Παράκαμψη προς το κυρίως περιεχόμενο
Ενα ημερολόγιο-πνευματικός οδηγός

Ο Γ. Σεφέρης στην αυλή του σπιτιού του (Άγρας 20, Νοέμβριος 1963)

ΕΝΤΥΠΗ ΕΚΔΟΣΗ

Ενα ημερολόγιο-πνευματικός οδηγός

  • A-
  • A+

Με την έκδοση του όγδοου τόμου του ημερολογίου του Γιώργου Σεφέρη και την επικείμενη, μέσα στο 2019, έκδοση του ένατου και τελευταίου τόμου, αμφότερων φιλολογικά επιμελημένων από την Κατερίνα Κρίκου-Davis, ολοκληρώνεται ένα από τα σημαντικότερα ελληνικά ημερολογιακά έργα του 20ού αιώνα.

Οι περίφημες Μέρες, όπως ονόμασε ο Σεφέρης το ημερολόγιό του, που άρχισαν να γράφονται τον Φεβρουάριο του 1925 και τερματίστηκαν με τον θάνατο του ποιητή (1971), καλύπτουν περίοδο 46 ετών, με άλλα λόγια ολόκληρη σχεδόν τη διάρκεια του πνευματικού βίου του. Oι προηγούμενοι επτά τόμοι των Μερών εκδόθηκαν, όλοι μεταθανάτια, με την εξής χρονολογική σειρά: ο πέμπτος (1945-1951) το 1973, ο πρώτος (1925-1931) και ο δεύτερος (1931-1934) το 1975, ο τρίτος (1934-1940) και ο τέταρτος (1941-1944) το 1977, ο έκτος (1951-1956) το 1986 και ο έβδομος (1956-1960) το 1990. Οι πρώτοι πέντε τόμοι δεν έχουν φιλολογική επιμέλεια-πραγματολογικό σχολιασμό, ενώ οι υπόλοιποι τέσσερις έχουν. Ετσι, η συνολική ανάγνωση του σχεδόν συμπληρωμένου πλέον έργου είναι, από τη σημερινή σκοπιά, προβληματική. Ευχής έργο θα ήταν οι πρώτοι πέντε τόμοι να επανεκδοθούν με την αρμόζουσα στην αξία των Μερών φιλολογική επιμέλεια.

Η έκδοση των δύο τελευταίων τόμων καθυστέρησε επί τρεις σχεδόν δεκαετίες, αλλά εντέλει η εργασία της Κρίκου-Davis μπορεί να χαρακτηριστεί υποδειγματική τόσο για τον διεξοδικό και ακριβή σχολιασμό του σεφερικού κειμένου και, περισσότερο ακόμη, για τη μεστή εισαγωγή της όπου συνοψίζεται νηφάλια και αμερόληπτα η διά βίου σχέση του Σεφέρη με την Αγγλία, τους πνευματικούς ανθρώπους και τους πολιτικούς της, ζήτημα που στο παρελθόν αποτέλεσε πηγή άδικων επικρίσεων του Σεφέρη, υποκινημένων ιδίως από ιδεολογικές αγκυλώσεις.

Συγκρίνοντας τον όγδοο τόμο των Μερών με τους προηγούμενους, γίνεται φανερό ότι το σεφερικό ημερολόγιο αλλάζει αισθητά: από ένα πνευματικό κυρίως ημερολόγιο που καταγράφει, στη βάση ενός μάλλον επιμελημένου όχι όμως υστερόβουλου συγγραφικού σχεδίου, την εσωτερική πορεία της σκέψης και του συναισθήματος του Σεφέρη, από ένα σημείο και πέρα στην αναπόδραστη επαφή και τριβή τους με τη δραματική ιστορική εμπειρία του ποιητή, του διπλωμάτη και του ανθρώπου (Β΄ Παγκόσμιος Πόλεμος, Εμφύλιος – η δικτατορία αναμένεται στον ένατο τόμο), μεταβαίνουμε σε ένα χρηστικής και ιδιωτικής φύσης ημερολόγιο, κάποτε τηλεγραφικό, ενίοτε κρυπτικό, γλωσσικά ανεπεξέργαστο σε αρκετά σημεία του. Προφανώς η αλλαγή αυτή αντανακλά την τροποποίηση μέσα στον χρόνο της αντίληψης του ίδιου του Σεφέρη για το είδος και το ύφος του ημερολογίου του.

Επιπρόσθετα, όμως, στον όγδοο τόμο των Μερών ο Σεφέρης συντάσσει σύντομες ή και τηλεγραφικές εγγραφές, πλαισιώνοντάς τις πολύ συχνά από αποκόμματα του αγγλικού και του ελληνικού Τύπου, επειδή ασφυκτιά κάτω από τη μεγάλη πίεση των υπηρεσιακών υποχρεώσεών του ως Ελληνα πρέσβη στο Λονδίνο τα χρόνια 1961-1962, αναγκασμένου να υποδέχεται κάθε τόσο μέλη της βασιλικής οικογένειας (τον Παύλο, τη Φρειδερίκη, τον διάδοχο Κωνσταντίνο). Μάλιστα, οι Μέρες Η΄ μαρτυρούν ότι δεν βλέπει την ώρα να τερματίσει τον διπλωματικό του βίο και τις αναγκαστικές συναναστροφές που αυτός επιβάλλει, με πολιτικούς όπως ο Καραμανλής και ο Αβέρωφ. Ο,τι κυρίως κινεί το ενδιαφέρον του αναγνώστη αυτών των χρόνων του ημερολογίου είναι το ευρύ δίκτυο των επαφών και ο ουσιαστικός διάλογος του Σεφέρη με σημαντικά πρόσωπα της λογοτεχνικής και γενικότερα πνευματικής σκηνής του Λονδίνου (ανάμεσά τους ξεχωρίζει ο ποιητής Ελιοτ).

Εκείνα τα μέρη του όγδοου τόμου που θυμίζουν τις παλαιότερες Μέρες είναι όταν, τον Αύγουστο και τον Σεπτέμβριο 1961, ο Σεφέρης επιστρέφει για διακοπές στην Ελλάδα και επισκέπτεται τους Δελφούς και την Αμοργό. Σε αυτά τα ταξίδια διακοπών και αναψυχής, μέσα από τις κατά πολύ εκτενέστερες και αφηγηματικά ανεπτυγμένες εγγραφές, έχουμε την αίσθηση ότι ο Σεφέρης ξαναγίνεται άνθρωπος και ποιητής. Το τελευταίο μέρος του όγδοου τόμου των Μερών αφορά την περίοδο ύστερα από τον τερματισμό της διπλωματικής θητείας του στο Λονδίνο (καλοκαίρι 1962) και την οριστική επιστροφή του στην Αθήνα, πριν από την απονομή του βραβείου Νόμπελ (αναγγελία τον Οκτώβριο 1963) και μετά την απονομή (Δεκέμβριος 1963). Οι εγγραφές αυτής της περιόδου είναι λίγες και κάθε άλλο παρά μαρτυρούν κλίμα ενθουσιασμού.

Ο Σεφέρης βρίσκει την Ελλάδα, όπως γνωρίζουμε και από αρκετά άλλα κείμενά του, στην κατάσταση που «πάει να γίνει Ελλαδίξ» (11 Οκτώβρη 1962). Κι η αίσθησή του για τη θέση του στην ελληνική λογοτεχνική πραγματικότητα, λίγο καιρό πριν τιμηθεί με το Νόμπελ, συνοψίζεται στην εγγραφή του στις 3 Γενάρη 1962: «Οσο το σκέπτομαι πρέπει να είμαι ένα λάθος στην ελλ.[ηνική] λογοτεχνία». Τέλος, για την εντόπια απήχηση του Νόμπελ τα λέει όλα η φράση του: «Τα πατριωτάκια έχουνε χλωμιάσει από φθόνο» (22 Οκτώβρη 1963).

Συνολικά θεωρημένες οι Μέρες πιστεύω ότι συνιστούν, ύστερα από το ποιητικό έργο του Σεφέρη, τη σημαντικότερη πλευρά της συγγραφικής προσφοράς του, σε σύγκριση με τις αλληλογραφίες του και τις πολύτιμες Δοκιμές του (τα δοκίμιά του, συγκεντρωμένα σε τρεις τόμους).

Κι αυτό γιατί στις Μέρες ο ποιητής, ο διπλωμάτης και ο άνθρωπος δοκιμάζονται επιτυχώς μέρα με τη μέρα στον στίβο της αναμέτρησής τους με την πραγματικότητα. Ετσι περισσότερο από κάθε άλλο έργο του Σεφέρη οι Μέρες φανερώνουν το εύρος της παιδείας, τη σπάνια ευαισθησία, τη βαθιά πνευματικότητα, την κριτική οξυδέρκεια, την πολιτική διορατικότητά του, όπως και τη γνήσια αγάπη του για την Ελλάδα, σε συνδυασμό με την αποστροφή προς ένα μεγάλο μέρος των ομοεθνών του που λυμαίνονται την πατρίδα. Με λίγες λέξεις, οι Μέρες φανερώνουν τη σοφία του Σεφέρη. Γι’ αυτό και αξίζει να αναγνωστούν όχι τόσο ως το ημερολογιακό έργο μιας από τις σημαντικότερες ελληνικές πνευματικές μορφές του 20ού αιώνα όσο κυρίως ως ένας πνευματικός οδηγός για το παρελθόν και το παρόν μας.

 

ΑΝΟΙΧΤΟ ΒΙΒΛΙΟ
«Υπερφίαλος διασκελισμός των ίσκιων»
Το «Εκτακτο δελτίο καιρού», έργο που ενώ σε πρώτο επίπεδο παραμένει κλειστό και δυσπρόσιτο, τάχα γλωσσοκεντρικό, γλωσσογενές και παιχνιδίζον, στην πραγματικότητα συνοψίζει, ως ένας στοχαστικός και αισθητικός...
«Υπερφίαλος διασκελισμός των ίσκιων»
ΑΝΟΙΧΤΟ ΒΙΒΛΙΟ
Η αποσιωπημένη γενιά
Η εύκολη πρόσβαση και εποπτεία μιας ποιητικής παραγωγής με συγκεκριμένα χαρακτηριστικά ασφαλώς και καθιστά μια ανθολογία ελκυστική. Ωστόσο, τα στοιχεία εκείνα που βαραίνουν πρωτίστως για τον επίδοξο αναγνώστη...
Η αποσιωπημένη γενιά
ΑΝΟΙΧΤΟ ΒΙΒΛΙΟ
Αραβικός μοντερνισμός
Ο Αραβας δεν γεννιέται με την ποίηση εντός του, όπως κανείς άλλωστε, ανεξαρτήτως εθνικότητας, αλλά μαθαίνει μεγαλώνοντας να την αγαπάει. Οι λόγοι, δηλαδή, που οι λαοί της Μέσης Ανατολής επιδίδονται στην ποίηση...
Αραβικός μοντερνισμός
ΑΝΟΙΧΤΟ ΒΙΒΛΙΟ
Ο Αλεξανδρινός μιλάει με πολλούς τρόπους
Από τη στιγμή που καθιερώθηκε ο Κωνσταντίνος Καβάφης στην ελληνική λογοτεχνική σκηνή και από τη στιγμή που απέκτησε διεθνή φήμη, δεν έχει πάψει να μελετάται και να διερευνάται η ποιητική του. Το εκπληκτικό...
Ο Αλεξανδρινός μιλάει με πολλούς τρόπους
ΑΝΟΙΧΤΟ ΒΙΒΛΙΟ
Κοινωνικές, υπαρξιακές, γλωσσικές περιπλανήσεις
Ο Βασίλης Ρούβαλης, διευθυντής του περιοδικού και των εκδόσεων poema, ποιητής, διηγηματογράφος, μεταφραστής και αρθρογράφος, μας παραδίδει τις «Λεύγες» και ο Χάρης Μιχαλόπουλος, επίκουρος καθηγητής Λατινικής...
Κοινωνικές, υπαρξιακές, γλωσσικές περιπλανήσεις
ΑΝΟΙΧΤΟ ΒΙΒΛΙΟ
Δύο ποιητές της γενιάς του ’70
Ο Δημήτρης Αλεξίου είναι ποιητής, έστω κι αν έκανε ένα παράλληλο πέρασμα από την πεζογραφία. Ο Παύλος Πέζαρος ανήκε στην ιδρυτική ομάδα του περιοδικού Διαβάζω και υπήρξε μέλος της συντακτικής του επιτροπής από...
Δύο ποιητές της γενιάς του ’70

Η efsyn.gr θεωρεί αυτονόητο ότι οι αναγνώστες της έχουν το δικαίωμα του σχολιασμού, της κριτικής και της ελεύθερης έκφρασης και επιδιώκει την αμφίδρομη επικοινωνία μαζί τους.

Διευκρινίζουμε όμως ότι δεν θέλουμε ο χώρος σχολιασμού της ιστοσελίδας να μετατραπεί σε μια αρένα απαξίωσης και κανιβαλισμού προσώπων και θεσμών. Για τον λόγο αυτόν δεν δημοσιεύουμε σχόλια ρατσιστικού, υβριστικού, προσβλητικού ή σεξιστικού περιεχομένου. Επίσης, και σύμφωνα με τις αρχές της Εφημερίδας των Συντακτών, διατηρούμε ανοιχτό το μέτωπο απέναντι στον φασισμό και τις ποικίλες εκφράσεις του. Έτσι, επιφυλασσόμαστε του δικαιώματός μας να μην δημοσιεύουμε ανάλογα σχόλια.

Σε όσες περιπτώσεις κρίνουμε αναγκαίο, απαντάμε στα σχόλιά σας, επιδιώκοντας έναν ειλικρινή και καλόπιστο διάλογο.

Η efsyn.gr δεν δημοσιεύει σχόλια γραμμένα σε Greeklish.

Τέλος, τα ενυπόγραφα άρθρα εκφράζουν το συντάκτη τους και δε συμπίπτουν κατ' ανάγκην με την άποψη της εφημερίδας