Παράκαμψη προς το κυρίως περιεχόμενο
Τραυματικό παρελθόν και επίφοβο παρόν
ΧΑΡΗΣ ΠΑΠΑΔΗΜΗΤΡΑΚΟΠΟΥΛΟΣ
ΕΝΤΥΠΗ ΕΚΔΟΣΗ

Τραυματικό παρελθόν και επίφοβο παρόν

  • A-
  • A+

Τον Χρήστο Μπράβο (1948-1987) τον γνώρισα λίγο μετά την έκδοση της πρώτης ποιητικής συλλογής του (Ορεινό καταφύγιο), το 1983∙ τον είχαμε καλέσει στη ραδιοφωνική εκπομπή «Πορτρέτα Δημιουργών» που επιμελούμαστε και παρουσιάζαμε από κοινού με τον ποιητή Γιάννη Κοντό. Μάλιστα είχα ήδη γράψει γι’ αυτόν λίγα αλλά πολύ θερμά λόγια στο περιοδικό που διηύθυνα εκείνη την περίοδο (Γράμματα και Τέχνες), επισημαίνοντας τον ομολογουμένως εντυπωσιακό τρόπο με τον οποίο ενάλλασσε, με ελεγχόμενη συγκίνηση, ένα ιδιοποιημένο –μέσα από αφηγήσεις τρίτων ή μέσα από σιωπηλές και διάσπαρτες σε τόπους, τοπία και χρόνο μαρτυρίες και μνήμες δραματικών συμβάντων και καταστάσεων– τραυματικό παρελθόν με ένα επίφοβο παρόν, όπως το βίωνε ερχόμενος στην Αθήνα.

Κι ακόμα, επισημαίνοντας τον τρόπο με τον οποίο συνέπλεκε δημιουργικά την προσωπική του μυθολογία, εμπειρία και μνήμη με τον ζωντανό-αιχμηρό απόηχο ιστορικών, συλλογικής βαρύτητας, συμβάντων της εμφυλιακής και της μετεμφυλιακής, κυρίως, περιόδου, στην ιδιαίτερη πατρίδα του, στη Δεσκάτη Γρεβενών, με μία γλώσσα ώριμη, έτοιμη να ανταποκριθεί στις απαιτήσεις του ποιητικού του ιδεώδους, ζυμωμένη με γνήσια στοιχεία του δημοτικού τραγουδιού, λαϊκούς θρύλους και παραμύθια και με έντονα, συνεκτικά, συγκρατητικά του λόγου του ακούσματα ενός αμιγούς ή κατακερματισμένου δεκαπεντασύλλαβου.

Ακολούθησε η δεύτερη συλλογή του, Με των αλόγων τα φαντάσματα (1985), με την οποία –σαν από διαίσθηση ότι δεν του μένει πολύς καιρός– συμπληρώνει και στερεοποιεί τη θεματική και την υφολογική του ταυτότητα, υπακούοντας στις επιταγές ενός καθοριστικού για τη διαμόρφωση του ψυχισμού του βιωματικού-προποιητικού υλικού, με προεξάρχουσες πάνω απ’ όλα τη μορφή του πατέρα, αλλά και άλλες απούσες και παρούσες μορφές ηττημένων της ζωής, εξορίστων, νεκρών –στην πλειονότητά τους κακοθανατισμένων. Σταθεροποιείται στις εκτάσεις μιας μνήμης θα τολμούσα να χαρακτηρίσω ασπρόμαυρης, όπου επικρατούν συνθήκες κατάλληλες για την καλλιέργεια μιας άλλης αίσθησης του χρόνου, για την κατάλυση των τριών αντικειμενικών διαστάσεών του∙ γεγονός που αφενός επιτρέπει την αβίαστη και φυσική ανάδυση των περασμένων στο παρόν της γραφής και αφετέρου συμβάλλει σε μια νηφάλια συγκινημένη εξιδανίκευση προσώπων και καταστάσεων, με τα πρόσωπα συχνά να εξαϋλώνονται ως σύμβολα, χωρίς ωστόσο να χάνουν την υλική τους υπόσταση.

Ο τόπος όπου διαδραματίζονται ή «ακούγονται» (σε χρόνους σκοτεινούς και απροσδιόριστους) τα λυπημένα ποιητικά δρώμενα του Μπράβου δεν κατονομάζεται∙ εξυπονοείται και δεν είναι άλλος από την κακοτράχαλη πατρίδα του, που, στη συγκεκριμένη περίπτωση, λειτουργεί σαν το σολωμικό «μικρό αλωνάκι», μέσα στον μικρό κύκλο του οποίου αναβιώνουν τα εμφύλια και μετεμφύλια πάθη όλης της ελληνικής υπαίθρου. Με όλα να συμβαίνουν συνοδευόμενα από το αδυσώπητο κουρνιαχτό της μνήμης∙ ακόμα και τα παρόντα να διεμβολίζονται από τις πικρές αλλά πάντα σαγηνευτικές, ενίοτε εκμαυλιστικές, ριπές της και με τους πεθαμένους να διεκδικούν το μερτικό τους στο φως, να αναδύονται σ’ αυτό με ιδιότητες και γνωρίσματα που είχαν ενόσω βρίσκονταν στη ζωή και ταυτόχρονα περιβαλλόμενοι από την αχλή του μύθου∙ να είναι εντέλει αυτοί που γράφουν με το χέρι του ποιητή, υπαγορεύοντάς του –κάποτε επιβάλλοντάς του– τους προσφορότερους για τη μεταθανάτια υποστασιοποίηση και ποιητική δραστηριοποίησή τους τρόπους.

Τρόπους που μαρτυρούν στενότατη, βιωματική σχέση με λαϊκές αφηγήσεις, παραμύθια και θρύλους και «κατακόρυφη ανύψωση» στο πνεύμα του δημοτικού τραγουδιού –κατά την υπόδειξη του Σολωμού–, με συνέπεια ό,τι δεν έζησε ο ίδιος να αποκτήσει στη συνείδησή του υπέρογκες, μυθικές διαστάσεις, το τοπικό να αναχθεί σε γενικό και τα διαχωριστικά όρια των διαστάσεων του χρόνου να διαβρωθούν, επιτρέποντας δραστικές, ποιητικά, χρονικές διασταυρώσεις και συζεύξεις στο παρόν της γραφής. Κάπως έτσι, διδαγμένος και από τον ιδιαίτερο, «λυπημένο» υπερρεαλισμό του Σαχτούρη, ο Μπράβος συγκαταλέγεται στους ποιητές εκείνους που, με επικεφαλής τον Μάρκο Μέσκο και τον Μιχάλη Γκανά, έχοντας αναπτύξει «οργανική σχέση με το δημοτικό τραγούδι και τον λαϊκό πολιτισμό, αξιοποιούν τις μοντερνιστικές κατακτήσεις της σύγχρονης ποίησης και εκφράζονται χωρίς αναστολές ή ενοχές αλλά και χωρίς λαογραφικές ή ηθογραφικές στοχεύσεις και στη ζωντανή γλώσσα των περιοχών καταγωγής τους, στο γλωσσικό ιδίωμα του τόπου τους», όπως επισημαίνει και ο Χρήστος Δανιήλ.

Τριάντα ένα χρόνια μετά τον πρόωρο θάνατό του, όλη η ποιητική παραγωγή του Χρήστου Μπράβου –αποτελούμενη από δύο συλλογές, ένα μονόφυλλο με το ποίημα «Σονέτο του σκοτεινού θανάτου» και ελάχιστα ακόμα ποιήματα μεταθανάτια δημοσιευμένα– περιλαμβάνεται, μαζί με την αθησαύριστη έως τώρα σημαντικότατη, διάσπαρτα δημοσιευμένη σε λογοτεχνικά περιοδικά, κριτική του παραγωγή στην ανά χείρας καλαίσθητη έκδοση που κυκλοφόρησε από τις εκδόσεις Μελάνι. Μακάρι ο Βραχνός προφήτης να αποτελέσει το έναυσμα για μια ουσιαστική και εμπλουτισμένη με νέα στοιχεία και εφόδια επαναπροσέγγιση του έργου μιας από τις σημαντικότερες πνευματικές παρουσίας της μεταπολίτευσης. Το αξίζει.

 

ΑΝΟΙΧΤΟ ΒΙΒΛΙΟ
Το σύστημα της ελευθερίας και οι φιλόσοφοί του
Σχεδόν μισό αιώνα μετά την εκφώνησή τους, οι διαλέξεις του Ντίτερ Χένριχ για τον γερμανικό ιδεαλισμό στο Πανεπιστήμιο του Χάρβαρντ το 1973, που κυκλοφόρησαν χρόνια αργότερα στα αγγλικά με τίτλο «Μεταξύ Καντ...
Το σύστημα της ελευθερίας και οι φιλόσοφοί του
ΑΝΟΙΧΤΟ ΒΙΒΛΙΟ
Πέρα από το ανθρώπινο
Η Κλαρίσε Λισπέκτορ γεννήθηκε το 1920 στο Τσετσέλνικ της Ουκρανίας. Θεωρείται κορυφαία συγγραφέας και κύρια εκπρόσωπος του μοντερνισμού (ή μεταμοντερνισμού;) στη βραζιλιάνικη λογοτεχνία. Συγκρίθηκε με τη...
Πέρα από το ανθρώπινο
ΑΝΟΙΧΤΟ ΒΙΒΛΙΟ
Φωτογραφίες για αποτυχημένες σχέσεις
Εγραφα κάποια στιγμή, υπό τη γόνιμη επήρεια του Μιχαήλ Μπαχτίν, ότι ένα μυθιστόρημα θα μπορούσε να γράφεται από πολλούς συγγραφείς, επειδή πολυφωνικό και πολυεστιακό χρειάζεται τη ματιά πολλών ανθρώπων, ώστε...
Φωτογραφίες για αποτυχημένες σχέσεις
ΑΝΟΙΧΤΟ ΒΙΒΛΙΟ
Νωπό νουάρ εκδοτικό τοπίο
Το είδος, γεννημένο από ένα λογοτεχνικό παιχνίδι του Πόου, εδραιωμένο ως ιστορία μυστηρίου και θρίαμβος της λογικής στη Γηραιά Αλβιόνα, μεταμορφώθηκε στη Νέα Γη σε σκληρό καταγγελτικό αφήγημα και, έκτοτε, είτε...
Νωπό νουάρ εκδοτικό τοπίο
ΑΝΟΙΧΤΟ ΒΙΒΛΙΟ
Ενα νέο δημοκρατικό μανιφέστο
Τώρα, προς το τέλος της δεύτερης δεκαετίας του εικοστού πρώτου αιώνα, άλλα φαντάσματα πλανώνται πάνω από την Ευρώπη. Είναι τα φαντάσματα του εθνικισμού, του λαϊκισμού, της Ακροδεξιάς, της ξενοφοβίας, του...
Ενα νέο δημοκρατικό μανιφέστο
ΑΝΟΙΧΤΟ ΒΙΒΛΙΟ
«Η κόλαση είναι αληθινή και δεν είναι άδεια»
Ο μεσήλικας αφηγητής Μάρκους ρίχνει το βλέμμα του σε όλη τη χώρα, στον πλανήτη, στον τόπο του -όχι ως ένας παντογνώστης αφηγητής αλλά ως ένας άνθρωπος που πάσχει και υποφέρει-, που έχει αρχίσει να εξαρθρώνεται...
«Η κόλαση είναι αληθινή και δεν είναι άδεια»

Η efsyn.gr θεωρεί αυτονόητο ότι οι αναγνώστες της έχουν το δικαίωμα του σχολιασμού, της κριτικής και της ελεύθερης έκφρασης και επιδιώκει την αμφίδρομη επικοινωνία μαζί τους.

Διευκρινίζουμε όμως ότι δεν θέλουμε ο χώρος σχολιασμού της ιστοσελίδας να μετατραπεί σε μια αρένα απαξίωσης και κανιβαλισμού προσώπων και θεσμών. Για τον λόγο αυτόν δεν δημοσιεύουμε σχόλια ρατσιστικού, υβριστικού, προσβλητικού ή σεξιστικού περιεχομένου. Επίσης, και σύμφωνα με τις αρχές της Εφημερίδας των Συντακτών, διατηρούμε ανοιχτό το μέτωπο απέναντι στον φασισμό και τις ποικίλες εκφράσεις του. Έτσι, επιφυλασσόμαστε του δικαιώματός μας να μην δημοσιεύουμε ανάλογα σχόλια.

Σε όσες περιπτώσεις κρίνουμε αναγκαίο, απαντάμε στα σχόλιά σας, επιδιώκοντας έναν ειλικρινή και καλόπιστο διάλογο.

Η efsyn.gr δεν δημοσιεύει σχόλια γραμμένα σε Greeklish.

Τέλος, τα ενυπόγραφα άρθρα εκφράζουν το συντάκτη τους και δε συμπίπτουν κατ' ανάγκην με την άποψη της εφημερίδας