Παράκαμψη προς το κυρίως περιεχόμενο
Τι είναι αυτό που το λένε θλίψη;
ΕΝΤΥΠΗ ΕΚΔΟΣΗ

Τι είναι αυτό που το λένε θλίψη;

  • A-
  • A+

Το βιβλίο του πρωτοεμφανιζόμενου Μαξ Πόρτερ Η θλίψη είναι ένα πράγμα με φτερά είχε ενθουσιώδη υποδοχή στη Βρετανία όπου δημοσιεύτηκε το 2015, απέσπασε πλήθος βραβείων και μεταφράστηκε σε 29 γλώσσες. Ο ίδιος ο συγγραφέας το περιγράφει ως «μια πολυφωνική ιστορία, […] ένα έργο που κινείται ανάμεσα στην πεζογραφία, την ποίηση, το θέατρο, το παραμύθι και το δοκίμιο».

Η σχέση του κειμένου με την ποίηση είναι άλλωστε εμφανής από τον τίτλο κιόλας, ο οποίος αποτελεί παράφραση του στίχου της Εμιλι Ντίκινσον «Η ελπίδα είναι ένα πράγμα με φτερά». Οπως στον τίτλο έχει αντικατασταθεί η «ελπίδα» με τη «θλίψη», έτσι και στην προμετωπίδα του βιβλίου, όπου και πάλι παρατίθεται μια στροφή από ποίημα της Ντίκινσον («Ολα όσα υπάρχουν είναι Αγάπη/ Αυτό μόνο ξέρουμε για Αυτήν/ Κι αυτό αρκεί, το φορτίο πρέπει να είναι/ Ανάλογο με την εγκοπή»), ο συγγραφέας έχει διαγράψει τις λέξεις «Αγάπη», «Αυτήν», «φορτίο», «εγκοπή» κι έχει γράψει από πάνω «το Κοράκι».

Ο θάνατος της μητέρας έχει διαγράψει την ελπίδα και την αγάπη, έχει κλέψει τη σημασία των λέξεων και το νόημα των καθημερινών πράξεων, κι έχει αφήσει στη θέση τους «το Κοράκι». Το κουβάρι της αφήγησης με τις τρεις εναλλασσόμενες αφηγηματικές φωνές (ο Μπαμπάς, τα Αγόρια και το Κοράκι) βρίσκεται με την έναρξη αυτού του βιβλίου στα χέρια των δύο αγοριών που έχασαν πρόσφατα τη μαμά τους κι ακούμε τον διάλογό τους: «Πάνω στο μαξιλάρι μου υπάρχει ένα φτερό./ Τα μαξιλάρια τα φτιάχνουν με φτερά, κοιμήσου./ Είναι ένα μεγάλο, μαύρο φτερό./ Ελα να κοιμηθείς στο κρεβάτι μου./ Και στο δικό σου μαξιλάρι υπάρχει ένα φτερό./ Ας αφήσουμε τα φτερά εκεί που είναι κι ας κοιμηθούμε καταγής». Οπως το φτερό εδώ αποτελεί μετωνυμία για το Κοράκι, έτσι και το Κοράκι αποτελεί μετωνυμία για τη θλίψη, το πένθος, την απώλεια.

Ομως το σημασιολογικό φορτίο του μαύρου πουλιού στο βιβλίο δεν εξαντλείται σε αυτή τη μεταφορά. Ο Μπαμπάς ετοιμάζεται να εκδώσει ένα βιβλίο για τον Αγγλο ποιητή Τεντ Χιουζ (ο οποίος έχει γράψει μια συλλογή ποιημάτων με τίτλο «Το Κοράκι»).

Ακούμε τον Μπαμπά να αφηγείται: «Θυμάμαι που γύρισα σπίτι και της είχα αναγγείλει πως τελείωσα την πρόταση για το βιβλίο, κι εκείνη είπε, “Ο Θεός ας μας βοηθήσει”, και ήπιαμε προσέκο κι εκείνη είπε πως μπορούσα να πάρω το δώρο μου των γενεθλίων μου νωρίτερα. Ηταν ένα πλαστικό κοράκι».

Οταν λοιπόν η γυναίκα του πεθαίνει, το Κοράκι, όπως στα παραμύθια, εμφανίζεται στην πόρτα του σπιτιού και μπαίνει στη ζωή της οικογένειας πότε υποδυόμενο τον σαρκαστικό γελωτοποιό και πότε τον φύλακα-άγγελο. Με όποια μάσκα κι αν παρουσιάζεται, το Κοράκι συμφιλιώνει τα μέλη της πληγείσας οικογένειας με τον θάνατο, είναι –όπως και τα πουλιά της δικής μας δημοτικής ποίησης– ένα πλάσμα που μπορεί με τα φτερά του να κινείται ανάμεσα στους δύο κόσμους, των ζωντανών και των πεθαμένων, γι’ αυτό και ξέρει από φαντάσματα.

Λέει λοιπόν στον Μπαμπά: «Αν η γυναίκα σου είναι φάντασμα, δεν κάθεται να μοιρολογεί μέσα στα ντουλάπια και τις γωνιές αυτού του σπιτιού, δεν περιφέρεται άσκοπα θρηνώντας την απώλεια της μητρότητας ή την πίκρα της που βλέπει εσάς, τους τρεις άντρες της, να ζείτε δίχως αυτήν. – Οχι; – Οχι. Πίστεψέ με, κάτι ξέρω από φαντάσματα. – Συνέχισε. – Εχει φύγει μακριά, πολύ πίσω, πριν από σένα. Βρίσκεται στη χρυσή εποχή της παιδικής της ηλικίας. Τα φαντάσματα δεν στοιχειώνουν. Οπισθοχωρούν […]. – Ευχαριστώ Κοράκι. – Είναι μέρος της δουλειάς. – Επιμένω, ευχαριστώ, Κοράκι. – Δεν κάνει τίποτα. Αλλά πλιζ μην ξεχνάς πως είμαι το θρυλικό άσμα του Τεντ σου, Κοράκι του ρίγους του θανάτου, εντάξει;»

Μέρος του έργου της συμφιλίωσης με τον θάνατο επιτελεί εμμέσως στο βιβλίο αυτό η λογοτεχνία. Μέσω του βιβλίου που έχει γράψει ο Μπαμπάς, μέσω των παραμυθιών που αφηγείται το Κοράκι στα Αγόρια, η Απουσία γεμίζει με λόγια, που καλύπτουν παρηγορητικά το κενό.

Ας μην ξεχνάμε πως ο Χιουζ έγραψε το «Κοράκι» μετά τον θάνατο της δικής του γυναίκας, της Σύλβιας Πλαθ, οπότε μπορούμε εδώ να διακρίνουμε μια συνειδητή διακειμενική συνομιλία των δύο βιβλίων, που πασχίζουν αμφότερα να μιλήσουν τη γλώσσα του πρωτόγνωρου πένθους, με την αγωνία και την παιγνιώδη διάθεση με την οποία ένα παιδί μαθαίνει τις πρώτες του λέξεις.

Εκτός, φυσικά, από τη φανερή και δεδηλωμένη συνομιλία του βιβλίου με το «Κοράκι» του Χιουζ, θα αποτολμήσω να υποδείξω και μια υπόγεια, άρρητη διακειμενική σχέση με το αφηγηματικό ποίημα «Κοράκι» του Εντγκαρ Αλαν Πόε, που κι αυτό, με την σκληρή επωδό του «Ποτέ πια», υπενθυμίζει το αμετάκλητο της απώλειας στον πρωταγωνιστή που έχει χάσει την αγαπημένη του Λεονώρα.

Το Κοράκι του Μαξ Πόρτερ, επίγονος του Πόε και του Χιουζ, καταφεύγοντας πότε στο μαύρο χιούμορ και πότε στον τρυφερό λυρισμό, καταφέρνει με το στριγκό του κρώξιμο να τραγουδήσει εντέλει έναν σπαρακτικό ύμνο στην αγάπη.

ΑΝΟΙΧΤΟ ΒΙΒΛΙΟ
Ενα ημερολόγιο-πνευματικός οδηγός
Οι περίφημες Μέρες, όπως ονόμασε ο Σεφέρης το ημερολόγιό του, που άρχισαν να γράφονται τον Φεβρουάριο του 1925 και τερματίστηκαν με τον θάνατο του ποιητή (1971), καλύπτουν περίοδο 46 ετών, με άλλα λόγια...
Ενα ημερολόγιο-πνευματικός οδηγός
ΑΝΟΙΧΤΟ ΒΙΒΛΙΟ
Ο θαυμαστός παλιός κόσμος
Το «Φθινόπωρο» είναι το πρώτο της σειράς «Κουαρτέτο των εποχών», όπου, για άλλη μια φορά, η Σκοτσέζα συγγραφέας καταπιάνεται με το θέμα που κυριαρχεί σε όλα της τα βιβλία: ο βιωμένος χρόνος και ο τρόπος που...
Ο θαυμαστός παλιός κόσμος
ΑΝΟΙΧΤΟ ΒΙΒΛΙΟ
«Η εξάρτηση δεν αποτελεί νόσο»
Ο ψυχίατρος Φοίβος Ζαφειρίδης είναι από τους πρώτους που ερμήνευσαν τις ψυχολογικές και ψυχιατρικές διαταραχές με βάση το κοινωνικό και πολιτισμικό περιβάλλον, κόντρα στην κυρίαρχη αντίληψη, που επιμένει να...
«Η εξάρτηση δεν αποτελεί νόσο»
ΑΝΟΙΧΤΟ ΒΙΒΛΙΟ
Ξεφυλλίζοντας τον κόσμο
Σταχυολογήσαμε κάποιους πεζογραφικούς τίτλους, μιας ευρείας θεματικής και υφολογικής πολυτροπίας, παλαιότερων και νεότερων συγγραφέων, από διάφορες γλωσσικές και πολιτισμικές επικράτειες, βιβλία που πυκνώνουν,...
Ξεφυλλίζοντας τον κόσμο
ΑΝΟΙΧΤΟ ΒΙΒΛΙΟ
Ψυχαναλυτική ανάγνωση της βίας και της καταστροφικότητας
Οσες φορές προσεγγίζει κανείς το έργο του Γουίνικοτ, δεν παύει να εκπλήσσεται με την εφευρετικότητα και τη διορατικότητά του, με τη ζωντάνια του πνεύματος και τον βαθύ σεβασμό του στην ανθρώπινη φύση.
Ψυχαναλυτική ανάγνωση της βίας και της καταστροφικότητας
ΑΝΟΙΧΤΟ ΒΙΒΛΙΟ
Κολάζ και μοντάζ τεκμηρίων στη σύγχρονη ελληνική πεζογραφία
​Μέχρι το 2010, όταν ολοκλήρωσα τη διατριβή μου για το θέμα, η λογοτεχνία τεκμηρίων είχε ήδη κάνει αισθητή την παρουσία της με πολλούς συγγραφείς να είχαν γράψει πεζογραφήματα στηριγμένα σε εξωλογοτεχνικά...
Κολάζ και μοντάζ τεκμηρίων στη σύγχρονη ελληνική πεζογραφία

Η efsyn.gr θεωρεί αυτονόητο ότι οι αναγνώστες της έχουν το δικαίωμα του σχολιασμού, της κριτικής και της ελεύθερης έκφρασης και επιδιώκει την αμφίδρομη επικοινωνία μαζί τους.

Διευκρινίζουμε όμως ότι δεν θέλουμε ο χώρος σχολιασμού της ιστοσελίδας να μετατραπεί σε μια αρένα απαξίωσης και κανιβαλισμού προσώπων και θεσμών. Για τον λόγο αυτόν δεν δημοσιεύουμε σχόλια ρατσιστικού, υβριστικού, προσβλητικού ή σεξιστικού περιεχομένου. Επίσης, και σύμφωνα με τις αρχές της Εφημερίδας των Συντακτών, διατηρούμε ανοιχτό το μέτωπο απέναντι στον φασισμό και τις ποικίλες εκφράσεις του. Έτσι, επιφυλασσόμαστε του δικαιώματός μας να μην δημοσιεύουμε ανάλογα σχόλια.

Σε όσες περιπτώσεις κρίνουμε αναγκαίο, απαντάμε στα σχόλιά σας, επιδιώκοντας έναν ειλικρινή και καλόπιστο διάλογο.

Η efsyn.gr δεν δημοσιεύει σχόλια γραμμένα σε Greeklish.

Τέλος, τα ενυπόγραφα άρθρα εκφράζουν το συντάκτη τους και δε συμπίπτουν κατ' ανάγκην με την άποψη της εφημερίδας