Παράκαμψη προς το κυρίως περιεχόμενο
Οψεις της γυναικείας εμπειρίας

Βιρτζίνια Γουλφ. «Ενα δικό της δωμάτιο». Εισαγωγή-Μετάφραση: Βάσια Τζανακάρη. Μεταίχμιο, 2019. Σελ. 257

ΕΝΤΥΠΗ ΕΚΔΟΣΗ

Οψεις της γυναικείας εμπειρίας

  • A-
  • A+

Η Βιρτζίνια Γουλφ στο «Ενα δικό της δωμάτιο», που γράφτηκε το 1928, απευθύνεται σε νεαρές φοιτήτριες, σε γυναίκες συγγραφείς αλλά και σε εργαζόμενες, με τον δικό της γοητευτικό τρόπο: επιχειρηματολογεί ενώ ταυτόχρονα εμπλέκει τον αναγνώστη και την αναγνώστρια στη συζήτηση, αφήνοντας υπαινιγμούς και θέτοντας συνεχώς καινούργιες ερωτήσεις, ενώ πολλές από αυτές μένουν αναπάντητες ή ανοιχτές.

Το εν λόγω κείμενο υπήρξε κομβικό για την ιστορία του γυναικείου κινήματος καθώς έγινε ένα είδος «μανιφέστου» για τη γυναικεία χειραφέτηση, είχε μεγάλη απήχηση στις φεμινίστριες της δεκαετίας του 1970 αλλά και τις δεκαετίες που ακολούθησαν, διαβάστηκε (και εξακολουθεί να διαβάζεται) από πλήθος αναγνώστες και αναγνώστριες. Και έναν αιώνα σχεδόν μετά τη δημοσίευσή του συνεχίζει να εγείρει το ενδιαφέρον και να προκαλεί ερωτήσεις για το τι έχουν εν τέλει «καταφέρει» οι γυναίκες σε αυτό το χρονικό διάστημα.

Οπως και σε όλα τα έργα της, τη Γουλφ την απασχολεί κι εδώ η γυναικεία εμπειρία και η γυναικεία δημιουργικότητα. Το ενδιαφέρον της στρέφεται κυρίως στην εξερεύνηση των προκαταλήψεων που εμφανίζονται ως θεσμικά δεδομένα και γίνονται τροχοπέδη για την εξέλιξή της, χωρίς να παραλείπει και τις αντιστάσεις που η ίδια προβάλλει.

Σε μία από τις μνημειώδεις παραγράφους του βιβλίου, η Γουλφ παρακινεί τις γυναίκες να μπουν δυναμικά στον εργασιακό χώρο, να αποτινάξουν τις φοβίες και τα εμπόδια που τις φρενάρουν και να δοκιμαστούν σε νέα επαγγέλματα και δραστηριότητες. Τις προτρέπει, επίσης, να μην αποφύγουν την όποια «περιπέτεια» τους δοθεί και να τη βιώσουν και να μην αποδέχονται παθητικά τον ρόλο της αδύναμης ή της άβουλης που επί αιώνες έχει αποδοθεί σ’ αυτές.

Η Γουλφ, επίσης, είχε μια «εμμονή» με τη συγγραφή ως επάγγελμα (η ίδια επαγγελματίας, εκδότρια, συγγραφέας, δημοσιογράφος), καθώς αυτό έδινε την ευκαιρία στις γυναίκες να αυτονομηθούν, να αποκτήσουν την ανεξαρτησία τους και να κερδίζουν τα προς το ζην.

Ενα δωμάτιο, ένα εισόδημα και χρόνος είναι οι απαραίτητες προϋποθέσεις γι’ αυτό το ασυνήθιστο επάγγελμα, το οποίο με τη βοήθεια του ταχυδρομείου μπορεί να ασκηθεί ακόμα και μέσα στη σφαίρα του σπιτιού. «Δώστε της άλλα εκατό χρόνια… δώστε της ένα δικό της δωμάτιο και πεντακόσιες λίρες τον χρόνο, αφήστε τη να πει αυτά που σκέφτεται, κι ας αφήσει απέξω τα μισά από αυτά που τώρα χρησιμοποιεί, και σύντομα θα γράψει ένα καλύτερο βιβλίο».

Το ερώτημα που τίθεται επαναληπτικά δεν είναι μόνο η τέχνη της γραφής αλλά η θέση της γυναίκας στο κοινωνικό γίγνεσθαι. Η Γουλφ, στη συνέχεια, θα ισχυριστεί πως η γραφή δεν είναι μόνο θέμα δωματίου και χρημάτων, αλλά πως η γυναίκα συγγραφέας οφείλει να απαλλαγεί και από τη συσσωρευμένη πικρία και τον θυμό που παραμονεύουν κάθε φορά που βουτάει την πένα της στη μελάνη και λειτουργούν εις βάρος του γραπτού της.

Σχεδόν εκατό χρόνια έχουν περάσει και φυσικά κανείς δεν παραχώρησε στις γυναίκες δωμάτια και χρήματα, ωστόσο έχουν καταφέρει να τα αποκτήσουν με τις δικές τους δυνάμεις και εργασία. Τώρα μένει να δούμε αν (με τις νεοαποκτηθείσες ελευθερίες) έχουν εξελιχτεί τα εκφραστικά τους μέσα και αν έχουν εν τέλει απαλλαγεί από την εσωτερική αυτολογοκρισία που ήταν εν μέρει υπεύθυνη για την ανάγκη τους να είναι αρεστές, όπως και προκάτοχες της Γουλφ τους προηγούμενους αιώνες. Και εδώ εντοπίζει ένα σοβαρό έλλειμμα στις γυναίκες συγγραφείς: την έλλειψη παιδείας (οι γυναίκες δεν είχαν πρόσβαση στη μόρφωση) και την έλλειψη μιας παράδοσης.

«…όταν μια γυναίκα γράφει σκέφτεται το παρελθόν μέσα από τις μητέρες της», σημειώνει, και «εφόσον η ελευθερία και η αρτιότητα της έκφρασης είναι η ουσία της τέχνης, μια τέτοια έλλειψη παράδοσης και η ανεπάρκεια εργαλείων πρέπει να επηρέασαν τρομερά το γράψιμο των γυναικών».

Η έλλειψη παράδοσης στη γυναικεία πεζογραφία και ποίηση, η αδυναμία να συνδεθεί με άλλες γυναίκες συγγραφείς που προηγήθηκαν, η έλλειψη μιας αδελφής του Σέξπιρ, καθώς, ακόμα και αν υπήρξε, δεν θα κατάφερνε και πολλά γιατί δεν θα είχε δυνατότητα να μορφωθεί, και αν ακόμα έφτανε μέχρι το θέατρο, πιθανότατα θα έμενε έγκυος, θα αυτοκτονούσε και θα βρισκόταν θαμμένη σε κάποιο σταυροδρόμι.

«Ολους αυτούς τους αιώνες, οι γυναίκες λειτουργούν σαν καθρέφτες που έχουν τη μαγική και απολαυστική δύναμη να καθρεφτίζουν τη μορφή ενός άντρα δύο φορές στο φυσικό της μέγεθος», γράφει η Γουλφ.

Τώρα έχει έρθει η ώρα να κοιτάξει τον εαυτό της στον καθρέφτη, έχοντας πλέον δοκιμάσει τις δυνάμεις της σε τόσα καινούργια πεδία και να δει το πραγματικό της μέγεθος, ίσως έτσι να απαλλαγεί από τη συσσωρευμένη πικρία και να γράψει πια ως μία «απενοχοποιημένη» γυναίκα ή με τα λόγια τής Γουλφ:

«…έγραφε σαν γυναίκα, αλλά σαν γυναίκα που είχε ξεχάσει ότι είναι γυναίκα, έτσι οι σελίδες της ήταν γεμάτες με εκείνη την παράξενη έμφυλη αίσθηση που προκύπτει όταν το φύλο λειτουργεί ασυνείδητα».

Η μετάφραση της Βάσιας Τζανακάρη είναι απολαυστική – κατάλληλη για να διαβαστεί και από τη νέα γενιά αναγνωστών και αναγνωστριών.

ΑΝΟΙΧΤΟ ΒΙΒΛΙΟ
Ανταλλάσσοντας ποιητικά και ψυχικά φορτία
Συνδυάζοντας φιλολογική οξυδέρκεια, βαθιά γνώση της λογοτεχνίας μας του 20ού αιώνα και αναγνωστική ευαισθησία, η Αθηνά Βογιατζόγλου στρέφει, για ακόμα μια φορά, το ερευνητικό της ενδιαφέρον στο πεδίο της...
Ανταλλάσσοντας ποιητικά και ψυχικά φορτία
ΑΝΟΙΧΤΟ ΒΙΒΛΙΟ
Ενας απρόβλεπτος μοντερνιστής
Ο Νάνος Βαλαωρίτης (5 Ιουλίου 1921-13 Σεπτεμβρίου 2019), με τον θάνατο του οποίου κλείνει βιολογικά η γενιά του ’30, πιάνει τον μοντερνισμό στην αφετηρία του και τον ολοκληρώνει με τη μετα-υπερρεαλιστική και...
Ενας απρόβλεπτος μοντερνιστής
ΑΝΟΙΧΤΟ ΒΙΒΛΙΟ
Αγουρα πάθη, επίμονες μνήμες
Εν όψει έναρξης της νέας σχολικής χρονιάς (11 Σεπτεμβρίου) ο Χρήστος Αστερίου, ο Γιώργης Γιατρομανωλάκης, η Μαρία Μήτσορα, η Ευγενία Μπογιάνου, η Βασιλική Πέτσα, ο Χρίστος Κυθρεώτης και η Κατερίνα Σχινά...
Αγουρα πάθη, επίμονες μνήμες
ΑΝΟΙΧΤΟ ΒΙΒΛΙΟ
Τρεις αξιοπρόσεκτες πρωτοεμφανιζόμενες φωνές
Από τις «Ασύμβατες διαδρομές» της Βάσως Σπηλιοπούλου στη «Γλυσίνα», την πρώτη συλλογή διηγημάτων της Λένας Κορομηλά και την πρώτη συλλογή διηγημάτων της Μαρίας Βέρρου τα «Σκάμματα του χρόνου».
Τρεις αξιοπρόσεκτες πρωτοεμφανιζόμενες φωνές
ΑΝΟΙΧΤΟ ΒΙΒΛΙΟ
Μισαλλοδοξία και ανεκτικότητα
Η «μονοδοξία» είναι όρος της Π. Αθανασιάδη. Περιγράφει εύστοχα τη σταδιακή επιβολή της μίας και μοναδικής «δόξας» στο κοσμοπολιτικό πνευματικό περιβάλλον της όψιμης Ρωμαϊκής Αυτοκρατορίας, «την πορεία ενός...
Μισαλλοδοξία και ανεκτικότητα
ΑΝΟΙΧΤΟ ΒΙΒΛΙΟ
Το σύστημα της ελευθερίας και οι φιλόσοφοί του
Σχεδόν μισό αιώνα μετά την εκφώνησή τους, οι διαλέξεις του Ντίτερ Χένριχ για τον γερμανικό ιδεαλισμό στο Πανεπιστήμιο του Χάρβαρντ το 1973, που κυκλοφόρησαν χρόνια αργότερα στα αγγλικά με τίτλο «Μεταξύ Καντ...
Το σύστημα της ελευθερίας και οι φιλόσοφοί του

Η efsyn.gr θεωρεί αυτονόητο ότι οι αναγνώστες της έχουν το δικαίωμα του σχολιασμού, της κριτικής και της ελεύθερης έκφρασης και επιδιώκει την αμφίδρομη επικοινωνία μαζί τους.

Διευκρινίζουμε όμως ότι δεν θέλουμε ο χώρος σχολιασμού της ιστοσελίδας να μετατραπεί σε μια αρένα απαξίωσης και κανιβαλισμού προσώπων και θεσμών. Για τον λόγο αυτόν δεν δημοσιεύουμε σχόλια ρατσιστικού, υβριστικού, προσβλητικού ή σεξιστικού περιεχομένου. Επίσης, και σύμφωνα με τις αρχές της Εφημερίδας των Συντακτών, διατηρούμε ανοιχτό το μέτωπο απέναντι στον φασισμό και τις ποικίλες εκφράσεις του. Έτσι, επιφυλασσόμαστε του δικαιώματός μας να μην δημοσιεύουμε ανάλογα σχόλια.

Σε όσες περιπτώσεις κρίνουμε αναγκαίο, απαντάμε στα σχόλιά σας, επιδιώκοντας έναν ειλικρινή και καλόπιστο διάλογο.

Η efsyn.gr δεν δημοσιεύει σχόλια γραμμένα σε Greeklish.

Τέλος, τα ενυπόγραφα άρθρα εκφράζουν το συντάκτη τους και δε συμπίπτουν κατ' ανάγκην με την άποψη της εφημερίδας