Παράκαμψη προς το κυρίως περιεχόμενο
Ανατέμνοντας τον πολιτικό φανατισμό

Anna Burns. «Ο Γαλατάς». Μετάφραση: Μαρία Αγγελίδου. Gutenberg, 2019. Σελ. 553

ΕΝΤΥΠΗ ΕΚΔΟΣΗ

Ανατέμνοντας τον πολιτικό φανατισμό

  • A-
  • A+

Οι περισσότεροι που διαβάζουν το βιβλίο της γεννημένης στο Μπέλφαστ Anna Burns «Ο Γαλατάς» από τις εκδόσεις Gutenberg και τη σειρά Aldina, στέκονται στην πραγματικά εντυπωσιακή αρχή του, όπου ένας τύπος με το προσδιοριστικό «Τάδε Μακ Τάδε» χώνει ένα πιστόλι στο στόμα της αφηγήτριας, με το επίσης προσδιοριστικό «μεσαία αδελφή», προεξοφλώντας το τέλος της ιστορίας που αναφέρεται στον θάνατο ενός τύπου με το παρατσούκλι «γαλατάς».

Οταν όμως ο αναγνώστης φτάσει στο τέλος του βιβλίου, που συμπυκνώνει λογοτεχνικά μία ιστορία εχθρότητας και μίσους που κρατάει αιώνες, με νωπή την αίσθηση από το αποπνικτικά δογματικό και φονικό περιβάλλον των θρησκευτικών και πολιτικών κοινοτήτων του Μπέλφαστ, ανακουφίζεται από την τόσο λυτρωτική περιγραφή της «μεσαίας αδελφής», που ξεχύνεται για το αγαπημένο της χόμπι, το τρέξιμο: «Και τη στιγμή που προσγειωνόμουν ξανά έξω στο πεζοδρόμιο με κατεύθυνση προς τα πάρκα και τις δεξαμενές, έβγαλα τον αέρα από μέσα μου, και μαζί του και το φως, και για μια στιγμή, για μια στιγμή μόνο, σχεδόν μου φάνηκε πως γελούσα».

Αν και δεν αναφέρεται κανένας τόπος, χρόνος ή όνομα, από τα συμφραζόμενα και τα προσδιοριστικά όπως «η χώρα πάνω από το νερό», «η χώρα πέρα από τα σύνορα», «η σωστή θρησκεία», «οι εθνικιστές», «οι παραστρατιωτικοί», καθώς και από το κλίμα καχυποψίας και ιδεολογικής σύγχυσης που ενεργεί συνδηλωτικά, εικάζεται ότι η ιστορία του «Γαλατά» διαδραματίζεται στο Μπέλφαστ της Βόρειας Ιρλανδίας κατά την ταραχώδη δεκαετία του ’70.

Η Anna Burns με μία πρωτότυπη αφηγηματική προσέγγιση, που βασίζεται στην έλλειψη οτιδήποτε και οποιουδήποτε συγκεκριμένου, επιτυγχάνει να μεταδώσει άμεσα το ζοφερό κλίμα της παράνοιας της πολύπτυχης εμφύλιας διαμάχης που μάστιζε μέχρι πρόσφατα το νησί της Ιρλανδίας. Η «σωστή» και η «λάθος θρησκεία» προφανώς αφορά τη διαμάχη μεταξύ προτεσταντών και καθολικών, χωρίς φυσικά να προκύπτει κάποια αντιστοιχία των προσδιορισμών στο μυθιστόρημα. Οπως επίσης και «η χώρα πάνω από το νερό» δεν μπορεί παρά να είναι η κατοχική Μεγάλη Βρετανία, ενώ ως «η χώρα πέρα από το σύνορο» προσδιορίζεται η Δημοκρατία της Ιρλανδίας. Στο μυθιστόρημα απαντώνται επίσης οι όροι «εθνικιστές» και «παραστρατιωτικοί», που προσδιορίζουν αφενός τους καθολικούς, που αντιδρούσαν σθεναρά στην ένωση με τη Μεγάλη Βρετανία, και αφετέρου τους προτεστάντες που τρομοκρατούσαν τους Ιρλανδούς καθολικούς.

Η νεαρή αφηγήτρια είναι μία δεκαοχτάχρονη που της αρέσει το τρέξιμο και το διάβασμα. Μάλιστα οι προτιμήσεις της συγκεντρώνονται στη λογοτεχνία του 19ου αιώνα. Και όχι μόνον αυτό. Διαβάζει περπατώντας. Σε κάποιο σημείο της αφήγησης, εκεί που πρέπει να ξεκαθαριστούν κάποια πράγματα σχετικά με την «κανονικότητα» των ανθρώπων, αυτή λοιπόν η ιδιορρυθμία της αφηγήτριας είναι στοιχείο που χαρακτηρίζει μία προσωπικότητα ως «απροσάρμοστη».

Η έφηβη της Burns ζει μέσα στη δίνη τεράστιων παρεξηγήσεων. Ολα τα πράγματα έχουν την ανάγκη μιας πολιτικής ετικέτας, η οποία θα είναι και το όριο που θα προκαλέσει τη μοίρα. Ο δικός της ερωτικός δεσμός με τον «ίσως φίλο» (άλλος ένας ευρηματικός προσδιορισμός μιας κατάστασης) αρχίζει να κινδυνεύει από τη στιγμή που η νεαρή αφηγήτρια αναγκάζεται να υπομείνει το φλερτ του εθνικιστή με το παρατσούκλι «γαλατάς». Γύρω απ’ αυτό το φλερτ συντίθενται οι ιστορίες της πολιτικής παράνοιας που επικρατούσαν στην περιοχή. Και αν κάτι πετυχαίνει η Burns με την εναλλαγή των ιστοριών και των επιμέρους πρωταγωνιστών τους, είναι να μεταδώσει τη νοσηρότητα μιας εποχής και ενός κόσμου που ζούσε υπό το καθεστώς του πολιτικού φανατισμού. Χαρακτηριστικά γράφει «το να είσαι λαμπερός ήταν κακό, και το “πολύ θλιμμένος” ήταν κακό, και το “πολύ χαρούμενος” κακό κι αυτό, επομένως δεν μπορούσες, δεν έπρεπε να είσαι τίποτα· ούτε να σκέφτεσαι έπρεπε, τουλάχιστον σε υψηλό επίπεδο, και γι’ αυτό όλοι προτιμούσαν να κρύβουν τις σκέψεις τους στις ασφαλείς μύχιες γωνιές μέσα τους».

«Ο Γαλατάς» κέρδισε το Βραβείο Booker 2018. Η υφολογική προσέγγιση της Burns με την αδιάκοπη ροή του λόγου, την ευρηματική αφηγηματικά απροσδιοριστία τόπων, χρόνου και προσώπων και τη χωρίς υπερβολισμούς σκιαγράφηση του φανατισμού αποδίδεται στα ελληνικά χάρη στη μετάφραση της Μαρίας Αγγελίδου.

Η αφηγηματική δεινότητα της συγγραφέως στηρίζει ένα μυθιστόρημα πάνω από πεντακόσιες σελίδες στην τρομακτική φράση της αφηγήτριας «κάθε σου επιλογή ήταν μια πολιτική δήλωση, όπου κι αν πήγαινες, ό,τι κι αν έκανες, ακόμη κι αν δεν το ήθελες». Τα ονόματα χωρίζονται σε κατηγορίες και όσοι τολμούν να αγνοήσουν αυτόν τον κανόνα χαρακτηρίζονται αυτομάτως «απροσάρμοστοι» με κίνδυνο για τη ζωή τους. Η δογματική ομοιογένεια αποβάλλει την ετερότητα. Κάθε έκφανση της προσωπικότητας, ακόμη και της ταυτότητας φύλου, καταπιέζεται. Ολα αποτελούν αφορμή για ξέσπασμα βίας και κάθε ζωντανό (ακόμη και τα σκυλιά) είναι υποψήφιο θύμα.

O ντράμερ των U2, Larry Mullen, μιλώντας για τα γεγονότα του Λόντοντερι το 1972, από τα οποία εμπνεύστηκαν το διάσημο τραγούδι τους «Sunday Bloody Sunday», είχε αναρωτηθεί ώς πότε θα συνεχίζεται ο φανατισμός από όπου κι αν προέρχεται και είχε επισημάνει πως η πραγματική μάχη είναι να σταματήσει να σκοτώνεται ο κόσμος, είτε είναι καθολικοί είτε προτεστάντες.

Οταν λοιπόν στο τέλος του βιβλίου η νεαρή «μεσαία αδελφή» βγάζει από μέσα της τον αέρα και το φως, σχεδόν χαμογελώντας, είναι σαν να ανασαίνει μια προσδοκία ελευθερίας, τόσο ποθητή σ’ έναν κόσμο όπου το μόνο μέτρο κρίσης και επιλογών ήταν η βία.

ΑΝΟΙΧΤΟ ΒΙΒΛΙΟ
Το μεγαλείο της συντριβής
Μεταξύ των κορυφαίων της αμερικανικής ποίησης, δηλαδή των Elisabeth Bishop, Emily Dickinson, T.S. Eliot, Allen Ginsberg, Wallace Stevens, Walt Whitman, William Carlos Williams, κ.ά., οι εκδόσεις «Library of...
Το μεγαλείο της συντριβής
ΑΝΟΙΧΤΟ ΒΙΒΛΙΟ
Τεχνητή νοημοσύνη και λογοτεχνία 
Η Τεχνητή Νοημοσύνη, θεμελιωμένη τυπικά το 1956, είναι σήμερα ένα από τα πιο γρήγορα εξελισσόμενα πεδία της πληροφορικής. Διαθέτει ήδη μακρά ιστορία και πολλά επιτεύγματα, προγόνους και προϊστορία, και έχει...
Τεχνητή νοημοσύνη και λογοτεχνία 
ΑΝΟΙΧΤΟ ΒΙΒΛΙΟ
Εγκλημα στη Μύκονο
Μετά τον Φίλιππο Φιλίππου, τον Τεύκρο Μιχαηλίδη, τον Κώστα Θ. Καλφόπουλο, τη Χίλντα Παπαδημητρίου, τον Πολυχρόνη Κουτσάκη, τον Μίνωα Ευσταθιάδη, τη Μαριλένα Πολιτοπούλου, τον Δημήτρη Σίμο, τον Βαγγέλη...
Εγκλημα στη Μύκονο
ΑΝΟΙΧΤΟ ΒΙΒΛΙΟ
Το έγκαυμα
Δώδεκα διηγήματα που μετεωρίζονται από την αγωνία της πλοκής στην αγωνία της ύπαρξης, από το σκοτεινό απόθεμα του ήρωα στο σκοτεινό απόθεμα της τρέχουσας πραγματικότητας. Σήμερα το «μαύρο» νήμα ξετυλίγει η...
Το έγκαυμα
ΑΝΟΙΧΤΟ ΒΙΒΛΙΟ
Αλλος ένας ξένος
Δώδεκα διηγήματα που μετεωρίζονται από την αγωνία της πλοκής στην αγωνία της ύπαρξης, από το σκοτεινό απόθεμα του ήρωα στο σκοτεινό απόθεμα της τρέχουσας πραγματικότητας, το «μαύρο» νήμα ξετυλίγει ο Βασίλης...
Αλλος ένας ξένος
ΑΝΟΙΧΤΟ ΒΙΒΛΙΟ
Ντελίβερι
Δώδεκα διηγήματα που μετεωρίζονται από την αγωνία της πλοκής στην αγωνία της ύπαρξης, από το σκοτεινό απόθεμα του ήρωα στο σκοτεινό απόθεμα της τρέχουσας πραγματικότητας. Το «μαύρο» νήμα ξετυλίγει ο Βαγγέλης...
Ντελίβερι

Η efsyn.gr θεωρεί αυτονόητο ότι οι αναγνώστες της έχουν το δικαίωμα του σχολιασμού, της κριτικής και της ελεύθερης έκφρασης και επιδιώκει την αμφίδρομη επικοινωνία μαζί τους.

Διευκρινίζουμε όμως ότι δεν θέλουμε ο χώρος σχολιασμού της ιστοσελίδας να μετατραπεί σε μια αρένα απαξίωσης και κανιβαλισμού προσώπων και θεσμών. Για τον λόγο αυτόν δεν δημοσιεύουμε σχόλια ρατσιστικού, υβριστικού, προσβλητικού ή σεξιστικού περιεχομένου. Επίσης, και σύμφωνα με τις αρχές της Εφημερίδας των Συντακτών, διατηρούμε ανοιχτό το μέτωπο απέναντι στον φασισμό και τις ποικίλες εκφράσεις του. Έτσι, επιφυλασσόμαστε του δικαιώματός μας να μην δημοσιεύουμε ανάλογα σχόλια.

Σε όσες περιπτώσεις κρίνουμε αναγκαίο, απαντάμε στα σχόλιά σας, επιδιώκοντας έναν ειλικρινή και καλόπιστο διάλογο.

Η efsyn.gr δεν δημοσιεύει σχόλια γραμμένα σε Greeklish.

Τέλος, τα ενυπόγραφα άρθρα εκφράζουν το συντάκτη τους και δε συμπίπτουν κατ' ανάγκην με την άποψη της εφημερίδας