• Αθήνα
    Αίθριος καιρός
    20°C 18.9°C / 21.7°C
    3 BF
    43%
  • Θεσσαλονίκη
    Αίθριος καιρός
    20°C 18.3°C / 21.7°C
    1 BF
    48%
  • Πάτρα
    Αίθριος καιρός
    17°C 12.2°C / 19.0°C
    2 BF
    72%
  • Ιωάννινα
    Αίθριος καιρός
    14°C 10.0°C / 16.0°C
    1 BF
    67%
  • Αλεξανδρούπολη
    Ελαφρές νεφώσεις
    20°C 20.0°C / 20.0°C
    2 BF
    77%
  • Βέροια
    Αίθριος καιρός
    20°C 19.4°C / 20.6°C
    2 BF
    45%
  • Κοζάνη
    Ελαφρές νεφώσεις
    15°C 15.0°C / 15.0°C
    2 BF
    47%
  • Αγρίνιο
    Αίθριος καιρός
    12°C 4.4°C / 19.0°C
    1 BF
    72%
  • Ηράκλειο
    Αίθριος καιρός
    22°C 21.0°C / 22.8°C
    2 BF
    64%
  • Μυτιλήνη
    Ελαφρές νεφώσεις
    20°C 20.0°C / 20.0°C
    3 BF
    73%
  • Ερμούπολη
    Αίθριος καιρός
    20°C 20.0°C / 20.6°C
    4 BF
    60%
  • Σκόπελος
    Αίθριος καιρός
    20°C 17.8°C / 22.0°C
    3 BF
    43%
  • Κεφαλονιά
    Ελαφρές νεφώσεις
    19°C 19.0°C / 19.0°C
    2 BF
    82%
  • Λάρισα
    Ελαφρές νεφώσεις
    20°C 20.0°C / 20.0°C
    2 BF
    45%
  • Λαμία
    Αίθριος καιρός
    19°C 15.0°C / 21.7°C
    4 BF
    40%
  • Ρόδος
    Ελαφρές νεφώσεις
    20°C 19.0°C / 20.0°C
    2 BF
    72%
  • Χαλκίδα
    Αίθριος καιρός
    20°C 18.3°C / 20.6°C
    2 BF
    42%
  • Καβάλα
    Αίθριος καιρός
    19°C 18.9°C / 20.0°C
    2 BF
    73%
  • Κατερίνη
    Αίθριος καιρός
    20°C 19.4°C / 20.6°C
    1 BF
    56%
  • Καστοριά
    Ελαφρές νεφώσεις
    15°C 15.0°C / 15.0°C
    2 BF
    47%
Τραυματικό παρελθόν και επίφοβο παρόν
ΧΑΡΗΣ ΠΑΠΑΔΗΜΗΤΡΑΚΟΠΟΥΛΟΣ
ΕΝΤΥΠΗ ΕΚΔΟΣΗ

Τραυματικό παρελθόν και επίφοβο παρόν

  • A-
  • A+
Ακολουθήστε μας στο Google news

Τον Χρήστο Μπράβο (1948-1987) τον γνώρισα λίγο μετά την έκδοση της πρώτης ποιητικής συλλογής του (Ορεινό καταφύγιο), το 1983∙ τον είχαμε καλέσει στη ραδιοφωνική εκπομπή «Πορτρέτα Δημιουργών» που επιμελούμαστε και παρουσιάζαμε από κοινού με τον ποιητή Γιάννη Κοντό. Μάλιστα είχα ήδη γράψει γι’ αυτόν λίγα αλλά πολύ θερμά λόγια στο περιοδικό που διηύθυνα εκείνη την περίοδο (Γράμματα και Τέχνες), επισημαίνοντας τον ομολογουμένως εντυπωσιακό τρόπο με τον οποίο ενάλλασσε, με ελεγχόμενη συγκίνηση, ένα ιδιοποιημένο –μέσα από αφηγήσεις τρίτων ή μέσα από σιωπηλές και διάσπαρτες σε τόπους, τοπία και χρόνο μαρτυρίες και μνήμες δραματικών συμβάντων και καταστάσεων– τραυματικό παρελθόν με ένα επίφοβο παρόν, όπως το βίωνε ερχόμενος στην Αθήνα.

Κι ακόμα, επισημαίνοντας τον τρόπο με τον οποίο συνέπλεκε δημιουργικά την προσωπική του μυθολογία, εμπειρία και μνήμη με τον ζωντανό-αιχμηρό απόηχο ιστορικών, συλλογικής βαρύτητας, συμβάντων της εμφυλιακής και της μετεμφυλιακής, κυρίως, περιόδου, στην ιδιαίτερη πατρίδα του, στη Δεσκάτη Γρεβενών, με μία γλώσσα ώριμη, έτοιμη να ανταποκριθεί στις απαιτήσεις του ποιητικού του ιδεώδους, ζυμωμένη με γνήσια στοιχεία του δημοτικού τραγουδιού, λαϊκούς θρύλους και παραμύθια και με έντονα, συνεκτικά, συγκρατητικά του λόγου του ακούσματα ενός αμιγούς ή κατακερματισμένου δεκαπεντασύλλαβου.

Ακολούθησε η δεύτερη συλλογή του, Με των αλόγων τα φαντάσματα (1985), με την οποία –σαν από διαίσθηση ότι δεν του μένει πολύς καιρός– συμπληρώνει και στερεοποιεί τη θεματική και την υφολογική του ταυτότητα, υπακούοντας στις επιταγές ενός καθοριστικού για τη διαμόρφωση του ψυχισμού του βιωματικού-προποιητικού υλικού, με προεξάρχουσες πάνω απ’ όλα τη μορφή του πατέρα, αλλά και άλλες απούσες και παρούσες μορφές ηττημένων της ζωής, εξορίστων, νεκρών –στην πλειονότητά τους κακοθανατισμένων. Σταθεροποιείται στις εκτάσεις μιας μνήμης θα τολμούσα να χαρακτηρίσω ασπρόμαυρης, όπου επικρατούν συνθήκες κατάλληλες για την καλλιέργεια μιας άλλης αίσθησης του χρόνου, για την κατάλυση των τριών αντικειμενικών διαστάσεών του∙ γεγονός που αφενός επιτρέπει την αβίαστη και φυσική ανάδυση των περασμένων στο παρόν της γραφής και αφετέρου συμβάλλει σε μια νηφάλια συγκινημένη εξιδανίκευση προσώπων και καταστάσεων, με τα πρόσωπα συχνά να εξαϋλώνονται ως σύμβολα, χωρίς ωστόσο να χάνουν την υλική τους υπόσταση.

Ο τόπος όπου διαδραματίζονται ή «ακούγονται» (σε χρόνους σκοτεινούς και απροσδιόριστους) τα λυπημένα ποιητικά δρώμενα του Μπράβου δεν κατονομάζεται∙ εξυπονοείται και δεν είναι άλλος από την κακοτράχαλη πατρίδα του, που, στη συγκεκριμένη περίπτωση, λειτουργεί σαν το σολωμικό «μικρό αλωνάκι», μέσα στον μικρό κύκλο του οποίου αναβιώνουν τα εμφύλια και μετεμφύλια πάθη όλης της ελληνικής υπαίθρου. Με όλα να συμβαίνουν συνοδευόμενα από το αδυσώπητο κουρνιαχτό της μνήμης∙ ακόμα και τα παρόντα να διεμβολίζονται από τις πικρές αλλά πάντα σαγηνευτικές, ενίοτε εκμαυλιστικές, ριπές της και με τους πεθαμένους να διεκδικούν το μερτικό τους στο φως, να αναδύονται σ’ αυτό με ιδιότητες και γνωρίσματα που είχαν ενόσω βρίσκονταν στη ζωή και ταυτόχρονα περιβαλλόμενοι από την αχλή του μύθου∙ να είναι εντέλει αυτοί που γράφουν με το χέρι του ποιητή, υπαγορεύοντάς του –κάποτε επιβάλλοντάς του– τους προσφορότερους για τη μεταθανάτια υποστασιοποίηση και ποιητική δραστηριοποίησή τους τρόπους.

Τρόπους που μαρτυρούν στενότατη, βιωματική σχέση με λαϊκές αφηγήσεις, παραμύθια και θρύλους και «κατακόρυφη ανύψωση» στο πνεύμα του δημοτικού τραγουδιού –κατά την υπόδειξη του Σολωμού–, με συνέπεια ό,τι δεν έζησε ο ίδιος να αποκτήσει στη συνείδησή του υπέρογκες, μυθικές διαστάσεις, το τοπικό να αναχθεί σε γενικό και τα διαχωριστικά όρια των διαστάσεων του χρόνου να διαβρωθούν, επιτρέποντας δραστικές, ποιητικά, χρονικές διασταυρώσεις και συζεύξεις στο παρόν της γραφής. Κάπως έτσι, διδαγμένος και από τον ιδιαίτερο, «λυπημένο» υπερρεαλισμό του Σαχτούρη, ο Μπράβος συγκαταλέγεται στους ποιητές εκείνους που, με επικεφαλής τον Μάρκο Μέσκο και τον Μιχάλη Γκανά, έχοντας αναπτύξει «οργανική σχέση με το δημοτικό τραγούδι και τον λαϊκό πολιτισμό, αξιοποιούν τις μοντερνιστικές κατακτήσεις της σύγχρονης ποίησης και εκφράζονται χωρίς αναστολές ή ενοχές αλλά και χωρίς λαογραφικές ή ηθογραφικές στοχεύσεις και στη ζωντανή γλώσσα των περιοχών καταγωγής τους, στο γλωσσικό ιδίωμα του τόπου τους», όπως επισημαίνει και ο Χρήστος Δανιήλ.

Τριάντα ένα χρόνια μετά τον πρόωρο θάνατό του, όλη η ποιητική παραγωγή του Χρήστου Μπράβου –αποτελούμενη από δύο συλλογές, ένα μονόφυλλο με το ποίημα «Σονέτο του σκοτεινού θανάτου» και ελάχιστα ακόμα ποιήματα μεταθανάτια δημοσιευμένα– περιλαμβάνεται, μαζί με την αθησαύριστη έως τώρα σημαντικότατη, διάσπαρτα δημοσιευμένη σε λογοτεχνικά περιοδικά, κριτική του παραγωγή στην ανά χείρας καλαίσθητη έκδοση που κυκλοφόρησε από τις εκδόσεις Μελάνι. Μακάρι ο Βραχνός προφήτης να αποτελέσει το έναυσμα για μια ουσιαστική και εμπλουτισμένη με νέα στοιχεία και εφόδια επαναπροσέγγιση του έργου μιας από τις σημαντικότερες πνευματικές παρουσίας της μεταπολίτευσης. Το αξίζει.

 

ΑΝΟΙΧΤΟ ΒΙΒΛΙΟ
Από τη ρητορική στη λογοτεχνία
Ενα πανόραμα της πρώιμης και της μεσοβυζαντινής λογοτεχνικής θεωρίας και πρακτικής με επίκεντρο τις ημέρες και, κυρίως, τα έργα ενός πληθωρικού επαγγελματία διανοούμενου και παθιασμένου παιγνιώδη δημιουργού...
Από τη ρητορική στη λογοτεχνία
ΑΝΟΙΧΤΟ ΒΙΒΛΙΟ
Μνημειώνοντας τη φθορά
Η φωτογραφία αποτελεί το στίγμα, το φυσικό αποτύπωμα, τη νεκρική μάσκα του πραγματικού. Εχει χαρακτηριστεί τέχνη ελεγειακή, τέχνη του λυκόφωτος, καθώς οι φωτογραφίες ως memento mori και ως όργανο της μνήμης...
Μνημειώνοντας τη φθορά
ΑΝΟΙΧΤΟ ΒΙΒΛΙΟ
Ποίηση για το επιτήδευμα της ζωής
Μου αρέσει καμιά φορά να παραφράζω, να λέω δηλαδή με δικά μου λόγια ποιήματα που έχω διαβάσει, αρκεί να προσφέρονται, εννοείται, γι’ αυτή τη δουλειά. Τη θεωρώ ως διαδικασία δημιουργική, διδακτική και...
Ποίηση για το επιτήδευμα της ζωής
ΑΝΟΙΧΤΟ ΒΙΒΛΙΟ
Ο Παπαδιαμάντης στην Αθήνα
Αν κάτι δεν αμφισβητείται πια, όπως έχει γίνει κατά καιρούς στο παρελθόν, και από σημαίνοντες μάλιστα κριτικούς και φιλολόγους, είναι το πρωτείο του Αλέξανδρου Παπαδιαμάντη μεταξύ όλων των Ελλήνων πεζογράφων.
Ο Παπαδιαμάντης στην Αθήνα
ΑΝΟΙΧΤΟ ΒΙΒΛΙΟ
Εφέντης, Γιαννιώτης, Εβραίος, Οθωμανός
Πρόκειται δίχως άλλο για μια ευδιάκριτη τάση στις εκδόσεις διεθνώς: ανασκάλεμα σε οικογενειακές αναμνήσεις και φωτογραφίες και ιστορική ή ιστοριοδιφική αναζήτηση που συχνά διευκολύνεται από τις δυνατότητες...
Εφέντης, Γιαννιώτης, Εβραίος, Οθωμανός
ΑΝΟΙΧΤΟ ΒΙΒΛΙΟ
Οι ελιγμοί μιας άπιαστης γραφής
Ο Παναγιώτης Κουσαθανάς απαθανατίζει την (παλιά) Μύκονο και τους κατοίκους της, και ο Κώστας Καβανόζης αποτυπώνει το ίχνος των φίλων και των συγγενών του μεταξύ ζωής και θανάτου.
Οι ελιγμοί μιας άπιαστης γραφής

Η efsyn.gr θεωρεί αυτονόητο ότι οι αναγνώστες της έχουν το δικαίωμα του σχολιασμού, της κριτικής και της ελεύθερης έκφρασης και επιδιώκει την αμφίδρομη επικοινωνία μαζί τους.

Διευκρινίζουμε όμως ότι δεν θέλουμε ο χώρος σχολιασμού της ιστοσελίδας να μετατραπεί σε μια αρένα απαξίωσης και κανιβαλισμού προσώπων και θεσμών. Για τον λόγο αυτόν δεν δημοσιεύουμε σχόλια ρατσιστικού, υβριστικού, προσβλητικού ή σεξιστικού περιεχομένου. Επίσης, και σύμφωνα με τις αρχές της Εφημερίδας των Συντακτών, διατηρούμε ανοιχτό το μέτωπο απέναντι στον φασισμό και τις ποικίλες εκφράσεις του. Έτσι, επιφυλασσόμαστε του δικαιώματός μας να μην δημοσιεύουμε ανάλογα σχόλια.

Σε όσες περιπτώσεις κρίνουμε αναγκαίο, απαντάμε στα σχόλιά σας, επιδιώκοντας έναν ειλικρινή και καλόπιστο διάλογο.

Η efsyn.gr δεν δημοσιεύει σχόλια γραμμένα σε Greeklish.

Τέλος, τα ενυπόγραφα άρθρα εκφράζουν το συντάκτη τους και δε συμπίπτουν κατ' ανάγκην με την άποψη της εφημερίδας