Παράκαμψη προς το κυρίως περιεχόμενο
Τρεις αξιοπρόσεκτες πρωτοεμφανιζόμενες φωνές
Μισέλ Φάις
ΕΝΤΥΠΗ ΕΚΔΟΣΗ

Τρεις αξιοπρόσεκτες πρωτοεμφανιζόμενες φωνές

  • A-
  • A+

Στο μυθιστόρημα «Ασύμβατες διαδρομές» η Βάσω Σπηλιοπούλου συμπλέκει τη μαρτυρία ενός υπερήλικα αφηγητή από την Κατοχή, τον Εμφύλιο και τη μετεμφυλιακή Αθήνα με τις παράλληλες, εν μέρει συγκλίνουσες και εν μέρει ασύμπτωτες τροχιές δύο γυναικών: της κόρης του και μιας φίλης της, που αποδελτιώνει την ιστορία του γέρου με πρόθεση να τη χρησιμοποιήσει σε ένα δικό της εγχείρημα.

Μέσα από τη διαδοχική παράθεση αποσπασμάτων της μαρτυρίας και κεφαλαίων αφιερωμένων εναλλάξ στις δύο γυναίκες, ο αναγνώστης μπορεί να εστιάσει αφ' ενός στην περιπέτεια και τις ανατροπές μιας ζωής τοποθετημένης σε ένα πλαίσιο που σήμερα φαντάζει μυθικό και αφ' ετέρου στις αναλογίες αλλά και τις ασυνέχειες ανάμεσα στις ζωές δύο γυναικών, σε ένα περιβάλλον που από πολλές απόψεις, και σε σύγκριση με τον κόσμο του υπερήλικα αφηγητή, μοιάζει πολυτελές.

ΒΑΣΩ ΣΠΗΛΙΟΠΟΥΛΟΥ. Ασύμβατες διαδρομές. Μυθιστόρημα. Ιωλκός, 2019, σελ. 213

Η Σπηλιοπούλου καταφέρνει να διατηρήσει σοφή ισορροπία ανάμεσα στα διαφορετικά υλικά του μυθιστορήματος – η ρέουσα και σε πολλά σημεία συναρπαστική αφήγηση του πατέρα δεν κλέβει την παράσταση, αλλά εξισορροπείται από την ιστορία της σχέσης των δύο γυναικών. Πέρα από την καθαρά δική τους δυναμική, οι πορείες της Αννας και της Σοφίας και η μεταξύ τους διαμάχη έρχονται να σχολιάσουν ποικιλοτρόπως τη μαρτυρία του πατέρα, πλαισιώνοντάς τη με προβληματισμούς γύρω από τη μνήμη, τα δικαιώματα οικειοποίησης και ένταξής της σε διαφορετικά συγκείμενα: γύρω από το ποιος έχει το δικαίωμα (ή ίσως απλώς τη δύναμη) να βάλει τον άλλο μέσα στη δική του ιστορία.

Αν λάβει κανείς υπόψη τους σχετικούς προβληματισμούς για τη μνήμη που περιέχονται και στην ίδια τη μαρτυρία, γύρω από τις αφηγηματικές στρατηγικές απόκρυψης και αυτοδικαίωσης που ακολουθεί ο γέρος, τότε γίνεται σαφές πως το μυθιστόρημα της Σπηλιοπούλου, πέρα από τις καθαυτό λογοτεχνικές του αρετές, συνιστά ταυτόχρονα έναν στοχασμό πάνω στο περίπλοκο θέμα της μνήμης.


Στη «Γλυσίνα» , την πρώτη συλλογή διηγημάτων της Λένας Κορομηλά, μια αφηγήτρια, συνήθως (αλλά όχι παντού) τριτοπρόσωπη, διαθλάται μέσα από ένα σύνολο ιστοριών που καλύπτουν όλη της τη ζωή. Παρ' όλο που η ηρωίδα παραμένει ίδια, η οπτική γωνία της αφήγησης αλλάζει συχνά από διήγημα σε διήγημα, παράγοντας ένα ενδιαφέρον παιχνίδι αποχρώσεων και παραμορφώσεων, φωτίζοντας διαφορετικά τόσο τα αφηγούμενα όσο και την ίδια την πρωταγωνίστριά τους.

ΛΕΝΑ ΚΟΡΟΜΗΛΑ. Η γλυσίνα. Διηγήματα. Ιωλκός, 2019. Σελ. 160

Κυρίαρχο μοτίβο που συνέχει όλη τη συλλογή είναι ένα ιδιόμορφο, καθόλου δραματικό είδος νοσταλγίας: η νοσταλγία για ένα άλλο, πιο ευρύχωρο τοπίο ύπαρξης, που εκπροσωπείται για την αφηγήτρια από το χωριό της, όπου πέρασε το μεγαλύτερο μέρος της παιδικής ηλικίας της.

Η αναπόληση αυτού του χώρου, που άλλοτε φέρει τα χαρακτηριστικά ενός υποδόριο τραύματος και άλλοτε είναι πιο ανάλαφρη, είναι εμφανής ακόμα και σε φαινομενικά πολύ απομακρυσμένα από την παιδική ηλικία κείμενα, με εντελώς διαφορετική θεματολογία, αφού και εκεί είναι παρούσα η αναζήτηση ενός αυθεντικού κέντρου: «Υποτίθεται πως θέλει να κλείσει τους ανοιχτούς λογαριασμούς που έχει με την παιδική της ηλικία και τον γενέθλιο τόπο», γράφει κάπου η Κορομηλά (σελ. 112).

«Οσες φορές όμως, κι αν επιστρέφει μέσω των χαρακτήρων, νιώθει ξένη. Λες και αυτό που έζησε δεν το έζησε ή το έζησε κάποια άλλη στη θέση της». Σε αυτό το απόσπασμα συμπυκνώνεται η βασική αντιμετώπιση της νοσταλγίας στη «Γλυσίνα», ως νοσταλγίας του εαυτού και ίσως ως αναζήτησης ενός αυθεντικότερου ή πιο ζωντανού εαυτού. Ολα τα παραπάνω, καθώς και τα υπόλοιπα θέματα της συλλογής, η Κορομηλά τα αναπτύσσει διατηρώντας τον έλεγχο των εκφραστικών της μέσων και επιδεικνύοντας αξιοσημείωτη ικανότητα να διαφοροποιεί τις γωνίες και τις φωτοσκιάσεις της αφήγησής της.


Σε ανάλογη δομή είναι στημένη και η πρώτη συλλογή διηγημάτων της Μαρίας Βέρρου. Τα «Σκάμματα του χρόνου» παρουσιάζουν μέσα από μικρά ή μεγαλύτερα αφηγηματικά θραύσματα το πορτρέτο μιας γυναίκας και ταυτόχρονα το διάγραμμα της ζωής της. Το εξαιρετικά ενδιαφέρον στην προκειμένη περίπτωση είναι ότι αυτό συμβαίνει παρότι τα «σημαντικά» γεγονότα της ζωής της είτε απουσιάζουν είτε, σε κάθε περίπτωση, δεν είναι αυτά που δίνουν τον τόνο στην αφήγηση.

ΜΑΡΙΑ ΒΕΡΡΟΥ. Σκάμματα του χρόνου. Διηγήματα. Θράκα, 2019, σελ. 112

Αντίθετα, η έμφαση δίνεται στα μικροπεριστατικά, μέσα από τα οποία ο αναγνώστης καταφέρνει παρ’ όλα αυτά να εξοικειωθεί με το βλέμμα της αφηγήτριας, άρα και με την ίδια. Σημαντική συνιστώσα αυτού του βλέμματος είναι η παράξενη συνύπαρξη του παρελθόντος, του παρόντος και του μέλλοντος όχι μόνο στο βιβλίο συνολικά αλλά και σχεδόν σε κάθε επιμέρους κείμενο.

Κάθε κείμενο του βιβλίου δίνει συχνά την εντύπωση ότι διεκδικείται από το παρελθόν και το μέλλον (συχνά ζοφερό, με τη μορφή της φθοράς ή του θανάτου), με το παρόν να στριμώχνεται σε μια ουδέτερη ζώνη ανάμεσα σε αυτά τα δύο. Η ίδια διεκδίκηση λαμβάνει χώρα και στα σώματα, της αφηγήτριας ή των οικείων της – αφού συχνά το μέλλον εισβάλλει και σε αυτά απότομα, και πάλι με τη μορφή του θανάτου και της σταδιακής του επέλασης.

Η αναλογία αυτή –η μάχη του παρελθόντος με το μέλλον που διεξάγεται και στα κείμενα και στα σώματα– είναι μέρος της γενικότερης στρατηγικής της Βέρρου, που συνειδητά ταυτίζει αυτά τα δύο: εξάλλου το κείμενό της γεννιέται μαζί με το σώμα της αφηγήτριας, ενώ σε πολλά σημεία της συλλογής τα σώματα δίνουν την εντύπωση πως μπορούν να «διαβαστούν» και τα κείμενα μπορούν να βιωθούν.

Συνολικά, η πρωτοεμφανιζόμενη συγγραφέας καταφέρνει να κάνει πολύ πειστική για τον αναγνώστη αυτή την αναλογία, συχνά ενισχύοντάς τη με μια ατμόσφαιρα ονείρου, κατ' εξοχήν πρόσφορο έδαφος για τη σύμφυρση του παρελθόντος, του παρόντος και του μέλλοντος.

ΑΝΟΙΧΤΟ ΒΙΒΛΙΟ
Ανταλλάσσοντας ποιητικά και ψυχικά φορτία
Συνδυάζοντας φιλολογική οξυδέρκεια, βαθιά γνώση της λογοτεχνίας μας του 20ού αιώνα και αναγνωστική ευαισθησία, η Αθηνά Βογιατζόγλου στρέφει, για ακόμα μια φορά, το ερευνητικό της ενδιαφέρον στο πεδίο της...
Ανταλλάσσοντας ποιητικά και ψυχικά φορτία
ΑΝΟΙΧΤΟ ΒΙΒΛΙΟ
Ενας απρόβλεπτος μοντερνιστής
Ο Νάνος Βαλαωρίτης (5 Ιουλίου 1921-13 Σεπτεμβρίου 2019), με τον θάνατο του οποίου κλείνει βιολογικά η γενιά του ’30, πιάνει τον μοντερνισμό στην αφετηρία του και τον ολοκληρώνει με τη μετα-υπερρεαλιστική και...
Ενας απρόβλεπτος μοντερνιστής
ΑΝΟΙΧΤΟ ΒΙΒΛΙΟ
Αγουρα πάθη, επίμονες μνήμες
Εν όψει έναρξης της νέας σχολικής χρονιάς (11 Σεπτεμβρίου) ο Χρήστος Αστερίου, ο Γιώργης Γιατρομανωλάκης, η Μαρία Μήτσορα, η Ευγενία Μπογιάνου, η Βασιλική Πέτσα, ο Χρίστος Κυθρεώτης και η Κατερίνα Σχινά...
Αγουρα πάθη, επίμονες μνήμες
ΑΝΟΙΧΤΟ ΒΙΒΛΙΟ
Μισαλλοδοξία και ανεκτικότητα
Η «μονοδοξία» είναι όρος της Π. Αθανασιάδη. Περιγράφει εύστοχα τη σταδιακή επιβολή της μίας και μοναδικής «δόξας» στο κοσμοπολιτικό πνευματικό περιβάλλον της όψιμης Ρωμαϊκής Αυτοκρατορίας, «την πορεία ενός...
Μισαλλοδοξία και ανεκτικότητα
ΑΝΟΙΧΤΟ ΒΙΒΛΙΟ
Οψεις της γυναικείας εμπειρίας
Το εν λόγω κείμενο υπήρξε κομβικό για την ιστορία του γυναικείου κινήματος καθώς έγινε ένα είδος «μανιφέστου» για τη γυναικεία χειραφέτηση, είχε μεγάλη απήχηση στις φεμινίστριες της δεκαετίας του 1970 αλλά και...
Οψεις της γυναικείας εμπειρίας
ΑΝΟΙΧΤΟ ΒΙΒΛΙΟ
Το σύστημα της ελευθερίας και οι φιλόσοφοί του
Σχεδόν μισό αιώνα μετά την εκφώνησή τους, οι διαλέξεις του Ντίτερ Χένριχ για τον γερμανικό ιδεαλισμό στο Πανεπιστήμιο του Χάρβαρντ το 1973, που κυκλοφόρησαν χρόνια αργότερα στα αγγλικά με τίτλο «Μεταξύ Καντ...
Το σύστημα της ελευθερίας και οι φιλόσοφοί του

Η efsyn.gr θεωρεί αυτονόητο ότι οι αναγνώστες της έχουν το δικαίωμα του σχολιασμού, της κριτικής και της ελεύθερης έκφρασης και επιδιώκει την αμφίδρομη επικοινωνία μαζί τους.

Διευκρινίζουμε όμως ότι δεν θέλουμε ο χώρος σχολιασμού της ιστοσελίδας να μετατραπεί σε μια αρένα απαξίωσης και κανιβαλισμού προσώπων και θεσμών. Για τον λόγο αυτόν δεν δημοσιεύουμε σχόλια ρατσιστικού, υβριστικού, προσβλητικού ή σεξιστικού περιεχομένου. Επίσης, και σύμφωνα με τις αρχές της Εφημερίδας των Συντακτών, διατηρούμε ανοιχτό το μέτωπο απέναντι στον φασισμό και τις ποικίλες εκφράσεις του. Έτσι, επιφυλασσόμαστε του δικαιώματός μας να μην δημοσιεύουμε ανάλογα σχόλια.

Σε όσες περιπτώσεις κρίνουμε αναγκαίο, απαντάμε στα σχόλιά σας, επιδιώκοντας έναν ειλικρινή και καλόπιστο διάλογο.

Η efsyn.gr δεν δημοσιεύει σχόλια γραμμένα σε Greeklish.

Τέλος, τα ενυπόγραφα άρθρα εκφράζουν το συντάκτη τους και δε συμπίπτουν κατ' ανάγκην με την άποψη της εφημερίδας