Παράκαμψη προς το κυρίως περιεχόμενο
Τραύματα, δράματα και προσωπικά αδιέξοδα

Γιώργος Μπράμος

ΕΝΤΥΠΗ ΕΚΔΟΣΗ

Τραύματα, δράματα και προσωπικά αδιέξοδα

  • A-
  • A+
Μνήμη Γιώργου Μπράμου (1952-2019).

Ο θάνατος κάθε ανθρώπου είναι ένα (μικρο)ιστορικό γεγονός. Ειδικότερα, όμως, ο θάνατος ενός δημιουργού αποτελεί ανάσχεση της δημιουργικότητάς του αλλά και αρχή της υστεροφημίας του. Η πρώτη έγκειται στο γεγονός ότι δεν θα μπορέσει να συνεχίσει το έργο του και να αφήσει στην ανθρωπότητα καινούργια καλλιτεχνικά προϊόντα. Η δεύτερη αφορά την απαθανάτιση του υπάρχοντος έργου του, καθώς ο χρόνος –που πλέον έχει αποπερατώσει και δη παγώσει τη δημιουργία–μένει να δείξει την αντοχή των υλικών.

Ο Γιώργος Μπράμος, που αποδήμησε στις 14 Αυγούστου, γεννήθηκε το 1952 στην Τρίπολη και σπούδασε Νομικά και Κινηματογράφο σε Αθήνα και Ιταλία. Εργάστηκε ως δημοσιογράφος και κριτικός κινηματογράφου σε εφημερίδες και περιοδικά, όπως «Η Αυγή», «Η Καθημερινή», η «Ελευθεροτυπία», «Το Βήμα», ο «Σύγχρονος Κινηματογράφος», «Το Τέταρτο», το «Αντί» κ.ά. Διετέλεσε, μάλιστα, αρχισυντάκτης και μέλος της Συντακτικής Επιτροπής της «Αυγής» την περίοδο 1980-1988 και αργότερα υψηλόβαθμο στέλεχος στην ΕΤ 2, στην ΕΡΤ και στο MEGA, ενώ είχε και έντονη πολιτική δράση.

Ως δημιουργός μοιράζει τη δράση του ανάμεσα στον κινηματογράφο και τη λογοτεχνία. Συμμετέχει στο σενάριο των ταινιών «Ηταν ένας ήσυχος θάνατος» (1986) της Φρίντας Λιάππα, «Καλή πατρίδα, σύντροφε» (1986) του Λευτέρη Ξανθόπουλου, «Κλοιός» (1987) του Κώστα Κουτσομύτη, «Ξένια» (1989) του Πατρίς Βιβάνκος, «Terra incognita» (1994) του Γιάννη Τυπάλδου, «Οι τρεις εποχές» (1996) της Μαρίας Ηλιού, ενώ γράφει δοκίμια για τον κινηματογράφο και μονογραφίες σκηνοθετών (Ναγκίσα Οσιμα, Φρίντα Λιάππα, Νάνι Μορέτι, Πιερ Πάολο Παζολίνι, Κλοντ Σαμπρόλ, Ζυλ Ντασσέν, Λουκίνο Βισκόντι, Μάνος Ζαχαρίας). Παράλληλα, το 1993 κατεβαίνει στη λογοτεχνική κονίστρα με τη συλλογή διηγημάτων «Βρεγμένο ρούχο» κι ακολουθούν άλλες δύο, τα «Ασπρα γένια» (2006) και «Ανάμεσα στους τοίχους» (2017), ενώ ενδιάμεσα εκδίδει δύο μυθιστορήματα, το «Οτσι τσιόρνιγια (Μαύρα μάτια)» (1999) και «Το ψέμα του λύκου» (2013), όλα στις εκδόσεις Καστανιώτη.

Τα λογοτεχνικά κείμενα του Γ. Μπράμου έχουν συνήθως στο κέντρο τους ανθρώπους (άνδρες) της καθημερινότητας, με τη ζωή τους να μη ρυτιδώνεται από βαθιά προβλήματα. Φαινομενικά. Και λέω «φαινομενικά», αφού αυτό το παρόν είναι το ήσυχο σημείο μετά από ένα άδηλο παρελθόν, που, όταν αποκαλυφθεί, προκαλεί ισχυρές αναταράξεις, ή πριν από μια σκόπιμη ανατροπή που θα ανατινάξει την ακινησία της ζωής, προκαλώντας μικρές σεισμικές δονήσεις (λ.χ. «Ανάμεσα στους τοίχους»).

Το παρελθόν έρχεται να αποκαλύψει τα μυστικά του, συνήθως στη δίνη ιστορικών-πολιτικών πληγών, οι οποίες ανέκαθεν υπήρχαν υποδόρια και την κρίσιμη στιγμή αιμορροούν. Ο Εμφύλιος λ.χ. είναι ο εθνικός διχασμός που χρόνια μετά το τέλος του προξενεί διχασμούς και μίση, εναλλάσσει τον ρόλο του θύτη μ’ αυτόν του θύματος και δείχνει ότι η πολιτική στα έργα του Γ. Μπράμου δεν είναι ένα ανέφελο πεδίο εξουσίας, αλλά μια δίνη κοινωνικών και προσωπικών κραδασμών. Ο Λευτέρης Ξανθόπουλος (oanagnostis.gr, 28.7.2016) θεωρεί ότι ο συγγραφέας πιστεύει σε μια αδυσώπητη μοίρα, που δεν δίνει ποτέ τέλος στα χτυπήματα της Ιστορίας, η οποία τελικά μετατρέπει τον άνθρωπο σε Σίσυφο.

Η πολιτική είναι το βασικό μοτίβο που ενσφηνώνει το συλλογικό μέσα στο ατομικό. Στο «Ψέμα του λύκου», λ.χ., τα τραγικά διλήμματα της μεταπολεμικής Ελλάδας συμπλέκονται με τα ακραία ιδιωτικά πάθη, η πολιτική με τον έρωτα, η προδοσία με την εκδίκηση. Ο κλονισμός που υφίστανται οι χαρακτήρες του δείχνει όχι μόνο τις προσωπικές τους ανισορροπίες αλλά και τη ρευστή και ασταθή κοινωνικοπολιτική κατάσταση της Ελλάδας.

Η τραγωδία των προσώπων δεν είναι παρά η προσπάθειά τους να επουλώσουν τραύματα που έρχονται, όπως προείπα, από το παρελθόν και δεν αφήνουν αδιάφορο το φαινομενικά στρωμένο παρόν. Μικρές και μεγάλες προδοσίες, ανεκπλήρωτοι έρωτες, συλλογικές ήττες και ατομικές πίκρες (λ.χ. στα «Ασπρα γένια») ταλανίζουν τα πρόσωπα των διηγημάτων του κι ορθώνονται απειλητικά μπροστά στους χαρακτήρες των μυθιστορημάτων του.

Γι’ αυτό, κάτω από την επιφάνεια του ρεαλιστικού αφηγήματος, που ενίοτε παίρνει και τον χαρακτήρα του αστυνομικού, στην ουσία κυριαρχεί η πατίνα του ψυχολογικού: το τραύμα που γίνεται δράμα, η μιζέρια που ζητά μια ανατίναξη, το ανικανοποίητο που ψάχνει μια βαλβίδα διαφυγής, ο έρωτας που δεν ευοδώθηκε ή ο έρωτας που έρχεται ως πέτρα στα λιμνάζοντα νερά, η απελπισία που έχει φωλιάσει στο καθημερινό, η μέση ηλικία που δεν έχει να προσφέρει άλλες συγκινήσεις…

Για να μεταδώσει όλο αυτό το ηλεκτρισμένο φορτίο στον αναγνώστη, ο λογοτέχνης διασπά τον ρεαλισμό του με ψήγματα εσωτερικού μονολόγου, κινηματογραφικό τρόπο αφήγησης, δόσεις ειρωνείας και στοιχεία αντιηρωισμού. Φτιάχνει δίπολα χαρακτήρων (άνδρες vs γυναίκες, διώκτες vs διωκόμενοι κ.ά.), σκιαγραφεί καίρια τους δευτερεύοντες χαρακτήρες και εμβαθύνει πίσω από τις πράξεις στα συναισθήματα που σαν σαράκι κατατρώγουν τα πρόσωπά του.

Sic itur ad astra.

ΑΝΟΙΧΤΟ ΒΙΒΛΙΟ
Πρόγευση ξένης λογοτεχνίας 20 υπό έκδοση τίτλοι
Στο «Ανοιχτό Βιβλίο» για δύο διαδοχικά Σάββατα (22 και 28 Σεπτεμβρίου), υπό τον τίτλο «Φθινοπωρινό πεζογραφικό ψηφιδωτό», σχεδιάσαμε και σας προτείναμε έναν μικρό αναγνωστικό οδηγό από τίτλους της νέας...
Πρόγευση ξένης λογοτεχνίας 20 υπό έκδοση τίτλοι
ΑΝΟΙΧΤΟ ΒΙΒΛΙΟ
Το χρώμα της γραφής
Θα μπορούσε να ήταν σύμπτωση, άλλωστε κανείς δεν ξέρει τι μυθιστόρημα θα έγραφε ακόμα η Τόνι Μόρισον αν ο θεός της λογοτεχνίας τής χάριζε μερικά χρόνια ζωής, αν δεν έφευγε, αρχές Αυγούστου, στα 88 της χρόνια.
Το χρώμα της γραφής
ΑΝΟΙΧΤΟ ΒΙΒΛΙΟ
Περιπατητική προφορική ιστορία
Θα ήταν πριν από περίπου πέντε χρόνια όταν, περιμένοντας τη σειρά μου να κουρευτώ στο μπαρμπέρικο της οδού Ρόμβης, είδα τον φίλο κουρέα, φανερά περήφανο, να δείχνει ένα βιβλίο στους πελάτες του, λέγοντας πως...
Περιπατητική προφορική ιστορία
ΑΝΟΙΧΤΟ ΒΙΒΛΙΟ
Γραφή και μεταφυσική
Η μυθιστοριογράφος/αφηγήτρια στο «Δάσος σκοτεινό» έχει ήδη γράψει κάποια επιτυχημένα μυθιστορήματα, αλλά παλεύει να βρει τρόπο να γράψει το επόμενο μυθιστόρημά της, την ώρα που βασανίζεται από αϋπνίες και ο...
Γραφή και μεταφυσική
ΑΝΟΙΧΤΟ ΒΙΒΛΙΟ
Ενας χαρτογραφικός θησαυρός
Στο εισαγωγικό κείμενο αυτού του επιβλητικού τόμου, γραμμένο από την επιμελήτριά του Ολγα Κατσιαρδή-Hering, διαβάζουμε την περιπετειώδη ιστορία που κρύβεται πίσω από τον εντοπισμό από την ίδια αυτών των...
Ενας χαρτογραφικός θησαυρός
ΑΝΟΙΧΤΟ ΒΙΒΛΙΟ
Η λογοτεχνία ως θεραπεία
Ο ήρωας του Φάμπιο Στάσι, άνεργος καθηγητής που έχει παρακολουθήσει και ένα σεμινάριο Συμβουλευτικής, έχει τη φαεινή ιδέα να «εκμεταλλευτεί» την αγάπη του για τα βιβλία και τη μεγάλη του βιβλιοθήκη για να...
Η λογοτεχνία ως θεραπεία

Η efsyn.gr θεωρεί αυτονόητο ότι οι αναγνώστες της έχουν το δικαίωμα του σχολιασμού, της κριτικής και της ελεύθερης έκφρασης και επιδιώκει την αμφίδρομη επικοινωνία μαζί τους.

Διευκρινίζουμε όμως ότι δεν θέλουμε ο χώρος σχολιασμού της ιστοσελίδας να μετατραπεί σε μια αρένα απαξίωσης και κανιβαλισμού προσώπων και θεσμών. Για τον λόγο αυτόν δεν δημοσιεύουμε σχόλια ρατσιστικού, υβριστικού, προσβλητικού ή σεξιστικού περιεχομένου. Επίσης, και σύμφωνα με τις αρχές της Εφημερίδας των Συντακτών, διατηρούμε ανοιχτό το μέτωπο απέναντι στον φασισμό και τις ποικίλες εκφράσεις του. Έτσι, επιφυλασσόμαστε του δικαιώματός μας να μην δημοσιεύουμε ανάλογα σχόλια.

Σε όσες περιπτώσεις κρίνουμε αναγκαίο, απαντάμε στα σχόλιά σας, επιδιώκοντας έναν ειλικρινή και καλόπιστο διάλογο.

Η efsyn.gr δεν δημοσιεύει σχόλια γραμμένα σε Greeklish.

Τέλος, τα ενυπόγραφα άρθρα εκφράζουν το συντάκτη τους και δε συμπίπτουν κατ' ανάγκην με την άποψη της εφημερίδας