Παράκαμψη προς το κυρίως περιεχόμενο
Στα λευκά κελιά του τσάρου

Ο τσάρος Αλέξανδρος Β΄ πεθαίνει εξαιτίας θανατηφόρου τραυματισμού από βόμβα της Λαϊκής Θέλησης (Narodnaya Volya), στις 13 Μαρτίου του 1881

ΕΝΤΥΠΗ ΕΚΔΟΣΗ

Στα λευκά κελιά του τσάρου

  • A-
  • A+

Ρ ι ζ ο σ π α σ τ ι κ ές  Α ν α γ ν ώ σ ε ι ς

Πολιτικοί κρατούμενοι στη Ρωσία

«Μια νέα ζωή ξεκίνησε. Μια ζωή σε νεκρική σιγή την οποία αφουγκράζεσαι διαρκώς ακούσια και την ακούς για πάντα. Σιγή που σε κυριεύει σιγά σιγά, σε τυλίγει στα δίχτυα της, διαπερνά κάθε πόρο του σώματος, του νου και της ψυχής σου». Αυτές είναι οι πρώτες σημειώσεις που κρατάει η Βέρα Φίγκνερ καθώς οδηγείται στο κελί της στις φυλακές του Σλίσελμπουργκ στις 12 Οκτωβριου του 1884.

Τρία χρόνια πριν, τα μέλη της οργάνωσης «Ναρόντναγια Βόλια», μέλος της οποίας ήταν η Φίγκνερ, είχαν πραγματοποιήσει το πιο σημαντικό τους χτύπημα. Μετά από τρεις αποτυχημένες απόπειρες είχαν καταφέρει τελικά να εκτελέσουν με δύο βόμβες τον τσάρο Αλέξανδρο Β’, καθώς η άμαξά του διέσχιζε τους δρόμους της Αγίας Πετρούπολης. Η θεαματική εκτέλεσή του ήταν η απάντηση στις «εκτελέσεις, τις φυλακίσεις και τις θηριωδίες εναντίον χιλιάδων ομοϊδεατών τους». Ομως η εξέγερση του λαού, την οποία προσδοκούσε αυτή η χούφτα των ορκισμένων επαναστατών, δεν πραγματοποιήθηκε. Αντίθετα, ξέσπασε μια τρομακτική καταστολή που συνέτριψε την οργάνωση.

Η Βέρα Φίγκνερ, μια γυναίκα που επιθυμούσε διακαώς να «λυτρώσει τον ρώσικο λαό εξαλείφοντας το απολυταρχικό καθεστώς», όπως υποστήριξε στην απολογία της, καταδικάζεται αρχικά σε θάνατο και αργότερα η ποινή της μετατρέπεται σε ισόβια κάθειρξη.

Το Σλίσελμπουργκ στη βορειοδυτική Ρωσία είναι η πόλη που ο Μέγαλος Πέτρος απελευθέρωσε από τους Σουηδούς το 1702. Της έδωσε ένα γερμανικό όνομα που σημαίνει «φρούριο-κλειδί», την οχύρωσε με τείχη και στον ψηλότερο πύργο της τοποθέτησε ένα επιχρυσωμένο κλειδί. Αυτό το κλειδί αντικρίζει η Φίγκνερ καθώς κοιτάει από το ατμόπλοιο την πόλη και διαισθάνεται πως όποιος εισέρχεται έχει χάσει κάθε ελπίδα.

Η διαίσθησή της είναι σωστή. Σε αυτό το «νεκροταφείο των ζωντανών» θα παραμείνει για είκοσι χρόνια. Το βιβλίο της «Οταν σταμάτησε το ρολόι της ζωής - Είκοσι χρόνια στα κάτεργα» (εκδόσεις Υπερσιβηρικός, μετάφραση Γιάννης Κέλογλου) είναι ο δέυτερος τόμος του έργου της «Αναμνήσεις μιας επαναστάτριας». Κι αν ο πρώτος τόμος «Ελευθερία ή θάνατος –Νύχτα πάνω από τη Ρωσία» ήταν η εξιστόρηση των πολιτικών και κοινωνικών συνθηκών που οδήγησαν στην ίδρυση της «Ναρόντναγια Βόλια» (της «Λαϊκής Θέλησης»), εδώ είναι η δική της μαρτυρία από το «σπίτι των πεθαμένων», τη ρωσική Βαστίλη όπως βάφτισε τη φυλακή της.

«Η ζωή περνούσε χωρίς ερεθίσματα, οι μέρες, οι εβδομάδες, οι μήνες δεν ξεχώριζαν σε τίποτα μεταξύ τους. (…) Το αρχικά λευκό ασβεστωμένο κελί μετατράπηκε σε ένα σκοτεινό κιβώτιο (…) Στη θέα αυτού του κελιού κανείς δεν μπορούσε να αποδιώξει τη σκέψη: αυτό είναι ένα φέρετρο». Η Βέρα Φίγκνερ και οι σύντροφοί της ασφυκτιούν πίσω από τα απειλητικά τείχη που κρύβουν τον ορίζοντα.

Στην προηγούμενη ζωή τους κινδύνευαν από την Οχράνα, τη μυστική αστυνομία του τσάρου, από τους προδότες, από τους αστυνομικούς, από μια λάθος σύνδεση στην κατασκευή της βόμβας. Αλλά ζούσαν ελεύθεροι ανάμεσα στον λαό. Τώρα, στην ειδικά διαμορφωμένη φυλακή για τους πολιτικούς κρατούμενους, η απόγνωση φαίνεται να παίρνει το πάνω χέρι. Από τον έξω κόσμο δεν έρχεται κάποια είδηση που να δείχνει ότι η Ρωσία ξυπνάει. Τίποτε δεν συμβαίνει στη χώρα.

Κανένας ξεσηκωμός, καμία διασάλευση της τάξης. Μόνο κάποιοι ελάχιστοι επαναστάτες, που ξέφυγαν από τον κλοιό της αστυνομίας και ακόμα προσπαθούν να αφυπνίσουν τις μάζες με σποραδικές εκτελέσεις εκπροσώπων της άρχουσας τάξης. Ενας κρατούμενος χάνει τα λογικά του. Ενας άλλος οδηγείται σε ένα πρόχειρα στημένο ικρίωμα. Κάποιοι βγαίνουν άρρωστοι από τα κελιά μόνο και μόνο για να πεθάνουν σε κάποιο νοσοκομείο.

Αλλά μέσα σε όλον αυτόν τον ζόφο υπάρχει η δική τους θρησκεία, όπως την αποκαλεί η Φίγκνερ, που τους στηρίζει, η θρησκεία «της ελευθερίας, της ισότητας, της αδελφοσύνης». Οπότε αρχίζουν να οργανώνονται. Επικοινωνούν μεταξύ τους με κωδικοποιημένα χτυπήματα στους τοίχους. Διεκδικούν με απεργίες πείνας -το μοναδικό όπλο του φυλακισμένου- το δικαίωμά τους να έχουν πρόσβαση σε βιβλία και χαρτί.

Και ενώ το καθεστώς μοιάζει να τους έχει ξεχάσει, αρχίζουν σιγά σιγά να εμπλουτίζουν την καθημερινότητά τους. Οι πολιτικές συζητήσεις εναλλάσονται με τη δουλειά στα εργαστήρια ή σε ένα μικρό κηπάκο που έφτιαξαν ανάμεσα στα τείχη. Οι φυλακισμένοι πρέπει να νικήσουν την ανία, τις εσωτερικές έριδες και φυσικά την κατάχρηση εξουσίας από τους δεσμοφύλακες και τη διοίκηση.

Η Βέρα Φίγκνερ θα αποφυλακιστεί το 1904. Αυτο-εξόριστη στην Ευρώπη θα αγωνιστεί για τα δικαιώματα των πολιτικών κρατούμενων στη Ρωσία. Το 1915 θα επιστρέψει στη χώρα για να γράψει τις «Αναμνήσεις» της και θα ζήσει την υπόλοιπη ζωή της κάτω από την άγρυπνη παρακολούθηση της Τσέκα, της αστυνομίας της ΕΣΣΔ. Μπορεί να φοβόταν τι θα ακολουθούσε όταν «τον σύντομο φλογερό δρόμο του επαναστατικού αγώνα, ακολούθησε ο μακρύς παγερός του μπουντρουμιού», αλλά απέδειξε ότι είχε, όπως έλεγαν για τους ναροντνικούς, «τον πόλεμο στο αίμα της» και δεν σταμάτησε ποτέ να αγωνίζεται.

   

ΑΝΟΙΧΤΟ ΒΙΒΛΙΟ
Η κατά Μανόλην Αποκάλυψις
Εμφανής η απόκλιση του Πρατικάκη στην παρούσα συλλογή από τους δύο κύριους οντολογικούς πυλώνες της ποίησής του: αφενός μεν από τον ανοιχτό διάλογο με τη φύση και τα έμβια όντα της, αφετέρου δε από τον διάλογο...
Η κατά Μανόλην Αποκάλυψις
ΑΝΟΙΧΤΟ ΒΙΒΛΙΟ
Ψυχή επαναστάτη, καρδιά με λογική
Εγκλημα­τολόγος, ακαδημαϊκός δάσκαλος αλλά και πολιτικός, ο Γιάννης Πανούσης κυκλοφόρησε την πρώτη ποιητική συλλογή του, χωρίς ψευδώνυμο, από τις εκδόσεις «Ι. Σιδέρης», μια δημόσια εξομολόγηση βιωμάτων και...
Ψυχή επαναστάτη, καρδιά με λογική
ΑΝΟΙΧΤΟ ΒΙΒΛΙΟ
Στη χώρα της Αυτονομίας
Απομάγευση του κόσμου δεν χρειάζεται να σημαίνει ότι στα ρυάκια του δεν χορεύουν νύμφες, ότι οι αέρηδες του δεν μεταφέρουν ψιθύρους ή ότι στα σκοτάδια του δεν κρύβονται απόκοσμα πράγματα. Ούτε ότι όλα είναι...
Στη χώρα της Αυτονομίας
ΑΝΟΙΧΤΟ ΒΙΒΛΙΟ
«Η εξάρτηση δεν αποτελεί νόσο»
Ο ψυχίατρος Φοίβος Ζαφειρίδης είναι από τους πρώτους που ερμήνευσαν τις ψυχολογικές και ψυχιατρικές διαταραχές με βάση το κοινωνικό και πολιτισμικό περιβάλλον, κόντρα στην κυρίαρχη αντίληψη, που επιμένει να...
«Η εξάρτηση δεν αποτελεί νόσο»
ΑΝΟΙΧΤΟ ΒΙΒΛΙΟ
Το χρονικό μιας πράξης αντίστασης
Μετά το αριστουργηματικό «Για τα πληγωμένα μας αδέρφια», οι εκδόσεις του Εικοστού Πρώτου μόλις κυκλοφόρησαν το βιβλίο του Ζοζέφ Αντράς με τίτλο «Κανακύ». Αμέσως αντιλαμβάνεσαι ότι ένα λεπτό νήμα ενώνει τα δύο...
Το χρονικό μιας πράξης αντίστασης
ΑΝΟΙΧΤΟ ΒΙΒΛΙΟ
Παγκόσμιες μάχες
Tα κινήματα των γυναικών σε όλο τον κόσμο ξαναβγαίνουν στο προσκήνιο, από την Αμερική μέχρι τη Μαδρίτη και από το Δουβλίνο μέχρι την Αργεντινή. Διεκδικούν «ίση αμοιβή για ίση εργασία», νομιμοποίηση των...
Παγκόσμιες μάχες

Η efsyn.gr θεωρεί αυτονόητο ότι οι αναγνώστες της έχουν το δικαίωμα του σχολιασμού, της κριτικής και της ελεύθερης έκφρασης και επιδιώκει την αμφίδρομη επικοινωνία μαζί τους.

Διευκρινίζουμε όμως ότι δεν θέλουμε ο χώρος σχολιασμού της ιστοσελίδας να μετατραπεί σε μια αρένα απαξίωσης και κανιβαλισμού προσώπων και θεσμών. Για τον λόγο αυτόν δεν δημοσιεύουμε σχόλια ρατσιστικού, υβριστικού, προσβλητικού ή σεξιστικού περιεχομένου. Επίσης, και σύμφωνα με τις αρχές της Εφημερίδας των Συντακτών, διατηρούμε ανοιχτό το μέτωπο απέναντι στον φασισμό και τις ποικίλες εκφράσεις του. Έτσι, επιφυλασσόμαστε του δικαιώματός μας να μην δημοσιεύουμε ανάλογα σχόλια.

Σε όσες περιπτώσεις κρίνουμε αναγκαίο, απαντάμε στα σχόλιά σας, επιδιώκοντας έναν ειλικρινή και καλόπιστο διάλογο.

Η efsyn.gr δεν δημοσιεύει σχόλια γραμμένα σε Greeklish.

Τέλος, τα ενυπόγραφα άρθρα εκφράζουν το συντάκτη τους και δε συμπίπτουν κατ' ανάγκην με την άποψη της εφημερίδας