Πρωτοπορία», την εφημερίδα της Οργάνωσης Σοσιαλιστικής Επανάστασης (ΟΣΕ) από την οποία προέρχεται το ΣΕΚ. Το αφιέρωμα περιέχει συνεντεύξεις με αγωνιστές της Αλληλεγγύης σε εργοστάσια, όπως η Χούτα Βαρσάβα, που αποπνέουν τόσο τη δύναμη εκείνου του συγκλονιστικού εργατικού κινήματος όσο και τα πολιτικά του διλήμματα και τις διαφορετικές απαντήσεις που δίνονταν σε αυτά. Τις συνεντεύξεις και τα στοιχεία γι' αυτό το αφιέρωμα συγκέντρωσαν μέλη της ΟΣΕ που είχαν ταξιδέψει τότε στην Πολωνία.

Το τελευταίο κείμενο δημοσιεύτηκε στη «Μαμή», το περιοδικό της ΟΣΕ, τον Γενάρη του 1984 με τίτλο «Πολωνία - μια διαρκής εργατική εξέγερση». Αναλύει τους αγώνες που οδήγησαν στη γέννηση της Αλληλεγγύης και τις αιτίες της ήττας της το 1981.

Το 1989 προφανώς και δεν ήταν το «τέλος της Ιστορίας». Μπορεί οι ελπίδες των ανθρώπων που συμμετείχαν στα κινήματα και τις εξεγέρσεις εκείνης της χρονιάς να διαψεύστηκαν. Αυτό που ακολούθησε δεν ήταν η άνθηση της δημοκρατίας και το ανέβασμα του βιοτικού επιπέδου. Ηταν οι νεοφιλελεύθερες «θεραπείες-σοκ» που επέβαλαν οι παλιοί γραφειοκράτες που φόρεσαν τα κοστούμια των μάνατζερ και των υπουργών. Ομως, ο «γερο-τυφλοπόντικας» του Μαρξ συνέχισε να σκάβει καλά.

Τριάντα χρόνια από τότε μια νέα ριζοσπαστική και επαναστατική Αριστερά γεννιέται στην Πολωνία και στις άλλες χώρες της ανατολικής και κεντρικής Ευρώπης. Πατάει στις εμπειρίες εκείνου του κινήματος, στις παραδόσεις αγώνων δεκαετιών και δίνει τις μάχες της ενάντια στις καπιταλιστικές επιθέσεις, την Ακροδεξιά, τον σεξισμό. Αυτή η Αριστερά μιλάει την ίδια γλώσσα με τα κινήματα που παλεύουν από το Ρίο και τη Ν. Υόρκη μέχρι το Χονγκ Κονγκ και το Χαρτούμ.

Την Πέμπτη 12 Σεπτεμβρίου, στις 9.00 μ.μ. θα γίνει εκδήλωση-βιβλιοπαρουσίαση του νέου βιβλίου του Μαρξιστικού Βιβλιοπωλείου στην Εκθεση Βιβλίου στο Ζάππειο στον χώρο εκδηλώσεων «Σκηνή Γιώργος Σεφέρης».

Το βιβλίο θα παρουσιάσουν ο Βασίλης Καλαμαράς, δημοσιογράφος, συνεργάτης της «Εφημερίδας των Συντακτών», και ο Σωτήρης Κοντογιάννης, από το περιοδικό «Σοσιαλισμός από τα Κάτω». Το περίπτερο του Μαρξιστικού Βιβλιοπωλείου είναι στο Νο 115.

 

ΑΝΟΙΧΤΟ ΒΙΒΛΙΟ
Για τη γλώσσα και τη γραφή
Ο δημιουργός οφείλει είτε να ξαναγεννηθεί είτε να «ξαναγεννήσει» τη χώρα του· να νιώσει μέσα του το καθήκον αλλά και τον τάραχο που προκαλεί το παιγνίδι του χορού και του έρωτα - να ξαναμιλήσει, να αρθρώσει...
Για τη γλώσσα και τη γραφή
ΑΝΟΙΧΤΟ ΒΙΒΛΙΟ
Για βαριά ψυχικά ασθενείς
Ο τίτλος είναι το δεύτερο μέρος του υπότιτλου του βιβλίου [το πρώτο μέρος είναι: Θεραπευτικές κοινότητες]. Πρόκειται για ένα πρωτοποριακό βιβλίο, έτσι το χαρακτηρίζει η Κατερίνα Μάτσα, τ. διευθύντρια της...
Για βαριά ψυχικά ασθενείς
ΑΝΟΙΧΤΟ ΒΙΒΛΙΟ
Μπαινοβγαίνοντας στο όνειρο και στην πραγματικότητα
Υπάρχουν βιβλία στη βιβλιοθήκη του καθενός, που μάλλον θέλουν τον χρόνο τους να ωριμάσουν ώσπου να διαβαστούν -ή να ωριμάσει ο αναγνώστης. Ερχεται η ώρα τους βεβαίως και τότε απολμβάνεις την ανάγνωση και...
Μπαινοβγαίνοντας στο όνειρο και στην πραγματικότητα
ΑΝΟΙΧΤΟ ΒΙΒΛΙΟ
Τρυφερή ποίηση με σκληρές λέξεις
«Ε,μην το παίρνεις τοις μετρητοίς, παιδί μου» [εάν είσαι ποιητής]. Και, επίσης: «εάν είσαι ποιητής, μην επισκεφτείς τους συγγενείς σου... θα σε βάλουν να πεις ότι δεν είσαι αυτό που είσαι». Στα Εξάρχεια ζει η...
Τρυφερή ποίηση με σκληρές λέξεις
ΑΝΟΙΧΤΟ ΒΙΒΛΙΟ
Φθινοπωρινό πεζογραφικό ψηφιδωτό
Επιλέγοντας συνολικά είκοσι οκτώ τίτλους από την επικείμενη πεζογραφική εκδοτική παραγωγή (αναμφίβολα υπάρχουν κι άλλοι αξιοσύστατοι), φιλοδοξούμε να συγκροτήσουμε ένα ψηφιδωτό από μυθιστορήματα, νουβέλες,...
Φθινοπωρινό πεζογραφικό ψηφιδωτό
ΑΝΟΙΧΤΟ ΒΙΒΛΙΟ
Από τον Πούσκιν στη Σιτσόβα
Ο πανεπιστημιακός φιλόλογος Γιάννης Μότσιος, μαχητής και ποιητής του Γράμμου, πρόσθεσε στο πνευματικό του έργο τη δίτομη «Ανθολογία Ρωσικού Διηγήματος». Εναν μεταφραστικό άθλο, που συνιστά υψηλής ποιότητας...
Από τον Πούσκιν στη Σιτσόβα

Η efsyn.gr θεωρεί αυτονόητο ότι οι αναγνώστες της έχουν το δικαίωμα του σχολιασμού, της κριτικής και της ελεύθερης έκφρασης και επιδιώκει την αμφίδρομη επικοινωνία μαζί τους.

Διευκρινίζουμε όμως ότι δεν θέλουμε ο χώρος σχολιασμού της ιστοσελίδας να μετατραπεί σε μια αρένα απαξίωσης και κανιβαλισμού προσώπων και θεσμών. Για τον λόγο αυτόν δεν δημοσιεύουμε σχόλια ρατσιστικού, υβριστικού, προσβλητικού ή σεξιστικού περιεχομένου. Επίσης, και σύμφωνα με τις αρχές της Εφημερίδας των Συντακτών, διατηρούμε ανοιχτό το μέτωπο απέναντι στον φασισμό και τις ποικίλες εκφράσεις του. Έτσι, επιφυλασσόμαστε του δικαιώματός μας να μην δημοσιεύουμε ανάλογα σχόλια.

Σε όσες περιπτώσεις κρίνουμε αναγκαίο, απαντάμε στα σχόλιά σας, επιδιώκοντας έναν ειλικρινή και καλόπιστο διάλογο.

Η efsyn.gr δεν δημοσιεύει σχόλια γραμμένα σε Greeklish.

Τέλος, τα ενυπόγραφα άρθρα εκφράζουν το συντάκτη τους και δε συμπίπτουν κατ' ανάγκην με την άποψη της εφημερίδας