Παράκαμψη προς το κυρίως περιεχόμενο
Φωτογραφίες για αποτυχημένες σχέσεις
ΧΑΡΗΣ ΠΑΠΑΔΗΜΗΤΡΑΚΟΠΟΥΛΟΣ
ΕΝΤΥΠΗ ΕΚΔΟΣΗ

Φωτογραφίες για αποτυχημένες σχέσεις

  • A-
  • A+

Εγραφα κάποια στιγμή, υπό τη γόνιμη επήρεια του Μιχαήλ Μπαχτίν, ότι ένα μυθιστόρημα θα μπορούσε να γράφεται από πολλούς συγγραφείς, επειδή πολυφωνικό και πολυεστιακό χρειάζεται τη ματιά πολλών ανθρώπων, ώστε να αποδοθούν ο ιδιαίτερος κόσμος, η γλώσσα κι η νοοτροπία κάθε αφηγητή και κάθε χαρακτήρα. Η Ελενα Μαρούτσου κι η Ούρσουλα Φωσκόλου έρχονται να εφαρμόσουν αυτή την ιδέα, επιβεβαιώνοντας ότι αλλιώς σκέφτεται -και δη μιλάει- ο αφηγητής, κι αλλιώς καθένα από τα πρόσωπα του έργου.

Η πρωταγωνίστρια, η Μυρτώ Σιδέρη, εργάζεται ως αρχιτέκτονας κήπων, που παρουσιάζει ψυχοσωματικά συμπτώματα εξαιτίας του θανάτου της μητέρας της, Ανδριάνας. Βρίσκει, λοιπόν, ευκαιρία να φύγει από την Αθήνα, να μετακινηθεί στη Σέριφο για δουλειά και για διακοπές συνάμα, ώστε να αλλάξει παραστάσεις και να συνέλθει από το σοκ.

Μαζί της κουβαλά τις μνήμες της μητέρας της, με την οποία σημειωτέον δεν τα είχε και τόσο καλά, τα παραμύθια που της έλεγε, το λεύκωμα φωτογραφιών «Revelations» της Αμερικανίδας φωτογράφου Diane Arbus, η οποία αυτοκτόνησε στα σαράντα οκτώ της χρόνια, και μερικές (ερωτικές εκ πρώτης όψεως) επιστολές, που βρήκε στα πράγματα της μητέρας της. Οι επιστολές γράφονται από τη Ούρ. Φωσκόλου, σε διαφορετικό ύφος και θερμοκρασία φωνής από την κεντρική αφηγήτρια.

Παραγωγικά σκεπτόμενος, νομίζω ότι το πραγματικά καλό μυθιστόρημα συνδυάζει –ειδικά στις μέρες μας– επάλληλα νήματα, πολλαπλά επίπεδα και ποικίλους κόσμους, οι οποίοι συναντώνται μεταξύ τους, διασταυρώνονται κι αλληλεπιδρούν. Το έκανε πολύ καλά η Ελ. Μαρούτσου στο «Μεταξύ συρμού και αποβάθρας» (Καστανιώτης 2008). Σ’ εκείνο το βιβλίο, η αφήγηση σπειρόταν με ένθετα διηγήματα, συνομιλούσε με τους αυτοαντιφατικούς πίνακες του Ρενέ Μαγκρίτ κι ενσωμάτωνε τα ποιήματα του Τάσου Λειβαδίτη, σε ένα κλειστό δωμάτιο κατόπτρων όπου το ένα καθρέφτιζε το άλλο.

Κι αν εκεί ο αναγνώστης έβλεπε, πραγματικά ή νοερά, τη ζωγραφική του Bέλγου υπερρεαλιστή καλλιτέχνη, εδώ, δέκα χρόνια μετά, περνά μέσα από τις φωτογραφίες της D. Arbus, για να συλλάβει το φόντο μέσα στο οποίο λειτουργούσε η μητέρα Ανδριάνα και κατ’ επέκταση η κόρη Μυρτώ. Οι φωτογραφίες αναφέρονται σε έναν κόσμο από παρίες, που περιλαμβάνει καθυστερημένους, περιθωριακούς, τρανσέξουαλ, παράξενους, «φρικιά», μια πλειάδα «διαφορετικών» που δεν χωράνε στην τετράγωνη πραγματικότητά μας. Σ’ αυτό το τριπλό σκηνικό συναντά και τους εργατικούς αγώνες των μεταλλωρύχων της Σερίφου, θέμα που το είχαμε δει και στο βιβλίο του Τεύκρου Μιχαηλίδη «Τα τέσσερα χρώματα του καλοκαιριού» (Πόλις 2011).

Το κέντρο ωστόσο του αφηγηματικού αυτού αμαλγάματος είναι οι σχέσεις των ανθρώπων, οι οποίες παίρνουν διάφορες μορφές: ξεκινάνε από τη (φαινομενικά) ρομαντική αλληλογραφία και το νεανικό ειδύλλιο -για μάνα και κόρη αντίστοιχα- και σταδιακά οδηγούνται στην αποκάλυψη ομοφυλόφιλων διαθέσεων, που απορρέουν από την άρνηση του αρσενικού. Ποιος τελικά είναι ο ανώνυμος αποστολέας των (ερωτικών;) μηνυμάτων προς την Ανδριάνα; Ή μήπως πρέπει να πούμε ποια; Κι είναι αυτή ερωτική σύντροφος ή κάτι άλλο, αποστολέας των επιστολών ή αποδέκτης τους;

Κι από την άλλη, πώς η Μυρτώ πέρασε από τον έρωτά της για τον Πέτρο στην ερωτική εμπλοκή με μια γυναικεία γνωριμία στη Σέριφο; Ο έρωτας, λοιπόν, στην ετεροφυλόφιλη δίνη του και στο ομοφυλόφιλο πάθος του, η μητρική σχέση με το ορατό προσκήνιο και το αόρατο παρασκήνιο, η σχέση πατέρα και γιου με φόντο τους αγώνες των μεταλλωρύχων στη Σέριφο είναι ποικίλες αποχρώσεις των διπλών ρόλων και των αντιθετικών σχέσεων που αναπτύσσονται στο βιβλίο.

Ο τίτλος «Δύο» φυσικά αναφέρεται αφενός στη συνεργασία της Ελ. Μαρούτσου με την Ούρ. Φωσκόλου, αλλά και σε άλλες άπειρες μικρές συζεύξεις και διαζεύξεις, ταυτίσεις, ζευγάρια που ίσως φαίνονται αταίριαστα, διπλές ζωές, διαχωρισμένα αδέρφια, δυαδικές αντιθέσεις και διώροφα επίπεδα, που αντιφάσκουν, ωσμώνονται, τέμνονται μεταξύ τους σε μια πραγματικότητα που ποτέ δεν είναι μονοσήμαντη. Ο αναγνώστης απολαμβάνει τα εξαίρετα –από υφολογικής άποψης- μέρη του μυθιστορήματος, αλλά δεν πείθεται πλήρως για το πώς τα ετερόκλητα νήματα συνυφαίνονται στο τέλος.

Οι πολλαπλοί άξονες δηλαδή συμπλέκονται χωρίς να συναρμόζονται. Ωστόσο, βγαίνει κερδισμένος γιατί περνά μέσα από ένα καλειδοσκόπιο οπτικών και σημείων, για να βγει νοτισμένος από τα πάθη και τα μυστικά που αργοσέρνονται κάτω από τη μειλίχια επιφάνεια του βιβλίου.

  

ΑΝΟΙΧΤΟ ΒΙΒΛΙΟ
Το σύστημα της ελευθερίας και οι φιλόσοφοί του
Σχεδόν μισό αιώνα μετά την εκφώνησή τους, οι διαλέξεις του Ντίτερ Χένριχ για τον γερμανικό ιδεαλισμό στο Πανεπιστήμιο του Χάρβαρντ το 1973, που κυκλοφόρησαν χρόνια αργότερα στα αγγλικά με τίτλο «Μεταξύ Καντ...
Το σύστημα της ελευθερίας και οι φιλόσοφοί του
ΑΝΟΙΧΤΟ ΒΙΒΛΙΟ
Πέρα από το ανθρώπινο
Η Κλαρίσε Λισπέκτορ γεννήθηκε το 1920 στο Τσετσέλνικ της Ουκρανίας. Θεωρείται κορυφαία συγγραφέας και κύρια εκπρόσωπος του μοντερνισμού (ή μεταμοντερνισμού;) στη βραζιλιάνικη λογοτεχνία. Συγκρίθηκε με τη...
Πέρα από το ανθρώπινο
ΑΝΟΙΧΤΟ ΒΙΒΛΙΟ
Τραυματικό παρελθόν και επίφοβο παρόν
Τον Χρήστο Μπράβο (1948-1987) τον γνώρισα λίγο μετά την έκδοση της πρώτης ποιητικής συλλογής του (Ορεινό καταφύγιο), το 1983∙ τον είχαμε καλέσει στη ραδιοφωνική εκπομπή «Πορτρέτα Δημιουργών» που επιμελούμαστε...
Τραυματικό παρελθόν και επίφοβο παρόν
ΑΝΟΙΧΤΟ ΒΙΒΛΙΟ
Νωπό νουάρ εκδοτικό τοπίο
Το είδος, γεννημένο από ένα λογοτεχνικό παιχνίδι του Πόου, εδραιωμένο ως ιστορία μυστηρίου και θρίαμβος της λογικής στη Γηραιά Αλβιόνα, μεταμορφώθηκε στη Νέα Γη σε σκληρό καταγγελτικό αφήγημα και, έκτοτε, είτε...
Νωπό νουάρ εκδοτικό τοπίο
ΑΝΟΙΧΤΟ ΒΙΒΛΙΟ
Ενα νέο δημοκρατικό μανιφέστο
Τώρα, προς το τέλος της δεύτερης δεκαετίας του εικοστού πρώτου αιώνα, άλλα φαντάσματα πλανώνται πάνω από την Ευρώπη. Είναι τα φαντάσματα του εθνικισμού, του λαϊκισμού, της Ακροδεξιάς, της ξενοφοβίας, του...
Ενα νέο δημοκρατικό μανιφέστο
ΑΝΟΙΧΤΟ ΒΙΒΛΙΟ
«Η κόλαση είναι αληθινή και δεν είναι άδεια»
Ο μεσήλικας αφηγητής Μάρκους ρίχνει το βλέμμα του σε όλη τη χώρα, στον πλανήτη, στον τόπο του -όχι ως ένας παντογνώστης αφηγητής αλλά ως ένας άνθρωπος που πάσχει και υποφέρει-, που έχει αρχίσει να εξαρθρώνεται...
«Η κόλαση είναι αληθινή και δεν είναι άδεια»

Η efsyn.gr θεωρεί αυτονόητο ότι οι αναγνώστες της έχουν το δικαίωμα του σχολιασμού, της κριτικής και της ελεύθερης έκφρασης και επιδιώκει την αμφίδρομη επικοινωνία μαζί τους.

Διευκρινίζουμε όμως ότι δεν θέλουμε ο χώρος σχολιασμού της ιστοσελίδας να μετατραπεί σε μια αρένα απαξίωσης και κανιβαλισμού προσώπων και θεσμών. Για τον λόγο αυτόν δεν δημοσιεύουμε σχόλια ρατσιστικού, υβριστικού, προσβλητικού ή σεξιστικού περιεχομένου. Επίσης, και σύμφωνα με τις αρχές της Εφημερίδας των Συντακτών, διατηρούμε ανοιχτό το μέτωπο απέναντι στον φασισμό και τις ποικίλες εκφράσεις του. Έτσι, επιφυλασσόμαστε του δικαιώματός μας να μην δημοσιεύουμε ανάλογα σχόλια.

Σε όσες περιπτώσεις κρίνουμε αναγκαίο, απαντάμε στα σχόλιά σας, επιδιώκοντας έναν ειλικρινή και καλόπιστο διάλογο.

Η efsyn.gr δεν δημοσιεύει σχόλια γραμμένα σε Greeklish.

Τέλος, τα ενυπόγραφα άρθρα εκφράζουν το συντάκτη τους και δε συμπίπτουν κατ' ανάγκην με την άποψη της εφημερίδας