• Αθήνα
    Αυξημένες νεφώσεις
    8°C 5.8°C / 10.1°C
    2 BF
    71%
  • Θεσσαλονίκη
    Αραιές νεφώσεις
    8°C 6.6°C / 9.3°C
    1 BF
    50%
  • Πάτρα
    Ασθενείς βροχοπτώσεις
    7°C 5.5°C / 9.5°C
    4 BF
    85%
  • Ιωάννινα
    Αυξημένες νεφώσεις
    7°C 3.6°C / 6.9°C
    4 BF
    39%
  • Αλεξανδρούπολη
    Σποραδικές νεφώσεις
    7°C 6.9°C / 10.2°C
    3 BF
    45%
  • Βέροια
    Αυξημένες νεφώσεις
    8°C 6.2°C / 8.7°C
    2 BF
    46%
  • Κοζάνη
    Αραιές νεφώσεις
    4°C 3.4°C / 5.1°C
    2 BF
    52%
  • Αγρίνιο
    Αυξημένες νεφώσεις
    6°C 5.1°C / 7.6°C
    3 BF
    49%
  • Ηράκλειο
    Αραιές νεφώσεις
    12°C 9.9°C / 13.8°C
    4 BF
    71%
  • Μυτιλήνη
    Σποραδικές νεφώσεις
    11°C 10.9°C / 10.9°C
    3 BF
    46%
  • Ερμούπολη
    Αραιές νεφώσεις
    12°C 8.8°C / 13.8°C
    4 BF
    66%
  • Σκόπελος
    Αραιές νεφώσεις
    7°C 6.7°C / 8.6°C
    4 BF
    87%
  • Κεφαλονιά
    Αυξημένες νεφώσεις
    9°C 9.2°C / 9.2°C
    4 BF
    78%
  • Λάρισα
    Ασθενείς βροχοπτώσεις
    7°C 3.5°C / 7.1°C
    4 BF
    58%
  • Λαμία
    Αυξημένες νεφώσεις
    4°C 3.5°C / 5.0°C
    2 BF
    94%
  • Ρόδος
    Ελαφρές νεφώσεις
    13°C 12.7°C / 13.8°C
    2 BF
    54%
  • Χαλκίδα
    Αυξημένες νεφώσεις
    8°C 6.0°C / 10.3°C
    3 BF
    80%
  • Καβάλα
    Ελαφρές νεφώσεις
    8°C 7.1°C / 8.3°C
    2 BF
    53%
  • Κατερίνη
    Αυξημένες νεφώσεις
    8°C 6.6°C / 9.4°C
    3 BF
    62%
  • Καστοριά
    Αυξημένες νεφώσεις
    4°C 3.8°C / 3.8°C
    2 BF
    52%

ΛΕΩΝ Α. ΝΑΡ. «Ξανά στη Σαλονίκη». Η μετέωρη επιστροφή Ελλήνων Εβραίων στον γενέθλιο τόπο (1945-1946).Προλεγόμενα: Στράτος Ν. Δορδανάς. Πόλις, 2018, σελ. 173

ΕΝΤΥΠΗ ΕΚΔΟΣΗ

Από το τραύμα της μνήμης στο τραύμα της αδιαφορίας

  • A-
  • A+

Η τοπική Ημέρα Μνήμης για τη γενοκτονία των Θεσσαλονικέων Εβραίων με την καθιέρωση από το 2013 της Πορείας Μνήμης στη Θεσσαλονίκη στις 15 Μαρτίου, ημέρα που το 1943 ξεκίνησε από τον παλιό σιδηροδρομικό σταθμό το πρώτο τρένο για το Αουσβιτς-Μπίρκεναου, ανακινεί εύλογα το ερώτημα αν και τι γνωρίζει ο μέσος πολίτης για την τραυματική ιστορία της «Μητέρας του Ισραήλ», της «Ιερουσαλήμ των Βαλκανίων», η οποία εντάχθηκε μόλις το 2012 στο «Δίκτυο Μαρτυρικών Πόλεων 1940-1945» (μετά από πολλές και έντονες προσπάθειες).

Παραμένει η «πόλη των φαντασμάτων» του Μαζάουερ ή η μνήμη της γενοκτονίας αποκαταστάθηκε με το σπάσιμο της σιωπής δεκαετιών γύρω απ' αυτή; Παλαιοί μύθοι, αρνητικά στερεότυπα, προκαταλήψεις εναντίον των Ελλήνων Εβραίων, φαινόμενα αντισημιτισμού και μορφές αντισιωνισμού εμφανίζονται σε μία σημαντική μερίδα της σύγχρονης ελληνικής κοινωνίας, όπως δείχνουν τα πορίσματα νεότερων ερευνών, αλλά και οι επαναλαμβανόμενες βεβηλώσεις των εβραϊκών μνημείων στην πόλη.

Αν και η άνθηση της δημόσιας ιστορίας των Θεσσαλονικέων Εβραίων είναι εμφανής με την κατασκευή νέων μνημείων στο ΑΠΘ, την πρόσφατη ονοματοθεσία οδών («Αλμπέρτου Ναρ»), τον καθορισμό τοπικής Ημέρας Μνήμης, τις πολυάριθμες περιοδικές μουσειακές εκθέσεις, την αύξηση της ερευνητικής και εκδοτικής δραστηριότητας και τα ποικίλα επιμορφωτικά προγράμματα από διάφορους φορείς τυπικής και μη τυπικής εκπαίδευσης, οι συνειδήσεις των περισσότερων πολιτών δείχνουν ανεπηρέαστες, με το σύνθημα «Φτάνει πια με τους Εβραίους» να κυριαρχεί στη δημόσια σφαίρα συνειδητά ή υποσυνείδητα.

Η σημερινή όξυνση του ρατσισμού, του αντισημιτισμού, του αντισιωνισμού και του νεοναζισμού μας κάνει να στοχαστούμε τον λόγο για τον οποίο είναι αναγκαία η μελέτη του Ολοκαυτώματος όχι ως καθήκοντος μνήμης («δεν ξεχνώ»), αλλά ως ιστορικής συνείδησης και παραδειγματικής μνήμης, τοποθετώντας την τραυματική εμπειρία στα ιστορικά συμφραζόμενά της και δημιουργώντας τις προϋποθέσεις να αναχθεί η γενοκτονία των Θεσσαλονικέων Εβραίων σε γενικότερο δίδαγμα.

Η παρούσα έκδοση της μεταδιδακτορικής έρευνας του Λέοντος Ναρ συνιστά ένα εξαιρετικό δείγμα γραφής, μια σημαντική επένδυση στην ιστορική μνήμη, ώστε να ξεπεραστεί η ιστορική λήθη και το «χρέος της μνήμης» να το διαδεχθεί η ιστοριογραφία. Τα προλεγόμενα είναι γραμμένα από έναν από τους πιο αναγνωρισμένους και πολυγραφότατους Ελληνες ιστορικούς για την Κατοχή και τον δωσιλογισμό, του επίκουρου καθηγητή Στράτου Δορδανά.

Ο αναγνώστης βρίσκεται αντιμέτωπος από το εξώφυλλο της έκδοσης με μία σημαντική πρωτογενή πηγή, τη σημασία της οποίας θα ανακαλύψει στη συνέχεια της μελέτης του. Το πρωτοσέλιδο του πρώτου φύλλου της εφημερίδας Ισραηλιτικόν Βήμα, που εκδόθηκε στις 23 Νοεμβρίου 1945 μετά την επιστροφή των ελάχιστων επιζώντων της γενοκτονίας και φέρει τον τίτλο «Ο Αντισημιτισμός είναι η διεθνής γλώσσα του Φασισμού», παρουσιάζεται στο εξώφυλλο προβάλλοντας τους τίτλους άρθρων: «ΞΕΚΙΝΗΜΑ», «ΟΙ ΠΡΑΓΜΑΤΙΚΟΙ ΕΛΛΗΝΕΣ», «Η ΚΑΤΑΣΤΑΣΗ ΤΩΝ ΙΣΡΑΗΛΙΤΩΝ ΣΤΗ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗ» προδιαθέτοντας τον αναγνώστη για τα ιστορικά ζητήματα που θα αναλυθούν στις σελίδες του βιβλίου.

Ο Σαλονικιός συγγραφέας και ιστορικός μελετητής μεταφέρει τις μνήμες και το τραύμα της πρώτης γενιάς των επιζώντων, οι οποίοι ήρθαν αντιμέτωποι επιστρέφοντας στην πατρίδα τους με έναν νέο ξεριζωμό, καθώς η «οικία» τους χάθηκε δυο φορές, σε πρώτο χρόνο με τον διωγμό στα στρατόπεδα εξόντωσης και σε δεύτερο χρόνο με την «προσφυγιά» στην πόλη τους, με το χάσιμο των πατρογονικών εστιών, με τις κατεστραμμένες συναγωγές, τις κατασχεμένες κατοικίες, τις καταπατημένες περιουσίες (κινητές και ακίνητες), τα ερειπωμένα και λεηλατημένα καταστήματα, τα ανύπαρκτα κοινοτικά εκπαιδευτικά, φιλανθρωπικά ιδρύματα και αθλητικούς συλλόγους, τον συλημένο ιερό χώρο του ισοπεδωμένου εβραϊκού νεκροταφείου της εβραϊκής κοινότητας, καθιστώντας την επανένταξή τους επώδυνη και την επαναλειτουργία των κοινοτικών θεσμών αδύνατη λόγω της έλλειψης οικονομικών πόρων.

Εχοντας την ανάγκη να προβάλει την τραυματική τοπική ιστορία, ο συγγραφέας διαπλέκει περίτεχνα ανέκδοτες ιστορικές πηγές των πρώτων δύο ετών 1945-1946 της «μετέωρης επιστροφής» των Θεσσαλονικέων Εβραίων από: τα πρακτικά των συνεδριάσεων του Διοικητικού Συμβουλίου της Ι.Κ.Θ., το πλούσιο Ιστορικό Αρχείο της Κοινότητας και την εφημερίδα Ισραηλιτικόν Βήμα, δίνοντας περαιτέρω ώθηση στην τοπική κοινωνία να αναμετρηθεί με το ιστορικό τραύμα της.

Η έμφαση δεν δίνεται στην απώλεια του εβραϊκού πληθυσμού, αλλά στις άθλιες συνθήκες διαβίωσης των περίπου δύο χιλιάδων Θεσσαλονικέων Ισραηλιτών που επέστρεψαν στον γενέθλιο τόπο. Τα προβλήματα υγειονομικής και φαρμακευτικής περίθαλψης των διασωθέντων, η έλλειψη στέγης, η έλλειψη ρουχισμού και τροφής, η αδυναμία επισιτισμού στα συσσίτια όλων των αστέγων και πενήτων, η προστασία των ορφανών, η επαγγελματική αποκατάσταση, η απροθυμία του κράτους να παρέμβει ουσιαστικά και πρακτικά ερχόμενη σε σύγκρουση με τους μεσεγγυούχους και οι συνθήκες δράσης της Κατοχικής Υπηρεσίας Διαχείρισης Ισραηλιτικών Περιουσιών περιγράφονται λεπτομερώς με την σχετική ανάλυση του πρωτογενούς αρχειακού υλικού.

Εκτός από το ζήτημα της καταπάτησης και της ιδιοποίησης των εβραϊκών περιουσιών και ιδιοκτησιών και την οδυνηρή απροθυμία του μεταπολεμικού ελληνικού κράτους να αποδώσει τις περιουσίες στους δικαιούχους τους, θίγεται και το θέμα της συνευθύνης της τοπικής κοινωνίας και του δωσιλογισμού σε συνδυασμό με το ζήτημα του οικονομικού ανταγωνισμού μεταξύ των αυτοχθόνων Εβραίων και του γηγενούς χριστιανικού πληθυσμού και των προσφύγων.

Οι Θεσσαλονικείς Εβραίοι, απογοητευμένοι από την καταπάτηση των δικαιωμάτων τους ως Ελλήνων πολιτών, ακόμη και των εκλογικών τους δικαιωμάτων ως ψηφοφόρων σε χωριστό εκλογικό τμήμα, προσπαθούν να διεκδικήσουν τις περιουσίες τους δικαστικά με τη στήριξη της Κοινότητας έχοντας ως εμπόδιο την έλλειψη εφαρμογής του νομοθετικού πλαισίου.

* Η Π. Ελευθερίου είναι υπ. διδάκτωρ Διδακτικής της Ιστορίας (Φιλοσοφική ΑΠΘ)

Ακολουθήστε μας στο Google news
ΑΝΟΙΧΤΟ ΒΙΒΛΙΟ
Το παρελθόν απέναντι στο παρόν
Στον «Σκοτεινό Βαρδάρη» η Ελενα Χουζούρη στήνει έναν ολόκληρο κόσμο για να μπορέσει να αφηγηθεί με συνέπεια και βάθος την ιστορία μιας φωτογραφίας τραβηγμένης στο Σιδηρόκαστρο το 1913. • Στην «Εβραία νύφη» ο...
Το παρελθόν απέναντι στο παρόν
ΑΝΟΙΧΤΟ ΒΙΒΛΙΟ
Πολυφωνικό και πολυσυλλεκτικό αστυνομικό αφήγημα
Από την πληθωρική νουάρ εκδοτική παραγωγή του δεύτερου εξαμήνου του 2021 επιλέξαμε και παρουσιάζουμε, ομαδοποιημένα, αξιανάγνωστα βιβλία κάθε είδους.
Πολυφωνικό και πολυσυλλεκτικό αστυνομικό αφήγημα
ΑΝΟΙΧΤΟ ΒΙΒΛΙΟ
Στα ίχνη του πρώιμου Μπέκετ
Τον Σεπτέμβριο του 1928 ο εικοσιδυάχρονος Μπέκετ πηγαίνει από το Δουβλίνο στο Παρίσι για να διδάξει αγγλικά στην Ecole Normale Superieure (ENS). Εκεί θα συναναστραφεί πολλούς διανοούμενους και λογοτέχνες.
Στα ίχνη του πρώιμου Μπέκετ
ΑΝΟΙΧΤΟ ΒΙΒΛΙΟ
H μνήμη ως πολιτικό αίνιγμα
Το Ετσι αρχίζει το κακό στην επιφάνειά του είναι ένα ερωτικό κατασκοπικό μυθιστόρημα. Το σκοτεινό παρελθόν ενός γάμου και μιας χώρας περιλαμβάνει μυστικά και ψέματα, που σε ανύποπτο χρόνο έρχονται στην...
H μνήμη ως πολιτικό αίνιγμα
ΑΝΟΙΧΤΟ ΒΙΒΛΙΟ
Το έπος μιας κατάρρευσης
Το «Λύκος ανάμεσα σε λύκους» δημοσιεύτηκε το 1937 –έργο μεγάλου όγκου και εμβέλειας–, αποτελεί μια τοιχογραφία με πλήθος χαρακτήρων όλων των κοινωνικών στρωμάτων της γερμανικής κοινότητας των αρχών της...
Το έπος μιας κατάρρευσης
ΑΝΟΙΧΤΟ ΒΙΒΛΙΟ
Συμβολή στην ιστορία της τέχνης
Το βιβλίο της Τιτίνας Κορνέζου πραγματεύεται τη ζωγραφική παραγωγή στη Γαλλία κατά την περίοδο των δύο αιώνων που προηγήθηκαν της Γαλλικής Επανάστασης.
Συμβολή στην ιστορία της τέχνης

Η efsyn.gr θεωρεί αυτονόητο ότι οι αναγνώστες της έχουν το δικαίωμα του σχολιασμού, της κριτικής και της ελεύθερης έκφρασης και επιδιώκει την αμφίδρομη επικοινωνία μαζί τους.

Διευκρινίζουμε όμως ότι δεν θέλουμε ο χώρος σχολιασμού της ιστοσελίδας να μετατραπεί σε μια αρένα απαξίωσης και κανιβαλισμού προσώπων και θεσμών. Για τον λόγο αυτόν δεν δημοσιεύουμε σχόλια ρατσιστικού, υβριστικού, προσβλητικού ή σεξιστικού περιεχομένου. Επίσης, και σύμφωνα με τις αρχές της Εφημερίδας των Συντακτών, διατηρούμε ανοιχτό το μέτωπο απέναντι στον φασισμό και τις ποικίλες εκφράσεις του. Έτσι, επιφυλασσόμαστε του δικαιώματός μας να μην δημοσιεύουμε ανάλογα σχόλια.

Σε όσες περιπτώσεις κρίνουμε αναγκαίο, απαντάμε στα σχόλιά σας, επιδιώκοντας έναν ειλικρινή και καλόπιστο διάλογο.

Η efsyn.gr δεν δημοσιεύει σχόλια γραμμένα σε Greeklish.

Τέλος, τα ενυπόγραφα άρθρα εκφράζουν το συντάκτη τους και δε συμπίπτουν κατ' ανάγκην με την άποψη της εφημερίδας