• Αθήνα
    Σποραδικές νεφώσεις
    26°C 23.3°C / 28.3°C
    3 BF
    34%
  • Θεσσαλονίκη
    Ελαφρές νεφώσεις
    28°C 25.6°C / 29.4°C
    3 BF
    44%
  • Πάτρα
    Ελαφρές νεφώσεις
    25°C 25.0°C / 26.0°C
    2 BF
    61%
  • Ιωάννινα
    Σποραδικές νεφώσεις
    26°C 26.0°C / 26.0°C
    3 BF
    41%
  • Αλεξανδρούπολη
    Ελαφρές νεφώσεις
    25°C 25.0°C / 25.0°C
    3 BF
    53%
  • Βέροια
    Ελαφρές νεφώσεις
    29°C 27.2°C / 30.0°C
    2 BF
    40%
  • Κοζάνη
    Σποραδικές νεφώσεις
    26°C 26.0°C / 26.0°C
    3 BF
    31%
  • Αγρίνιο
    Ελαφρές νεφώσεις
    25°C 23.3°C / 26.0°C
    2 BF
    61%
  • Ηράκλειο
    Σποραδικές νεφώσεις
    26°C 25.0°C / 27.2°C
    2 BF
    78%
  • Μυτιλήνη
    Σποραδικές νεφώσεις
    29°C 29.0°C / 29.0°C
    1 BF
    42%
  • Ερμούπολη
    Ελαφρές νεφώσεις
    26°C 26.0°C / 26.0°C
    2 BF
    57%
  • Σκόπελος
    Ελαφρές νεφώσεις
    26°C 26.0°C / 26.0°C
    2 BF
    53%
  • Κεφαλονιά
    Ελαφρές νεφώσεις
    24°C 24.0°C / 24.0°C
    2 BF
    94%
  • Λάρισα
    Ελαφρές νεφώσεις
    29°C 28.3°C / 30.0°C
    1 BF
    28%
  • Λαμία
    Αίθριος καιρός
    29°C 27.8°C / 30.0°C
    3 BF
    29%
  • Ρόδος
    Ελαφρές νεφώσεις
    25°C 25.0°C / 26.0°C
    5 BF
    57%
  • Χαλκίδα
    Σποραδικές νεφώσεις
    27°C 25.0°C / 29.0°C
    2 BF
    24%
  • Καβάλα
    Ελαφρές νεφώσεις
    24°C 24.0°C / 24.4°C
    4 BF
    69%
  • Κατερίνη
    Ελαφρές νεφώσεις
    28°C 27.2°C / 30.0°C
    2 BF
    56%
  • Καστοριά
    Σποραδικές νεφώσεις
    26°C 26.0°C / 26.0°C
    2 BF
    31%
«Ποιητής ζωντανός, αληθινός»

«Είπα: “Ξεφορτώσου / τον παλιό εαυτό σου / και ξαναγεννήσου / να ’σαι, όπως δεν ήσου”!».

Μ. ΦΑΪΣ

«Ποιητής ζωντανός, αληθινός»

  • A-
  • A+
Ακολουθήστε μας στο Google news

Λίγο πριν από τη σαρωτική εμφάνιση της γενιάς του ’30 στα γράμματά μας, κυρίως τέσσερις ήταν οι ποιητές του αθηναϊκού κέντρου τους οποίους παρακολουθούσε με προσοχή το ελληνικό αναγνωστικό κοινό: ο «πατριάρχης» Κωστής Παλαμάς, από τον οποίο ωστόσο δεν αναμένονταν πλέον νέα πράγματα, και οι τρεις συνομήλικοι δημιουργοί (γεννημένοι μεταξύ 1883 και 1884): ο Κώστας Βάρναλης, ο Νίκος Καζαντζάκης και ο Αγγελος Σικελιανός. Η περίπτωση του Βάρναλη είναι οπωσδήποτε η πιο παράδοξη εκ των τριών: ο Σικελιανός επρόκειτο πράγματι να γράψει τις επόμενες δύο δεκαετίες ορισμένα από τα σημαντικότερα ποιήματά του· ο Καζαντζάκης θα κατασταλάξει τελικά στον πεζό λόγο· ο Βάρναλης όμως, αν και θα ζήσει περίπου είκοσι χρόνια περισσότερο από τους άλλους δύο, δεν επρόκειτο να ξαναδώσει παρά ελάχιστα καλά ποιήματα. Γεγονός στ’ αλήθεια παράδοξο (αν και, όπως θα δούμε, όχι εντελώς ανεξήγητο), μια και αναφερόμαστε σε έναν ποιητή που έχει προικίσει τη γλώσσα μας με τουλάχιστον δέκα αριστουργηματικά ποιητικά δημιουργήματα.

Ο επιβλητικός τόμος των εκδόσεων Κέδρος, που επιγράφεται «Απαντα τα ποιητικά 1904-1975» και περιλαμβάνει τα οκτώ βιβλία ποίησης του Κώστα Βάρναλη, ξαναφέρνει σήμερα τον ποιητή στην επικαιρότητα και τον συστήνει, όπως του αξίζει, σε μια νέα γενιά αναγνωστών, η οποία κατατάσσοντάς τον ίσως στους ξεπερασμένους από τον χρόνο και την πραγματικότητα ορθόδοξους αριστερούς δημιουργούς δεν είχε ποτέ προσεγγίσει συστηματικά το πολύμορφο πεζογραφικό και ποιητικό του έργο. Για να ανακαλύψει πως ο Βάρναλης μπορεί να είναι ποιητικά παραδοσιακός αλλά δεν είναι ξεπερασμένος και επίσης πως δεν είναι μόνο αριστερός ή, έστω, δεν ήταν πάντα αριστερός. Ας θυμηθούμε φέρ’ ειπείν το χαρακτηριστικό ποίημα του Θωμά Γκόρπα: «Θέλω να γράψω για τους προοδευτικούς διανοούμενους / μα το μυαλό μου ταξιδεύει σε παμπάλαια / χρόνια πριν απ’ το ’20 όταν ο Βάρναλης / ήταν ωραίος μπεκρής τραμπούκος και βασιλόφρονας…».

Σε τρεις περιόδους διακρίνεται συνήθως από τους μελετητές η ποιητική δημιουργία του Βάρναλη. Η πρώτη περίοδος περιλαμβάνει τις ποιητικές συλλογές «Πυθμένες» (1904) και «Κηρήθρες» (1905), καθώς και ποικίλα άλλα ποιήματα, ορισμένα από τα οποία τα συμπεριέλαβε ο ίδιος ο ποιητής σε μια ανθολόγηση ποιημάτων του που εξέδωσε το 1956, ενώ άλλα παραμένουν ώς σήμερα (αδίκως και αδικαιολογήτως) εκτός βιβλίου. Πρόκειται για ποιήματα που με τολμηρή διάθεση και έκφραση δοξάζουν τις ηδονές του σώματος, την ελληνική αρχαιότητα, τη φύση και τη γήινη ομορφιά. Το 1919 ο Βάρναλης θα εκδώσει ένα διαφορετικό ποίημα: τον μεγαλόπνοο «Προσκυνητή», στον οποίο με σικελιανική διάθεση υμνεί την προαιώνια Ελλάδα και το ίδιο του το ποιητικό εγώ, μη διστάζοντας να ταυτίσει τα δύο αυτά: «Εγώ ήμουν όλοι εσείς, εγώ ’μουν η άχνα / που από της μάζας έβγαινε τα σπλάχνα».

Με την εξαίρεση ωστόσο λίγων μόνο ποιημάτων, ο Βάρναλης σιωπηρώς θα αποκηρύξει και τα τρία αυτά ποιητικά βιβλία (τους «Πυθμένες» εξάλλου δεν τους εξέδωσε ο ίδιος ποτέ – είχε στείλει το χειρόγραφό τους στον Παλαμά και εκδόθηκαν πρώτη φορά σε βιβλίο το 1985). Γιατί ο ποιητής έχει πλέον συναντηθεί και ασπαστεί τον μαρξισμό και τη σοσιαλιστική ιδεολογία και στο εξής δεν θα αποκλίνει από αυτήν ούτε κατ’ ελάχιστον: «Είπα: “Ξεφορτώσου / τον παλιό εαυτό σου / και ξαναγεννήσου / να ’σαι, όπως δεν ήσου”!». Υπό το φως αυτής της ιδεολογίας θα γράψει ο Βάρναλης, τη δεκαετία του 1920, τα δύο σημαντικότερα ποιητικά του βιβλία, τις συνθέσεις «Το φως που καίει» και «Σκλάβοι πολιορκημένοι». Ποίηση κοινωνική και επαναστατική, με τολμηρή χρήση συμβολικών μορφών όπως του Προμηθέα και του Ιησού, του Ιούδα και της Παναγίας, ποίηση άλλοτε σατιρική και άλλοτε, ή και ταυτόχρονα, λυρική, με θεατρική κάποτε μορφή και ενδιάμεσα αφηγηματικά συνδετικά κείμενα, ποίηση έντονα αισθησιακή και γήινη, μουσική και δραματική, αντιπολεμική και φιλοσοφική. Σε αυτά τα δύο βιβλία περιέχονται ορισμένα από τα ωραιότερα νεοελληνικά ποιήματα του εικοστού αιώνα: οι δύο «Πρόλογοι», ο «Χορός των Ωκεανίδων», «Η μάνα του Χριστού», «Η Μαγδαληνή», «Οι πόνοι της Παναγιάς», «Η αγωνία του Ιούδα».

Τα επόμενα σαράντα χρόνια που επρόκειτο να ζήσει ο ποιητής, ώς το 1974, έγραψε πολύ λίγα ποιήματα, ευθέως πολιτικά και συχνά αφελώς σατιρικά τα περισσότερα, ποιήματα που τους λείπει η έμπνευση και η ζωντάνια, τα οποία περιλαμβάνονται στην ποιητική συλλογή «Ελεύθερος κόσμος» και στη μεταθανάτια «Οργή λαού». Ο Βάρναλης δεν κατάφερε, ενδεχομένως, να ξαναδώσει ποιητικό έργο αντίστοιχο εκείνου της δημιουργικής του δεκαετίας του 1920, γιατί δεν μπόρεσε (ή δεν θέλησε) να συνδέσει την επαναστατική του πολιτική ιδεολογία με τους νέους ποιητικούς τρόπους της πρωτοπορίας. Το συνολικό του ωστόσο έργο, ποιητικό και πεζογραφικό, τα μεγάλα του κυριότατα ποιήματα που αναφέραμε μαζί με λίγα ακόμη, όπως ο «Ορέστης», «Οι μοιραίοι», «Το πέρασμά σου», τοποθετούν τον Βάρναλη μεταξύ των σημαντικότερων νεοελλήνων συγγραφέων που δεν θα πάψει να διαβάζεται όσο γράφεται και διαβάζεται ποίηση στα ελληνικά.

ΑΝΟΙΧΤΟ ΒΙΒΛΙΟ
Στα σπλάχνα της απουσίας
Ο Alejandro Zambra στο σύντομο μυθιστόρημά του «Η ιδιωτική ζωή των δέντρων» αφηγείται όσα συμβαίνουν ή όσα σκέφτεται ο Χουλιάν κατά τη διάρκεια μιας βραδιάς, όσο η γυναίκα του απουσιάζει. Η απουσία γεννά την...
Στα σπλάχνα της απουσίας
ΑΝΟΙΧΤΟ ΒΙΒΛΙΟ
Πεζογραφικές χειραψίες
15 συγγραφείς συστήνουν τα υπό έκδοση βιβλία τους. Επιλέγοντας δεκαπέντε τίτλους από τη συνολικά αξιοσύστατη φθινοπωρινή εκδοτική σοδειά, το «Ανοιχτό Βιβλίο» επιχειρεί να συγκροτήσει ένα πολυφωνικό πεζογραφικό...
Πεζογραφικές χειραψίες
ΑΝΟΙΧΤΟ ΒΙΒΛΙΟ
Φασματικές μνήμες
Ο Γκαζντάνοφ, όπως μας πληροφορεί ο Χρήστος Αστερίου στο διαφωτιστικό επίμετρο, μόλις πρόσφατα αναγνωρίστηκε για το έργο του, καθώς όσο βρισκόταν εν ζωή η μετανάστευση σε Παρίσι και Μόναχο και η επιμονή στη...
Φασματικές μνήμες
ΑΝΟΙΧΤΟ ΒΙΒΛΙΟ
«Δεν θα ζήσω ανάμεσά σας»
Η Αμπιγκεϊλ Μπιούελ είναι Εκείνη-Που-Την-Ονειρεύτηκε-Το-Γαλάζιο-Αλογο. Το όνομα της το έδωσαν οι γηγενείς Αμερικανοί, οι Ινδιάνοι όπως είναι γνωστοί, όταν την αιχμαλώτισαν μετά τον θάνατο του λευκού συζύγου...
«Δεν θα ζήσω ανάμεσά σας»
ΑΝΟΙΧΤΟ ΒΙΒΛΙΟ
Οι 33 μέρες που δεν άλλαξαν τον κόσμο
Τα «Δεκεμβριανά 1944» είναι το δεύτερο βιβλίο του Μενέλαου Χαραλαμπίδη, δεύτερη μελέτη για την Ιστορία της πρωτεύουσας τη δεκαετία του ’40 μετά την «Εμπειρία της Κατοχής και της Αντίστασης στην Αθήνα».
Οι 33 μέρες που δεν άλλαξαν τον κόσμο
ΑΝΟΙΧΤΟ ΒΙΒΛΙΟ
Λίγο πριν από την Αποκάλυψη
Ο Ούγγρος συγγραφέας Λάζλο Κρασναχορκάι, με το έργο του αυτό, το οποίο πρωτοεκδόθηκε το 1999, επιχειρεί μια τομή. Το ανά χείρας βιβλίο είναι ένα οικουμενικό αριστούργημα, ενδεχομένως και για λόγους τους...
Λίγο πριν από την Αποκάλυψη

Η efsyn.gr θεωρεί αυτονόητο ότι οι αναγνώστες της έχουν το δικαίωμα του σχολιασμού, της κριτικής και της ελεύθερης έκφρασης και επιδιώκει την αμφίδρομη επικοινωνία μαζί τους.

Διευκρινίζουμε όμως ότι δεν θέλουμε ο χώρος σχολιασμού της ιστοσελίδας να μετατραπεί σε μια αρένα απαξίωσης και κανιβαλισμού προσώπων και θεσμών. Για τον λόγο αυτόν δεν δημοσιεύουμε σχόλια ρατσιστικού, υβριστικού, προσβλητικού ή σεξιστικού περιεχομένου. Επίσης, και σύμφωνα με τις αρχές της Εφημερίδας των Συντακτών, διατηρούμε ανοιχτό το μέτωπο απέναντι στον φασισμό και τις ποικίλες εκφράσεις του. Έτσι, επιφυλασσόμαστε του δικαιώματός μας να μην δημοσιεύουμε ανάλογα σχόλια.

Σε όσες περιπτώσεις κρίνουμε αναγκαίο, απαντάμε στα σχόλιά σας, επιδιώκοντας έναν ειλικρινή και καλόπιστο διάλογο.

Η efsyn.gr δεν δημοσιεύει σχόλια γραμμένα σε Greeklish.

Τέλος, τα ενυπόγραφα άρθρα εκφράζουν το συντάκτη τους και δε συμπίπτουν κατ' ανάγκην με την άποψη της εφημερίδας