Παράκαμψη προς το κυρίως περιεχόμενο
Κλεφτές ματιές στη βαθιά Αθήνα

Νίκου Βατόπουλου. «Μικροί δρόμοι της Αθήνας». Μεταίχμιο, 2019. Σελ. 232

ΕΝΤΥΠΗ ΕΚΔΟΣΗ

Κλεφτές ματιές στη βαθιά Αθήνα

  • A-
  • A+

Η Αθήνα σήμερα γεύεται μια παράδοξη αντινομία: μέσα στα τόσα άλυτα προβλήματά της έχει μεταμορφωθεί σε περιζήτητο τουριστικό προορισμό.

Πλάι στα νέα ξενοδοχεία και τα διαμερίσματα airbnb και στη σκιά των άπειρων πολυκατοικιών που χτίστηκαν παντού μεταπολεμικά, συχνά επιβιώνουν τα ίχνη συνοικιών της παλιότερης πόλης που χτίστηκαν προπολεμικά. Ερειπωμένα αλλά και κάποτε ανέλπιστα συντηρημένα, αυτής της ηλικίας τα κτίσματα αξίζει να υμνηθούν με μια «ωδή για τους άσημους δρόμους», όπως μας προτρέπει ο Ν. Βατόπουλος.

Ο συγγραφέας δεν είναι ένας άγνωστος που εμφανίζεται για να μας εξομολογηθεί τον έρωτά του για την «ελάσσονα» Αθήνα, όπως την ονομάζει, την περιγράφει με αφοσίωση και τη φωτογραφίζει με τόση ευστοχία. Αθηναιοδίφες και αθηναιολάτρες πάντα υπήρχαν και θα υπάρχουν. Ομως εδώ πρόκειται για κάτι άλλο. Για έναν γνωστότατο αρθρογράφο, συγγραφέα βιβλίων, φωτογράφο και ακτιβιστή, που ξεχωρίζει για ένα πάθος του μεγάλης διάρκειας και έντασης. Τη συστηματική πολιορκία του ερωτικού σώματος της πόλης, βασισμένη σε ένα ιδιαίτερο μείγμα σκοπιμότητας και τυχαιότητας.

Μια τέτοια στάση χρειάζεται εξήγηση. Γιατί ο Ν. Βατόπουλος είναι ένας κατεξοχήν περιπατητής της πόλης. Μόνο που δεν είναι μόνο ένας flaneur, που περπατάει αφομοιώνοντας παθητικά εικόνες από το αστικό περιβάλλον. Είναι ένας περιφερόμενος γευσιγνώστης της πόλης, που ξέρει τι ζητάει και πού ακριβώς θα το βρει ώστε να το απολαύσει ώς το μεδούλι.

Πολιορκεί το αντικείμενό του μεθοδικά, πολλές φορές εμμονικά. Πηγαίνει κάθε φορά να το συναντήσει εξοπλισμένος στην εντέλεια. Δεν πάει αδιάβαστος. Εχει μελετήσει και αποστηθίσει όλα όσα έχουν γραφτεί σχετικά με την περιοχή που θα επισκεφθεί. Συχνά, στο μοναχικό περπάτημά του τον συνοδεύουν άλλα φαντάσματα, όπως της Λίζης Μιχελή, που άφησε το αξέχαστο βιβλίο Αθήνα των Ανωνύμων, του Ντε Κίρικο με τη μυστηριακή του ατμόσφαιρα και του Βισκόντι με τα μπαρόκ εσωτερικά των ταινιών του.

Περπατάει με τα μάτια του ζωγράφου Κ. Μαλάμου, που ύμνησε παλιά σπίτια με μια «πένθιμη αθηναϊκότητα», και φωτογράφων, όπως του Στ. Σκοπελίτη, που κατέγραψε καταγγέλλοντας ό,τι σωζόταν ακόμα μέσα στις ίδιες παλιές συνοικίες. Είναι έτσι σε θέση να αναζητήσει καθορισμένα κτίσματα και συγκεκριμένες απόψεις δρόμων, ήδη γνώριμά του από κείμενα και εικόνες άλλων ή από παλιότερες επισκέψεις του ίδιου. Τα ξέρει όλα καλά πριν καν τα δει.

Αλλά αυτή είναι μόνο η μια του πλευρά. Ο άλλος τρόπος του Ν. Βατόπουλου είναι η τυχαία περιπλάνηση, εκείνο το «σχήμα ζιγκ-ζαγκ» της κίνησης όπως το λέει, όταν αφήνεται ελεύθερος να «χαθεί» σε δρομάκια, στρίβοντας εκεί που δεν είχε στρίψει άλλοτε, περίεργος να δει τι υπάρχει παρακάτω.

Αυτή η τόσο τυπική δίψα του επίμονου εραστή να ανακαλύψει κάτι που ώς τώρα του ήταν άγνωστο είναι μια φοβερή δύναμη που συνεχώς τον ωθεί προς τα μπρος. Και πόση είναι η χαρά του όταν πράγματι ανακαλύψει έναν άγνωστο θησαυρό, ένα καινούργιο θήραμα. Που του εγκαταλείπεται στα χέρια ανήμπορο, επιτρέποντάς του να κλέψει ματιές στο έρημο εσωτερικό του, στα θεριεμένα δέντρα του, στις λεπτομέρειες της κατασκευής του. Να το κατακτήσει ολοκληρωτικά.

Η ηδονή της τυχαίας συνάντησης πάλι ενεργοποιεί συνειρμικούς μηχανισμούς, ιδιαίτερα απολαυστικούς γιατί επιτρέπουν απρόβλεπτα άλματα της φαντασίας. Οπως οι δύο διπλανές εξώπορτες σε ένα σπίτι, μια κόκκινη και μια μαύρη, που του θυμίζουν το γνωστό μυθιστόρημα του Σταντάλ.

Η φαντασία του είναι υποταγμένη σε ένα σύστημα αναγνώρισης που επαληθεύει τα δεδομένα, χρησιμοποιώντας όλες σχεδόν τις αισθήσεις του ταυτόχρονα. Κινείται μέσα στην πόλη «σαν τον κλέφτη», με τεντωμένες τις κεραίες του.

Τα θροΐσματα των δέντρων, το γάβγισμα ενός αθέατου σκύλου, ο φιλικός ένοικος που θα προθυμοποιηθεί να προσφέρει πληροφορίες και να του επιτρέψει να εισχωρήσει στο εσωτερικό του σπιτιού – όλα αυτά τα στοιχεία αφομοιώνονται υποσυνείδητα σε ένα «αρχείο» από όπου μπορεί να ανασυρθούν μελλοντικά και να συνδυαστούν με πληροφορίες από τις πιο ετερόκλητες πηγές.

Η αναζήτηση του Ν. Βατόπουλου πάντως δεν έχει τέλος. Στον πρόλογο παραδέχεται: «Υπάρχουν δρόμοι που δεν θα γνωρίσω ποτέ». Σύμφωνα με το τόσο γνώριμο σχήμα, όσο επιζητεί την ολοκληρωτική κατάκτηση τόσο το αντικείμενό του απομακρύνεται. Η «ελάσσων Αθήνα», όπως τη λέει, αποκτά έτσι μυθικές διαστάσεις, καλή ώρα όπως οι πολιτείες που περιγράφει ο Μάρκο Πόλο του Καλβίνο. Το διαπιστώνει άλλωστε και ο ίδιος, όταν στο τέλος ξεφεύγει προς την πρώτη μεταπολεμική αρχιτεκτονική για να καταλήξει σε μια διάσημη πολυκατοικία του Ν. Βαλσαμάκη του '50.

ΑΝΟΙΧΤΟ ΒΙΒΛΙΟ
Πεζογραφία της κρίσης ή κρίσιμη πεζογραφία; (2010-2020)
Τρεις εποπτικές και νηφάλιες κριτικές φωνές (Βαγγέλης Χατζηβασιλείου, Αριστοτέλης Σαΐνης και Ελένη Παπαργυρίου), με διαφοροποιημένα, ωστόσο, ερμηνευτικά και ιδεολογικά κάτοπτρα, αναλαμβάνουν να φωτίσουν ροπές...
Πεζογραφία της κρίσης ή κρίσιμη πεζογραφία; (2010-2020)
ΑΝΟΙΧΤΟ ΒΙΒΛΙΟ
Οι σκελετοί της Αναρχίας
Ο Μεσοπόλεμος γέννησε ιδέες, ιδεολογίες, επαναστάσεις, εμφυλίους, χούντες κι άφησε στις σελίδες της Ιστορίας τον αναρχισμό όχι μόνο ως θεωρητική σύλληψη αλλά και ως πρακτική δράση. Δύο έργα, ένα ελληνόγλωσσο...
Οι σκελετοί της Αναρχίας
ΑΝΟΙΧΤΟ ΒΙΒΛΙΟ
Ενας αρχιτεκτονικός απολογισμός
Αντίθετα με τις απαισιόδοξες προφητείες, συνεχίζουν να βγαίνουν αξιόλογα βιβλία που σχετίζονται με όλες τις εκφάνσεις της αρχιτεκτονικής, ως επιστήμης και ως τέχνης. Ας πάρουμε τις επιλεγμένες εκδόσεις με τη...
Ενας αρχιτεκτονικός απολογισμός
ΑΝΟΙΧΤΟ ΒΙΒΛΙΟ
Παραμυθίας το ανάγνωσμα
Τυχερά τα σημερινά παιδιά–αναγνώστες! Οι παππούδες τους, που μεγάλωσαν με τις σειρές της κλασικής νεανικής λογοτεχνίας των εκδόσεων Αστήρ & Παπαδημητρίου, σαστίζουν μπροστά στις προθήκες των βιβλιοπωλείων.
Παραμυθίας το ανάγνωσμα
ΑΝΟΙΧΤΟ ΒΙΒΛΙΟ
Προτάσεις, επισημάνσεις, ταξινομήσεις (μέρος γ')
Με το παρόν ένθετο ολοκληρώνουμε το τρίπτυχο αφιέρωμα του Ανοιχτού Βιβλίου στα σημαντικότερα βιβλία της χρονιάς από τη σκοπιά και την εποπτεία σταθερών συνεργατών μας.
Προτάσεις, επισημάνσεις, ταξινομήσεις (μέρος γ')
ΑΝΟΙΧΤΟ ΒΙΒΛΙΟ
Προτάσεις, επισημάνσεις, ταξινομήσεις (μέρος α')
Για τρία συνεχόμενα ένθετα του «Ανοιχτού Βιβλίου», κριτικοί λογοτεχνίας, φιλόλογοι, δοκιμιογράφοι, πανεπιστημιακοί, πεζογράφοι, ποιητές θα διακρίνουν από την εποπτεία τους τα σημαντικότερα βιβλία της...
Προτάσεις, επισημάνσεις, ταξινομήσεις (μέρος α')

Η efsyn.gr θεωρεί αυτονόητο ότι οι αναγνώστες της έχουν το δικαίωμα του σχολιασμού, της κριτικής και της ελεύθερης έκφρασης και επιδιώκει την αμφίδρομη επικοινωνία μαζί τους.

Διευκρινίζουμε όμως ότι δεν θέλουμε ο χώρος σχολιασμού της ιστοσελίδας να μετατραπεί σε μια αρένα απαξίωσης και κανιβαλισμού προσώπων και θεσμών. Για τον λόγο αυτόν δεν δημοσιεύουμε σχόλια ρατσιστικού, υβριστικού, προσβλητικού ή σεξιστικού περιεχομένου. Επίσης, και σύμφωνα με τις αρχές της Εφημερίδας των Συντακτών, διατηρούμε ανοιχτό το μέτωπο απέναντι στον φασισμό και τις ποικίλες εκφράσεις του. Έτσι, επιφυλασσόμαστε του δικαιώματός μας να μην δημοσιεύουμε ανάλογα σχόλια.

Σε όσες περιπτώσεις κρίνουμε αναγκαίο, απαντάμε στα σχόλιά σας, επιδιώκοντας έναν ειλικρινή και καλόπιστο διάλογο.

Η efsyn.gr δεν δημοσιεύει σχόλια γραμμένα σε Greeklish.

Τέλος, τα ενυπόγραφα άρθρα εκφράζουν το συντάκτη τους και δε συμπίπτουν κατ' ανάγκην με την άποψη της εφημερίδας