Παράκαμψη προς το κυρίως περιεχόμενο
Ενας χαρισματικός δάσκαλος

MNHMH ΓΕΡΑΣΙΜΟΥ ΒΩΚΟΥ (1948-2019)

ΕΝΤΥΠΗ ΕΚΔΟΣΗ

Ενας χαρισματικός δάσκαλος

  • A-
  • A+

Ο Γεράσιμος Βώκος γεννήθηκε στην Αθήνα στις 9 Ιανουαρίου 1948 και πέθανε στην Αθήνα στις 14 Απριλίου 2019. Ο πατέρας του ήταν δημοσιογράφος και η μητέρα του νοσηλεύτρια. Η οικογένειά του είχε γαλλική παιδεία και ο ίδιος φοίτησε στο Λεόντειο Λύκειο. Σε ηλικία 18 ετών πήγε στην Γκρενόμπλ της Γαλλίας για να σπουδάσει μαθηματικά, αλλά σύντομα τον κέρδισε η φιλοσοφία.

Εκεί έκανε σπουδές φιλοσοφίας και εκπόνησε διδακτορική διατριβή το 1977, με θέμα την οικονομική σκέψη του Αριστοτέλη και επιβλέποντα καθηγητή τον Henri Joly, αρχαιοελληνιστή και σημαντικό μελετητή του Πλάτωνα.

Εχοντας αριστερές οικογενειακές καταβολές, εντάχθηκε στο γαλλικό Κ.Κ. και επηρεάστηκε από τον μαρξισμό του Λουί Αλτουσέρ, με τον οποίο είχε και προσωπική γνωριμία. Στον Γάλλο μαρξιστή φιλόσοφο οφείλονται τα πρώτα εναύσματα και το ιδιαίτερο ενδιαφέρον του για τον Σπινόζα, τον Πασκάλ και τον Μακιαβέλι. Αργότερα θα συνδεθεί φιλικά με μαθητές και συνεργάτες του Αλτουσέρ, όπως ο Ετιέν Μπαλιμπάρ, ο Πιερ Μασερέ και ο Πιερ-Φρανσουά Μορό.

Επιστρέφοντας στην Ελλάδα το 1978, διορίζεται στη Φιλοσοφική Σχολή του Αριστοτελείου Πανεπιστημίου Θεσσαλονίκης, όπου θα σταδιοδρομήσει επί 37 χρόνια περνώντας από όλες τις βαθμίδες του μέλους ΔΕΠ, από λέκτορας μέχρι τακτικός καθηγητής (1997) της Ιστορίας της Φιλοσοφίας. Το 2002 μετακινήθηκε στο Τμήμα Πολιτικών Επιστημών του ΑΠΘ, του οποίου διετέλεσε πρόεδρος για πέντε χρόνια και ομότιμος καθηγητής μετά την αφυπηρέτησή του (2015).

Ο Βώκος υπήρξε εμπνευσμένος δάσκαλος με πιστούς φοιτητές, οι οποίοι παρακολουθούσαν ανελλιπώς τα μαθήματά του, τον θαύμαζαν και τον αγαπούσαν. Η γοητευτική διδασκαλία του είχε έντονα θεατρικά στοιχεία και προκαλούσε πάντα το ενδιαφέρον του ακροατηρίου. Θέτοντας διαρκώς ερεθιστικά ερωτήματα και διαβάζοντας μεθοδικά τα φιλοσοφικά κείμενα, προκαλούσε τους μαθητές του να σκεφτούν από μόνοι τους, σε μια διαδρομή αυτογνωσίας. Επρόκειτο για έναν ιδιαίτερα ευφυή άνθρωπο, για έναν ξεχωριστό δάσκαλο και διανοούμενο. Τολμηρός και ρηξικέλευθος, δεν δίσταζε να συγκρουστεί με κατεστημένες νοοτροπίες και να στηλιτεύσει τα κακώς κείμενα.

Τομή στη σκέψη του αποτέλεσε η κατάρρευση των καθεστώτων του λεγόμενου «υπαρκτού σοσιαλισμού» κατά την περίοδο 1989-1991, την οποία και βίωσε τρόπον τινά ως υπαρξιακή κρίση. Ετσι ο προσανατολισμός του έγινε πολύ πιο κριτικός ως προς τη μαρξιστική παράδοση και τα στερεότυπα που κυριαρχούσαν στην αριστερή διανόηση μέχρι τότε.

Από εκείνη την εποχή άρχισε να γράφει τακτικά επιφυλλίδες στην εφημερίδα «Το Βήμα», συνεχίζοντας μέχρι και τα τελευταία χρόνια της ζωής του. Μέσα από την αρθρογραφία του παρενέβαινε στην πολιτική επικαιρότητα με τον δικό του ιδιαίτερο τρόπο, συνήθως διά της πλαγίας οδού, χρησιμοποιώντας δηλαδή παραδείγματα συγγραφέων και αναλύοντας παλαιότερα φιλοσοφικά έργα, προκειμένου να μιλήσει για τα σύγχρονα ζητήματα και προβλήματα. Παράλληλα με τη φιλοσοφία, ανέτρεχε πάντοτε σε δύο μεγάλες του αγάπες: την κλασική λογοτεχνία και την κλασική μουσική.

Το 1987 δημοσίευσε τη μονογραφία «Φιλοσοφία και εκπαιδευτική πολιτική. Ο καρτεσιανισμός στη γαλλική παιδεία τον 19ο αιώνα» (εκδόσεις Λωτός), όπου εξετάζονται οι διαφορετικές ερμηνείες της καρτεσιανής φιλοσοφίας και ο ρόλος που διαδραμάτισε η τελευταία στο γαλλικό εκπαιδευτικό σύστημα κατά τον 19ο αιώνα, με βάση τον φιλοσοφικό εκλεκτικισμό του Victor Cousin.

Το 1997 εκδόθηκε το βιβλίο του «Η γραφομηχανή. Εισαγωγή στις Σκέψεις του Πασκάλ» (εκδόσεις Νήσος), το οποίο αποτελεί μια πρωτότυπη ανάγνωση του περίφημου έργου του Μπλεζ Πασκάλ, με οδηγητικό μίτο τις εκδοτικές περιπέτειες των χειρογράφων μετά τον θάνατο του συγγραφέα, καθώς και τις διαφορετικές ερμηνευτικές εκδόσεις που ακολούθησαν και οι οποίες διχάζουν τους μελετητές μέχρι τις μέρες μας.

Ο Βώκος έχει δημοσιεύσει επίσης μια πολύ ενδιαφέρουσα εκτενή Εισαγωγή στην ελληνική μετάφραση της «Πολιτικής Πραγματείας» του Σπινόζα (εκδόσεις Πατάκη, 1996), καθώς και μια Εισαγωγή για τη «Θεολογικοπολιτική Πραγματεία» του Σπινόζα, που περιλαμβάνεται στο βιβλίο «Περί της ελευθερίας της σκέψης σε ένα ελεύθερο κράτος» (εκδόσεις Αγρα, 2014).

Το 2011 βγήκε το βιβλίο του «Επιφυλλίδες. Πολιτική και φιλοσοφία» (εκδόσεις Αγρα), στο οποίο συγκεντρώθηκαν 52 επιφυλλίδες δημοσιευμένες στο «Βήμα», όπου αναπτύσσονται μικρές ιστορίες με φιλοσοφικό και πολιτικό αντίκρισμα, συνθέτοντας έναν στοχασμό για τον σημερινό κόσμο μέσα από ιδιοφυή και συχνά παράδοξα κείμενα του παρελθόντος. Τέλος, πριν από λίγες μέρες κυκλοφόρησε από την Αγρα μικρός τόμος με πρόλογο και μετάφρασή του από τα γαλλικά του κειμένου τού Jean Giono «Ο κύριος Μακιαβέλι».

Τα προαναφερθέντα οδηγούν στο συμπέρασμα ότι ο Γεράσιμος Βώκος υπήρξε η ενσάρκωση ενός ρόλου και μιας αποστολής: δύσκολος ρόλος του ιστορικού της φιλοσοφίας που μελετά συστηματικά τα κείμενα, σημαντική αποστολή του χαρισματικού δασκάλου που αφοσιώνεται στους μαθητές του. Ο Βώκος διακρινόταν από στοχαστική αγωνία, που τον οδηγούσε προς τη φιλοσοφική αναζήτηση. Κάθε εμπειρική αφορμή τού έδινε το έναυσμα και τον παρακινούσε να στοχαστεί και να θέσει σε τροχιά σκέψης τους ακροατές του. Σε παρέες και συγκεντρώσεις, στο Πανεπιστήμιο, σε σπίτια, ταβέρνες, καφέ και μπαρ, προωθούσε τη συζήτηση και προήγαγε τη σκέψη. Επιδίωκε να διαμορφώσει τον δικό του λόγο σε συνάρτηση με τον λόγο των άλλων, των συνομιλητών του. Αυτή είναι η σημαντικότερη παρακαταθήκη του για το μέλλον. Κι όπως μας έμαθε ο Αλτουσέρ, το μέλλον διαρκεί πολύ.

*Αναπληρωτής καθηγητής Φιλοσοφίας στο Τμήμα Πολιτικών Επιστημών ΑΠΘ

ΑΝΟΙΧΤΟ ΒΙΒΛΙΟ
Η τέχνη της φιλίας
Τα φιλοσοφικά βιβλία για τη φιλία είναι σήμερα σπάνια. Οχι επειδή η φιλία ως αντικείμενο έχει χάσει το ενδιαφέρον της. Θα έλεγε μάλιστα κανείς ότι το αντίθετο ισχύει, αφού όλοι αναγνωρίζουν πόσο σημαντικοί...
Η τέχνη της φιλίας
ΑΝΟΙΧΤΟ ΒΙΒΛΙΟ
Η μαρτυρία ενός δίκαιου
Στις 19 Απριλίου, ολοκληρώθηκε στην Εθνική Βιβλιοθήκη της Ελλάδος στο Κέντρο Πολιτισμού Ίδρυμα Σταύρος Νιάρχος, ο κύκλος «Λόγος 6», που επιμελήθηκε ο Σταύρος Ζουμπουλάκης με μια εκδήλωση που ήταν αφιερωμένη...
Η μαρτυρία ενός δίκαιου
ΑΝΟΙΧΤΟ ΒΙΒΛΙΟ
Φιλοσοφία για διάβασμα
Για τρία συνεχόμενα ένθετα του «Ανοιχτού Βιβλίου», κριτικοί λογοτεχνίας, φιλόλογοι, δοκιμιογράφοι, πανεπιστημιακοί, πεζογράφοι και ποιητές θα διακρίνουν τα σημαντικότερα βιβλία της απερχόμενης χρονιάς....
Φιλοσοφία για διάβασμα
ΑΝΟΙΧΤΟ ΒΙΒΛΙΟ
Ενας απο­χαιρετισμός...
Αποχαιρετούμε το 2014 μ’ ένα αμφίθυμο διήγημα της Μαρίας Μήτσορα, που έγραψε ειδικά για τους αναγνώστες του Ανοιχτού Βιβλίου. Μια συγκινητική ερωτική ιστορία απώλειας, ένα κείμενο που φωτίζει το πέρασμα του...
Ενας απο­χαιρετισμός...
ΑΝΟΙΧΤΟ ΒΙΒΛΙΟ
Αναγνωστικές όψεις στη non-fiction λογοτεχνία
Ποια νήματα, στο πέρασμα του χρόνου, συνδέουν τη Νέα Δημοσιογραφία, τη λογοτεχνία του τεκμηρίου, τη μη μυθοπλαστική πρόζα, ακόμη και τη μεταμυθοπλασία που αρδεύεται από ετερογενείς αφηγηματικές δεξαμενές;
Αναγνωστικές όψεις στη non-fiction λογοτεχνία
ΑΝΟΙΧΤΟ ΒΙΒΛΙΟ
Υπό διαρκή ξενότητα
Ο Κώστας Καναβούρης (Καβάλα, γεν. 1955), ποιητής, αρθρογράφος και παραγωγός εκπομπών λόγου στο Τρίτο Πρόγραμμα, μας κομίζει την «Αποθήκη καταλοίπων ηδονής», το ένατο ποιητικό βιβλίο του.
Υπό διαρκή ξενότητα

Η efsyn.gr θεωρεί αυτονόητο ότι οι αναγνώστες της έχουν το δικαίωμα του σχολιασμού, της κριτικής και της ελεύθερης έκφρασης και επιδιώκει την αμφίδρομη επικοινωνία μαζί τους.

Διευκρινίζουμε όμως ότι δεν θέλουμε ο χώρος σχολιασμού της ιστοσελίδας να μετατραπεί σε μια αρένα απαξίωσης και κανιβαλισμού προσώπων και θεσμών. Για τον λόγο αυτόν δεν δημοσιεύουμε σχόλια ρατσιστικού, υβριστικού, προσβλητικού ή σεξιστικού περιεχομένου. Επίσης, και σύμφωνα με τις αρχές της Εφημερίδας των Συντακτών, διατηρούμε ανοιχτό το μέτωπο απέναντι στον φασισμό και τις ποικίλες εκφράσεις του. Έτσι, επιφυλασσόμαστε του δικαιώματός μας να μην δημοσιεύουμε ανάλογα σχόλια.

Σε όσες περιπτώσεις κρίνουμε αναγκαίο, απαντάμε στα σχόλιά σας, επιδιώκοντας έναν ειλικρινή και καλόπιστο διάλογο.

Η efsyn.gr δεν δημοσιεύει σχόλια γραμμένα σε Greeklish.

Τέλος, τα ενυπόγραφα άρθρα εκφράζουν το συντάκτη τους και δε συμπίπτουν κατ' ανάγκην με την άποψη της εφημερίδας