Παράκαμψη προς το κυρίως περιεχόμενο
Διανοούμενοι σε αυτοκτονία

Αντζελα Δημητρακάκη. «Τίνα, η ιστορία μιας ευθυγράμμισης». Μυθιστόρημα. Εστία, 2019. Σελ. 184

ΕΝΤΥΠΗ ΕΚΔΟΣΗ

Διανοούμενοι σε αυτοκτονία

  • A-
  • A+

Οι ηρωίδες της Αντζελας Δημητρακάκη είναι -σε διάφορες παραλλαγές- γυναίκες που ανήκουν στον χώρο των διανοούμενων (ερευνήτριες, φοιτήτριες, καθηγήτριες) με όλα τα σχετικά συμπαρομαρτούντα.

Κινούνται ανά την Ευρώπη στο παγκοσμιοποιημένο / διεθνοποιημένο περιβάλλον του 21ου αιώνα, με τα αδιέξοδα και τους προβληματισμούς της ελίτ, με τον ορίζοντα των πολιτικοποιημένων οπτικών γωνιών τους, με τον δοκιμιακό τους λόγο, είτε γράφουν γράμμα στον άντρα τους είτε δίνουν πανεπιστημιακή διάλεξη. Ναι, αυτά τα δεδομένα είναι αληθή, αλλά το ζητούμενο είναι πώς κάθε νέο βιβλίο της συγγραφέως αξιοποιεί αυτό το στενό πλαίσιο για να προβάλει τις κυλιόμενες σκέψεις της.

Η Τίνα, στο καινούργιο μυθιστόρημα της πεζογράφου, είναι σαράντα τεσσάρων χρόνων, καθηγήτρια Πανεπιστημίου στην Αθήνα, με δύο μεγάλα παιδιά που φοιτούν στη Θεσσαλονίκη, με άνδρα που πάσχει από σκλήρυνση κατά πλάκας και με τον οποίο ζει σε διάσταση. Το βιβλίο ξεκινά με την επίσκεψή της στη Σουηδία, τη χώρα της «σκανδιναβικής επιδημίας αυτοχειρίας», για να δώσει διάλεξη ενώ συνάμα σκέφτεται σοβαρά να αυτοκτονήσει.

Οι προσωπικοί της εγκλωβισμοί συνάπτονται με την πολιτική της σκέψη κι ο ακαδημαϊκός κοσμοπολιτισμός της με τα τραύματα της ζωής της, ειδικά με την Κρήνη, την παιδική της φίλη που σκοτώθηκε όταν ήταν δεκαπέντε χρόνων.

Το μυθιστόρημα, λοιπόν, πορεύεται πάνω σε μια μελέτη θανάτου και κυρίως αυτοκτονίας, από την αδράνεια της ζωής που επιδιώκει μια αναταραχή ώς τη μετα-υπαρξιακή απελπισία. Μπορεί οι λόγοι που οδηγούν την Τίνα στην απόφασή της για αυτοκτονία να μην είναι από την αρχή σαφώς προσδιορισμένοι, ούτε στο μυαλό της ίδιας της πρωταγωνίστριας, αλλά το σίγουρο είναι ότι συνάπτονται με την πολιτικοϊστορική κατάσταση που μετουσιώνεται σε προσωπικά αδιέξοδα.

Παράλληλα, μπορεί κανείς να παρατηρήσει ότι πρόκειται για ένα «πρόβλημα του πρώτου κόσμου», του κόσμου που έχει κορεστεί, που βουλιάζει μέσα στο τέλμα του και δεν έχει κίνητρο να ζήσει. Η πρωταγωνίστρια είναι εκπρόσωπος του ανθρώπου του 20ού και του 21ου αιώνα, ανθρώπου ο οποίος έχει χάσει τη χαρά αλλά και το αίσθημα της δυστυχίας, ζει χωρίς προοπτική μιας επανάστασης, μιας προσωπικής ίσως επανάστασης που θα τάραζε τα λιμνάζοντα νερά, που νιώθει ότι There Is No Alternative (TINA) σε έναν κόσμο που βαίνει προς την καταστροφή του λόγω της παθητικότητάς του.

Ο άνθρωπος αυτός ζει μέσα στην υπαρξιακή αλαζονεία του και ταυτίζεται με τον Αλμπέρ Καμί που θεώρησε την αυτοκτονία το μόνο πραγματικό φιλοσοφικό ζήτημα, το οποίο θέτει σε άλλη βάση τόσο τον θάνατο όσο και τη ζωή. Ο άνθρωπος αυτός βιώνει τη σύγκρουση των πολλαπλών εαυτών του και δεν μπορεί να βρει μια λυτρωτική διέξοδο.

Τελικά, με μια μεθοδευμένη κορύφωση στις έστω υπόρρητες αποκαλύψεις για την Κρήνη, όποια ήταν και όπως και να πέθανε, η αοριστία περί αυτοκτονίας παίρνει πιο απτές διαστάσεις. Το υπαρξιακό αδιέξοδο δεν είναι μια αφηρημένη έννοια και μια πληγή που πλήττει αριθμούς και στατιστικά δεδομένα, αλλά μια πληγή ψυχαναλυτικής φύσεως που έρχεται από το παρελθόν.

Η Τίνα είναι εγκλωβισμένη στο ψυχολογικό κλουβί της και, όσο κι αν φιλοσοφεί με τους φίλους της γι’ αυτό, τα κάγκελά του έχουν δεσμεύσει την ύπαρξή της από τότε που χάθηκε η Κρήνη. Ετσι, η εφηβική ηλικία και η δεκαετία του ’80 επανέρχονται στο προσκήνιο μετά την εξαιρετική νουβέλα της Αντζ. Δημητρακάκη «Τέσσερις μαρτυρίες για την εκταφή του ποταμού Ερρινυού» (Εστία 2016).

Η αφήγηση σε τρίτο πρόσωπο δεν αλλάζει την εσωτερική οπτική γωνία, η οποία εκπορεύεται από την πρωταγωνίστρια. Πάλι δηλαδή παρακολουθούμε -ως επί το πλείστον- τη σκέψη της και την ανάγκη της να διατηρήσει την Κρήνη στη δική της έμφυλη ταυτότητα και όχι στην κοινωνική εκδοχή της. Μεταξύ ατομικής και κοινωνικής ζωής, μεταξύ φιλίας, οικογένειας και πολιτικής, η Τίνα είναι μια πολύπλοκη κοινωνική οντότητα.

Ενώ, λοιπόν, ο λόγος του κειμένου είναι για άλλη μια φορά εγκεφαλικός και στοχαστικός, η συγκίνηση βρίσκει μια έντεχνα ανοιγμένη χαραμάδα για να ξεπηδήσει σαν πίδακας καυτού νερού. Ετσι, ενώ όλα φαίνονται ελιτίστικα και κλεισμένα σε ένα στενό πεδίο προβληματισμού, η βαλβίδα με τον ατμό που εκλύεται επιτρέπει στο υποσυνείδητο, στο άλογο, στο ψυχολογικό να δηλώσει «παρών» και στον αναγνώστη να αναπηδήσει από μια γόνιμη αναγνωστική ταραχή.

ΑΝΟΙΧΤΟ ΒΙΒΛΙΟ
Πέρασμα στην Ινδία
Η ταξιδιωτική πεζογραφία είναι ένα ιδιαίτερο, καθιερωμένο λογοτεχνικό είδος, το οποίο διακρίνεται για την πολλαπλότητα των αναγνώσεών του και τα πολιτισμικά και ανθρωπολογικά συμφραζόμενά του.
Πέρασμα στην Ινδία
ΑΝΟΙΧΤΟ ΒΙΒΛΙΟ
Η φιλοσοφία και η ρητορική
Η έκδοση συλλογικών τόμων προς τιμή ενός πανεπιστημιακού δασκάλου που αφυπηρετεί είναι μια διεθνώς καθιερωμένη πρακτική, η οποία τείνει και αυτή να εκλείψει με τις διαδοχικές κρίσεις που μαστίζουν τα τελευταία...
Η φιλοσοφία και η ρητορική
ΑΝΟΙΧΤΟ ΒΙΒΛΙΟ
Η αφλογιστία της χαράς
Η νουβέλα της Μαρίας Λαϊνά με τίτλο «Τι όμορφη που είναι η ζωή» είναι αφιερωμένη στον άνεμο. «O άνεμος έρχεται, ο άνεμος φεύγει» είναι η προμετωπίδα που προηγείται της εναρκτήριας σκηνής.
Η αφλογιστία της χαράς
ΑΝΟΙΧΤΟ ΒΙΒΛΙΟ
Ψηφιδωτό από μικροσκοπικούς καθρέφτες
Τα βιβλία του καλύπτουν ένα ευρύ ειδολογικό, θεματικό αλλά και υφολογικό φάσμα, κυμαινόμενα από την πεζογραφία έως το θέατρο και το σενάριο για κινηματογράφο, από την παραβολή έως τον κοινωνικό ρεαλισμό, από...
Ψηφιδωτό από μικροσκοπικούς καθρέφτες
ΑΝΟΙΧΤΟ ΒΙΒΛΙΟ
Εκδοχές στοχαστικής ποίησης
Η Γιάννα Μπούκοβα, δίγλωσση ποιήτρια με σπουδές Κλασικής Φιλολογίας στο Πανεπιστήμιο της Σόφιας και Ορφέας Απέργης, ποιητής, μεταφραστής και θεωρητικός της λογοτεχνίας.
Εκδοχές στοχαστικής ποίησης
ΑΝΟΙΧΤΟ ΒΙΒΛΙΟ
O ελληνικός 20ός αιώνας του Αντώνη Λιάκου
Πότε αρχίζει και πότε τελειώνει ο 20ός αιώνας; Δεν πρόκειται για ευφυολόγημα του τύπου «Τα παιδιά του Ζεβεδαίου ποιον είχαν πατέρα;», αφού, ιστορικά, τις εποχές δεν τις ορίζουν τα στρογγυλά νούμερα, αλλά...
O ελληνικός 20ός αιώνας του Αντώνη Λιάκου

Η efsyn.gr θεωρεί αυτονόητο ότι οι αναγνώστες της έχουν το δικαίωμα του σχολιασμού, της κριτικής και της ελεύθερης έκφρασης και επιδιώκει την αμφίδρομη επικοινωνία μαζί τους.

Διευκρινίζουμε όμως ότι δεν θέλουμε ο χώρος σχολιασμού της ιστοσελίδας να μετατραπεί σε μια αρένα απαξίωσης και κανιβαλισμού προσώπων και θεσμών. Για τον λόγο αυτόν δεν δημοσιεύουμε σχόλια ρατσιστικού, υβριστικού, προσβλητικού ή σεξιστικού περιεχομένου. Επίσης, και σύμφωνα με τις αρχές της Εφημερίδας των Συντακτών, διατηρούμε ανοιχτό το μέτωπο απέναντι στον φασισμό και τις ποικίλες εκφράσεις του. Έτσι, επιφυλασσόμαστε του δικαιώματός μας να μην δημοσιεύουμε ανάλογα σχόλια.

Σε όσες περιπτώσεις κρίνουμε αναγκαίο, απαντάμε στα σχόλιά σας, επιδιώκοντας έναν ειλικρινή και καλόπιστο διάλογο.

Η efsyn.gr δεν δημοσιεύει σχόλια γραμμένα σε Greeklish.

Τέλος, τα ενυπόγραφα άρθρα εκφράζουν το συντάκτη τους και δε συμπίπτουν κατ' ανάγκην με την άποψη της εφημερίδας