Παράκαμψη προς το κυρίως περιεχόμενο
Τρυφερή ποίηση με σκληρές λέξεις
ΕΝΤΥΠΗ ΕΚΔΟΣΗ

Τρυφερή ποίηση με σκληρές λέξεις

  • A-
  • A+
Ριζοσπαστικές Αναγνώσεις

«Ε,μην το παίρνεις τοις μετρητοίς, παιδί μου» [εάν είσαι ποιητής]. Και, επίσης: «εάν είσαι ποιητής, μην επισκεφτείς τους συγγενείς σου... θα σε βάλουν να πεις ότι δεν είσαι αυτό που είσαι». Στα Εξάρχεια ζει η ποιήτρια -εκεί ανασαίνει, παρατηρεί, στροβιλίζεται, χορεύει, δρα. Εχει σημασία ο χώρος. Η οιονεί ελευθεριακότητα της ατμόσφαιρας της επιτρέπει να χρησιμοποιεί, εύψυχα ασφαλώς, σκληρές λέξεις σε τρυφερά ποιήματα.

Αυτό δεν είναι οξύμωρο, είναι ο οπλισμός της όταν έρχεται η στιγμή να γεννήσει το ποίημά της. Και δεν προκαλεί, δεν εκβιάζει τη σκληρότητα των λέξεων, δεν τις εκμεταλλεύεται για να δηλώσει μια τάχα ιδιαίτερη ποιητική παρουσία. Οι λέξεις εντάσσονται αβίαστα στη ροή, ανάμεσα σε χώματα [«βρίσκω χώμα στη γλώσσα της μάνας», «το χώμα σπάει, η γλώσσα σπάει»], σπέρματα, γλώσσα, σήψη, αίμα, εντόσθια, νυστέρια, στόματα, πρωκτούς, ντράγκια, χύσια, χαβούζες, δέρματα σφαγμένων ζώων, σφαχτά της Κυριακής.

Πελαγία Φυτοπούλου. Το δόντι που δακρύζει.Εκδόσεις Ενύπνιο. Σελ. 41

Είναι ένα ταλέντο να εκφράζεις την τρυφερότητά σου με σκληρό τρόπο [σκληρές λέξεις, είπαμε] και ταυτόχρονα, όταν δεις ποιες άλλες συνοδεύουν, να εννοήσεις, να αντιληφθείς την ωριμότητα της ποιήτριας και την καλή σχέση της με την ποίηση [δεν λέω με τα ποιήματα, γιατί αυτό είναι κάτι τελείως ξεχωριστό από τη δυνατότητα της ποίησης]. Είναι εντυπωσιακό από μόνο του ένα δόντι που δακρύζει· περισσότερο ο ήχος του, ο μόνος ήχος που ακούει η ποιήτρια, την ώρα που αντικρίζει εμπόριο λευκής σάρκας, καταρρέοντα πολιτικά συστήματα, όταν συνομιλεί με παλιούς αναρχικούς και θεατρίνους, με μουσικούς και ποιητές που δεν ζουν ανάμεσά μας παρά με το έργο τους και τον μύθο τους.

«Οπως όλοι οι φοβισμένοι/ Είμαστε λιγάκι αναιδείς,/ πιστεύουμε στον άνθρωπο». Ομως, «Γέροι κυκλοφορούν/ Με γυμνασμένα μπράτσα/ Και νεογέννητα σέρνουν/ Πόδια κουρασμένα». Η μικρή φόρμα, που επιλέγει, την απαλλάσσει από ολισθήματα παλιλλογίας και παλινωδίας· μπορεί να μην καταφέρνει πάντα τη συμπύκνωση, εντούτοις ξεγλιστρά εύκολα και συνειδητά από την απώλεια του νοήματος των ποιημάτων της. Το νόημα παραμένει εκεί, επεξεργασμένο και καθαρό, ειρωνικό και σχεδόν κυνικό, όπως ο τίτλος του ποιήματος «Σιβιλαϊζέσιον»: «Θάψαμε τον άνθρωπο/ Μέσα στον άνθρωπο/ Κολυμπάμε ο ένας/ Μέσα στο γαστρικό μανίκι του άλλου».

Μερικά ποιήματα «μυρίζουν» παλιά συνθήματα, ευτυχώς, όμως, φαίνεται να έχουν ξεπεραστεί και θεωρώ ότι σε μια καινούργια συλλογή θα εκλείπουν ή θα έχουν μετασχηματιστεί σε άνοιγμα καρδιάς. Το ίδιο θα γίνει νομίζω και με τη χρήση του «εγώ» [δεν ενδιαφέρει το εκφράζεσθαι τόσο όσο το εκφράζειν στην καλή ποίηση]. Η Πελαγία Φυτοπούλου έχει τον δικό της δρόμο και αυτό είναι βέβαιο -χρειάζεται λίγο η παραίτηση από τον θυμό και η ενασχόληση με τα μεγάλα που ταλανίζουν την ανθρωπότητα: την τραγωδία, το δράμα, το παιχνίδι, τον χορό. Ο έρωτας υπάρχει, όπως και ο άνθρωπος της καθημερινότητας, αλλά και αυτός που εξεγείρεται, χωρίς να ξέρει τρόπους συγκεκριμένους να αντιστέκεται. Αυτές τις ατέλειες προσπαθεί να καλύψει η ποιήτρια και το επιτυγχάνει, σχεδόν αθόρυβα. Το δόντι που δακρύζει [φαίνεται να] είναι το όνομα αρχηγού φυλής Ινδιάνων -δεν είναι παίξε γέλασε, είναι η οικολογική της ματιά, το έμβλημα του κατατρεγμού και της αντίστασης όπως π.χ., στους «γείτονες που πηγαίνουν στις εκκλησίες και κρατάνε πέτρες [αλλά δεν τις πετάνε γιατί φοβούνται μήπως την πετύχουν στο σαπισμένο δόντι και βγουν από κει μέσα άνθρωποι. Ανθρωποι δικοί τους].

Γερή, σφριγηλή, τολμηρή ποίηση.

Τα ποιήματα και τα δέντρα

 «Τις λέξεις να τις σκάβεις/ Αν θες να ανθίσουνε», μας λέει ο ποιητής σε ένα από τα ολιγόστιχα ποιήματά του, δέσμιος «μιας παιδικής μνήμης που ακόμα/ κυλάει στις φλέβες των λιόδεντρων και των/ αμπελώνων/ Εκεί στο γενέθλιο τόπο (...) Γιατί οι μεγάλοι δεν είχαν ιδέα από ουρανό/ Ετσι σκυφτοί που γύρναγαν σχεδόν βράδυ/ από τα χωράφια/ Και τα άστρα και τα όνειρα τα κυνηγούσαν/ Δεν ήθελαν να μπλέξουν με αυτά τα παιδιά τους/ Να γίνουν ποιητές και να τους λένε τρελούς».

Χ.Π. Σοφίας, «μουσώνες τα δένδρα δυσκολεύονται να ανασάνουν». Εκδόσεις Κουκκίδα, Σελ. 51

Τα περισσότερα ποιήματα δεν ξεπερνούν τους τρεις στίχους. Αυτό είναι στα υπέρ του ποιητή και αυτό φαίνεται να είναι καρπός πολλών ανασκευών [εάν είναι σύλληψη αυτόματη και ανεπεξέργαστη είναι ένα άλλο θέμα, πάντως είναι σαν ο ποιητής να μας προκαλεί να το συζητήσουμε μαζί του].

Το βέβαιο είναι ότι ο ίδιος δεν παύει να συνομιλεί με τον εαυτό του για το ποίημα και τους ποιητές, για το αν είναι όλο αυτό ένα παιχνίδι ή υπάρχει κάποια βαθύτερη αποστολή την οποία ο ποιητής καλείται να φέρει εις πέρας, για λογαριασμό του ή για την κοινωνία [ή την τέχνη]. Διαβάζουμε λ.χ., στο ποίημα «Παιχνίδι»: «Ελα να παίξουμε/ Μια λέξη εσύ/ Μια λέξη εγώ/ Και το ποίημα/ Ας μη το γράψουμε/ Ας το ζήσουμε/ Ελα να παίξουμε». Προβληματίζεσαι εάν αυτό είναι αυτοειρωνεία ή φιλοσοφική προσέγγιση της αιώνιας αντίθεσης τέχνη-ζωή. Σίγουρα πάντως είναι ένα ολοκληρωμένο ποίημα με είκοσι μια λέξεις, κάτι σαν χάι κου σε κάπως πιο ανεπτυγμένη μορφή.

Διαβάζουμε αλλού με τον τίτλο «Ποίημα»: «Θέλω να γυρίσουμε εκεί που οι άνθρωποι/ φροντίζουν το φεγγάρι/ Εκεί που τα σπίτια δεν έχουν καθρέφτες/ Και τα παιδιά σκαρφαλώνουν στα σύννεφα. Εκεί που τα χελιδόνια την άνοιξη περνούν/ ώρες κάνοντας συντροφιά στους τρελούς/ και στους ποιητές/ Εκεί που κάποτε ζήσαμε/ Εκεί που κάποτε έσβησε ένα ποίημα/ γιατί δεν καταλάβαινες». Ο ποιητής ζει στα Εξάρχεια -είναι σαφώς επηρεασμένος από τους ανθρώπους, που έζησαν εκεί από τον αναρχικό χώρο [Κατερίνα Γώγου, Νικόλας Ασιμος] αλλά και από το μωσαϊκό των φυλών: «Ακούγεται απαγγελία εκείνης της ποιήτριας (...) Τρώγονται τα όνειρα μεταξύ τους και ο Ασιμος/ γελάει μέχρι να βρει ζωή/ Τα πλήκτρα οργώνουν τη γεωμετρία της πλατείας/ Και οι πρόσφυγες αναζητούν τις αυλές με τους ίσκιους.(...) Ενα τεράστιο Αλφα επιλέγει για ρούχο του/ Το ασήμι των βράχων του λόφου/ Μουσώνες τα δένδρα δυσκολεύονται να ανασάνουν».

Ποίηση ταυτόχρονα κοινωνική, πολιτική, ερωτική, υπαρξιακή. Κάθε δέντρο κρύβει ένα ποίημα, είναι σαν να μας λέει. Να σεβόμαστε άρα τα δέντρα, τις ρίζες τους και τις φυλλωσιές τους.

ΑΝΟΙΧΤΟ ΒΙΒΛΙΟ
Μαρξιστές αντιπολιτευόμενοι «από τα μέσα»
Από το καλοκαίρι μέχρι το τέλος του 1989 τα καθεστώτα του λεγόμενου «υπαρκτού σοσιαλισμού» στην ανατολική και κεντρική Ευρώπη κατέρρευσαν το ένα μετά το άλλο σαν ντόμινο. Οι άρχουσες τάξεις της Δύσης...
Μαρξιστές αντιπολιτευόμενοι «από τα μέσα»
ΑΝΟΙΧΤΟ ΒΙΒΛΙΟ
Για τη γλώσσα και τη γραφή
Ο δημιουργός οφείλει είτε να ξαναγεννηθεί είτε να «ξαναγεννήσει» τη χώρα του· να νιώσει μέσα του το καθήκον αλλά και τον τάραχο που προκαλεί το παιγνίδι του χορού και του έρωτα - να ξαναμιλήσει, να αρθρώσει...
Για τη γλώσσα και τη γραφή
ΑΝΟΙΧΤΟ ΒΙΒΛΙΟ
Για βαριά ψυχικά ασθενείς
Ο τίτλος είναι το δεύτερο μέρος του υπότιτλου του βιβλίου [το πρώτο μέρος είναι: Θεραπευτικές κοινότητες]. Πρόκειται για ένα πρωτοποριακό βιβλίο, έτσι το χαρακτηρίζει η Κατερίνα Μάτσα, τ. διευθύντρια της...
Για βαριά ψυχικά ασθενείς
ΑΝΟΙΧΤΟ ΒΙΒΛΙΟ
Μπαινοβγαίνοντας στο όνειρο και στην πραγματικότητα
Υπάρχουν βιβλία στη βιβλιοθήκη του καθενός, που μάλλον θέλουν τον χρόνο τους να ωριμάσουν ώσπου να διαβαστούν -ή να ωριμάσει ο αναγνώστης. Ερχεται η ώρα τους βεβαίως και τότε απολμβάνεις την ανάγνωση και...
Μπαινοβγαίνοντας στο όνειρο και στην πραγματικότητα
ΑΝΟΙΧΤΟ ΒΙΒΛΙΟ
Ποίηση στις ρωγμές του κόσμου
Θα ’μαι εξαρχής σαφής σαν κατακλυσμός. Το «Γεωγραφίες των Φριτς και των Λανγκ» του Θωμά Τσαλαπάτη (γ. 1984, Αθήνα) είναι το «Πεθαίνω σαν χώρα» (βλ. Δημήτρης Δημητριάδης, 1978) μιας νέας «γενιάς», μιας...
Ποίηση στις ρωγμές του κόσμου
ΑΝΟΙΧΤΟ ΒΙΒΛΙΟ
Ο κριτικός Παλαμάς: η ποιητικοποίηση των πάντων
Με την κυκλοφορία του πρώτου τόμου των Απάντων του Παλαμά (2018) και με αρκετούς άλλους τόμους να βρίσκονται στο τυπογραφείο ή να οδεύουν προς αυτό άρχισε να υλοποιείται με ταχείς ρυθμούς το πιο μεγαλεπήβολο...
Ο κριτικός Παλαμάς: η ποιητικοποίηση των πάντων

Η efsyn.gr θεωρεί αυτονόητο ότι οι αναγνώστες της έχουν το δικαίωμα του σχολιασμού, της κριτικής και της ελεύθερης έκφρασης και επιδιώκει την αμφίδρομη επικοινωνία μαζί τους.

Διευκρινίζουμε όμως ότι δεν θέλουμε ο χώρος σχολιασμού της ιστοσελίδας να μετατραπεί σε μια αρένα απαξίωσης και κανιβαλισμού προσώπων και θεσμών. Για τον λόγο αυτόν δεν δημοσιεύουμε σχόλια ρατσιστικού, υβριστικού, προσβλητικού ή σεξιστικού περιεχομένου. Επίσης, και σύμφωνα με τις αρχές της Εφημερίδας των Συντακτών, διατηρούμε ανοιχτό το μέτωπο απέναντι στον φασισμό και τις ποικίλες εκφράσεις του. Έτσι, επιφυλασσόμαστε του δικαιώματός μας να μην δημοσιεύουμε ανάλογα σχόλια.

Σε όσες περιπτώσεις κρίνουμε αναγκαίο, απαντάμε στα σχόλιά σας, επιδιώκοντας έναν ειλικρινή και καλόπιστο διάλογο.

Η efsyn.gr δεν δημοσιεύει σχόλια γραμμένα σε Greeklish.

Τέλος, τα ενυπόγραφα άρθρα εκφράζουν το συντάκτη τους και δε συμπίπτουν κατ' ανάγκην με την άποψη της εφημερίδας