• Αθήνα
    Ελαφρές νεφώσεις
    2°C -0.4°C / 2.4°C
    2 BF
    68%
  • Θεσσαλονίκη
    Ελαφρές νεφώσεις
    -1°C -2.9°C / 1.0°C
    2 BF
    53%
  • Πάτρα
    Ελαφρές νεφώσεις
    0°C -1.0°C / 5.1°C
    3 BF
    44%
  • Ιωάννινα
    Αίθριος καιρός
    -2°C -3.0°C / -2.1°C
    1 BF
    43%
  • Αλεξανδρούπολη
    Ελαφρές νεφώσεις
    -1°C -1.1°C / -1.1°C
    3 BF
    69%
  • Βέροια
    Ελαφρές νεφώσεις
    -1°C -3.5°C / 0.4°C
    1 BF
    49%
  • Κοζάνη
    Αίθριος καιρός
    -6°C -6.6°C / -3.2°C
    3 BF
    58%
  • Αγρίνιο
    Αίθριος καιρός
    -2°C -2.1°C / 2.6°C
    2 BF
    48%
  • Ηράκλειο
    Αραιές νεφώσεις
    2°C 1.1°C / 4.2°C
    4 BF
    86%
  • Μυτιλήνη
    Αυξημένες νεφώσεις
    -1°C -1.1°C / -1.1°C
    3 BF
    51%
  • Ερμούπολη
    Αραιές νεφώσεις
    1°C 1.1°C / 2.9°C
    3 BF
    60%
  • Σκόπελος
    Αυξημένες νεφώσεις
    1°C 0.7°C / 0.7°C
    6 BF
    54%
  • Κεφαλονιά
    Σποραδικές νεφώσεις
    7°C 7.1°C / 7.1°C
    4 BF
    48%
  • Λάρισα
    Σποραδικές νεφώσεις
    0°C -0.1°C / 0.5°C
    3 BF
    40%
  • Λαμία
    Σποραδικές νεφώσεις
    1°C -2.2°C / 1.2°C
    1 BF
    76%
  • Ρόδος
    Σποραδικές νεφώσεις
    5°C 1.8°C / 4.9°C
    1 BF
    41%
  • Χαλκίδα
    Σποραδικές νεφώσεις
    1°C -0.2°C / 2.6°C
    0 BF
    83%
  • Καβάλα
    Αυξημένες νεφώσεις
    0°C -0.1°C / 0.5°C
    2 BF
    62%
  • Κατερίνη
    Σποραδικές νεφώσεις
    0°C -2.8°C / 1.1°C
    2 BF
    52%
  • Καστοριά
    Αραιές νεφώσεις
    -6°C -6.2°C / -6.2°C
    2 BF
    62%
ΕΝΤΥΠΗ ΕΚΔΟΣΗ

Εκπαίδευση, πολιτική, ιστορία

  • A-
  • A+
Ριζοσπαστικές αναγνώσεις

Επιμέλεια: Γιώργος Σταματόπουλος

Το πεδίο αναφοράς του συγγραφέα για μια ταραχώδη για το ελληνικό έθνος περίοδο (1834–1913) και με αντικείμενο την πάντα σημαντική σχέση πολιτικής και εκπαίδευσης δημιουργεί ένα σημαντικό ενδιαφέρον για την κατανόηση της ιστορικής πορείας μας, για τη συλλογική συνείδησή μας, για την εθνική αυτογνωσία. Η μελέτη της συγκρότησης της ταυτότητάς μας –ιδιαίτερα σε μια εποχή που αλλάζουν πολιτικές γεωστρατηγικής έκτασης στην περιοχή μας και εκτυλίσσεται το «Μακεδονικό ζήτημα»– είναι απόλυτα αναγκαία για να σταθμίσουμε τις συμπεριφορές μας με τρόπο ουσιαστικό.

Ο Θ. Ζέρβας με συνοπτικό τρόπο και με την αξιοποίηση μιας πολύ πλούσιας και έγκυρης βιβλιογραφίας περιδιαβαίνει το νήμα που συνδέει την επίσημη εκπαιδευτική πολιτική με το σχολικό σύστημα και τη διαπαιδαγώγηση των μαθητών μελετώντας με άρτιο επιστημονικό τρόπο το αντικείμενό του: «Εκπαίδευση, εθνικισμός και διδασκαλία της ιστορίας του ελληνικού έθνους». Φωτίζει προκαταλήψεις και εθνικούς μύθους με διαύγεια λόγου και πιστότητα πηγών. Μελετά τις παράλληλες εκδοχές και για άλλες χώρες της Ευρώπης και ιδιαίτερα των Βαλκανίων.

Θέτει τα ακόλουθα ερευνητικά ερωτήματα:

1. Με ποιους τρόπους τα σχολικά εγχειρίδια της αρχαιοελληνικής ιστορίας συνδέουν τους Νεοέλληνες με τον αρχαίο κόσμο της Ελλάδας;

2. Με ποιους τρόπους ο κατ’ εξοχήν παιδαγωγικός λόγος για την εθνική ταυτότητα αντανακλά τις αντιλήψεις για τους κοινούς ιστορικούς και πολιτισμικούς δεσμούς της νεότερης Ελλάδας με την αρχαία Ελλάδα;

3. Ποιοι ήταν οι παράγοντες που έκαναν το ελληνικό σχολείο να υπερτονίσει την ιδέα περί αδιάσπαστης συνέχειας από το αρχαίο παρελθόν μέχρι το νεοελληνικό παρόν, και με ποια διαδικασία συντελέστηκε αυτό;

Η νεοελληνική ταυτότητα συντελείται κυρίως στα ελληνικά σχολεία μέσω της διδασκαλίας. Και αυτό γίνεται με τρεις τρόπους, τη γλωσσική διαμάχη καθαρεύουσας και δημοτικής, με τη διδασκαλία της ιστορίας, της γεωγραφίας και της φιλολογίας και με την εκπαιδευτική πολιτική για τη διδασκαλία της ιστορίας. Με την ιστορία θεμελιώνεται η συνέχεια του λαού διαχρονικά, με τη γεωγραφία τονίζεται η ευρεία διασπορά του ελληνικού στοιχείου και προβάλλεται η ανάγκη για την ενσωμάτωσή του στην εποχή που αποδομείται η Οθωμανική Αυτοκρατορία και τα βαλκανικά κράτη κάνουν αγώνα αντιπαράθεσης για τη μεγαλύτερη δυνατή γεωγραφική ανάπτυξή τους και με τη φιλολογία εισάγεται στο σχολικό σύστημα ο αρχαίος ελληνικός πολιτισμός που αποτελεί το απαύγασμα στη διαμόρφωση της ταυτότητάς μας. «Η ιστορία, η ελληνική γλώσσα και η γεωγραφία αποτελούσαν ζωτικά συστατικά του προγράμματος σπουδών του σχολείου, γιατί συνδιαμόρφωναν ένα κυρίαρχο θέμα που προβάλλει την πίστη στο ελληνικό κράτος, την αδελφοσύνη και το όμαιμον, την ενότητα του ελληνικού λαού και τις ιστορικές αξιώσεις του έθνους».

Στα σχολικά βιβλία προβάλλεται η ακτινοβολία του αρχαιοελληνικού πολιτισμού στον δυτικό κόσμο και αυτό εντάσσεται στην ενίσχυση του εθνικού φρονήματος, γιατί οι Ελληνες είναι υπερήφανοι για το αρχαίο παρελθόν τους. Τονίζεται ο ηρωικός χαρακτήρας της Επανάστασης του 1821, αλλά δεν είναι σημαντική η παρουσία της βυζαντινής περιόδου. Η δημιουργία της εθνικής ιστορίας βασιζόταν σε μια θεματολογία που περιλάμβανε προσωπικότητες, γεγονότα, τοποθεσίες και ιδέες με μεγάλη δόξα, όπως ο Σωκράτης, ο Ομηρος, ο Μέγας Αλέξανδρος, η Μάχη του Μαραθώνα, οι αρχαίοι Ολυμπιακοί Αγώνες, η Ακρόπολη, η δημοκρατία και η φιλοσοφία.

Προβάλλεται διαρκώς η εθνική και πολιτισμική ομοιογένεια, γιατί θεωρείται ότι είναι σημαντική για το ελληνικό κράτος. «Το αρχειακό υλικό δείχνει πως αυτή την περίοδο, το πρόγραμμα σπουδών του Δημοτικού και του Ελληνικού (δευτεροβάθμιου) σχολείου περιλάμβανε (1) τα θρησκευτικά (κατήχηση, ιερά ιστορία), (2) τα Ελληνικά (ανάγνωση, γραφή, γραμματική), (3) την αριθμητική και τη γεωμετρία, (4) τη ζωγραφική, (5) τη φυσική ιστορία, (6) τη γεωγραφία, (7) την ελληνική ιστορία, (8) τη φωνητική μουσική και (9) τη γυμναστική».

Αν και οι φιλέλληνες και άλλες «έξωθεν δυνάμεις» συνέβαλαν στη διαμόρφωση της νεοελληνικής ταυτότητας, το ελληνικό σχολείο έμελλε να γίνει εθνικό σύμβολο για την αθέατη επιβίωση αυτής της ταυτότητας. «Ως εθνικός θεσμός, το σχολικό σύστημα αναπαρήγαγε μια ελληνική ιστορική συνείδηση και ταυτότητα. Μετά την ανεξαρτησία, το ελληνικό κράτος κατέβαλε μεγάλες προσπάθειες για να υπάρξει ένα εθνικοποιημένο σχολικό σύστημα. Η υποχρεωτική εκπαίδευση θεσμοθετήθηκε εκπληκτικά γρήγορα εν συγκρίσει με άλλα ευρωπαϊκά έθνη (1834), παρά το γεγονός ότι τα σχολεία στην Ελλάδα ήταν λιγοστά και ανύπαρκτοι οι πόροι για να χτιστούν άλλα και να εκπαιδευτούν νέοι δάσκαλοι».

Η εξάπλωση των ελληνικών σχολείων και η αφομοίωση των βλαχόφωνων και άλλων πληθυσμών συνεχίστηκαν μέχρι τις αρχές του 20ού αιώνα. «Αυτό ίσχυσε ιδιαίτερα για τη Μακεδονία, από τα τέλη του 19ου αιώνα μέχρι τις αρχές του 20ού – η Μακεδονία παρέμενε μέρος της Οθωμανικής Αυτοκρατορίας, όμως τη διεκδικούσε όχι μόνον η Ελλάδα αλλά και η Βουλγαρία, η Σερβία και η Ρουμανία. Μεταξύ των ετών 1897 και 1905, η ελληνική κυβέρνηση επιδίωξε πολύ δυναμικά την ίδρυση νέων σχολείων, εκτοπίζοντας τελικά τους ανταγωνιστές της, και στην περιοχή επικράτησε η ελληνική γλώσσα και ταυτότητα». Γίνεται σύγκριση σχολικών βιβλίων του παρελθόντος και του παρόντος και παράλληλα φωτίζεται ένα ακανθώδες ζήτημα: «Σχολικά βιβλία και παραδοσιακοί εχθροί: Πώς αλληλοπεριγράφονται τα γειτονικά έθνη».

Πρόκειται για ένα βιβλίο χρήσιμο στον εκπαιδευτικό, στον φιλόλογο, σε κάθε Ελληνα και ιδιαίτερα σε κάθε νέο που θέλει να κατανοήσει με επιστημονικό τρόπο τη διαμόρφωση της νεοελληνικής ταυτότητας.

*Πρώην πρόεδρος ΟΛΜΕ

Ακολουθήστε μας στο Google news
ΑΝΟΙΧΤΟ ΒΙΒΛΙΟ
Ανατομία ενός ιστορικού γεγονότος
Η ειρωνεία της Ιστορίας όμως είναι διαρκώς παρούσα. Τη στιγμή που είχε διαμορφωθεί η συγκυρία για την επίτευξη του στόχου αυτού, οι εγχώριες άρχουσες πολιτικές και κοινωνικές δυνάμεις όχι μόνο διαφώνησαν...
Ανατομία ενός ιστορικού γεγονότος
ΑΝΟΙΧΤΟ ΒΙΒΛΙΟ
Μια ανθρώπινη ιστορία του ισπανικού εμφυλίου
Διασταυρώθηκα για πρώτη φορά με τον Γιάννη Παντελάκη όταν επισκέφτηκε τα ΑΣΚΙ (Αρχεία Σύγχρονης Κοινωνικής Ιστορίας) με στόχο να εξερευνήσει τις συλλογές μας σχετικά με τον ισπανικό εμφύλιο. Στη συνάντησή μας...
Μια ανθρώπινη ιστορία του ισπανικού εμφυλίου
ΑΝΟΙΧΤΟ ΒΙΒΛΙΟ
Η ταραχώδης πενταετία 2014-2019
Ενας χρόνος μετά τις εκλογές του Ιουλίου – τόσο κοντά και τόσο μακριά. Κι αν πάμε στην αρχή της πενταετίας, ή ακόμα πιο πίσω, στον «διπλό εκλογικό σεισμό» του 2012, μοιάζει να βρισκόμαστε σε άλλη εποχή.
Η ταραχώδης πενταετία 2014-2019
ΑΝΟΙΧΤΟ ΒΙΒΛΙΟ
Η ιστορία πίσω από την αυτοβιογραφία
Η Τάρα Γουέστοβερ την αυτοβιογραφία της με την ψυχική διάθεση ενός ανθρώπου που αναλύει και ανασυνθέτει την ιστορία του. Γι’ αυτό τα συμβάντα που αναφέρονται δεν εξυπηρετούν τη στείρα καταγραφή μιας...
Η ιστορία πίσω από την αυτοβιογραφία
ΑΝΟΙΧΤΟ ΒΙΒΛΙΟ
Η κυριαρχία του 20ού αιώνα
Διακρίνουμε ορισμένες κοινές μέριμνες στους σύγχρονους ιστορικούς, όπως και ότι ο 20ός αιώνας κυριαρχεί στη φετινή βιβλιοπαραγωγή. Αυτό είναι εξηγήσιμο και ευπρόσδεκτο. Ας μη μας κάνει να λησμονούμε ότι έχουμε...
Η κυριαρχία του 20ού αιώνα
ΑΝΟΙΧΤΟ ΒΙΒΛΙΟ
Ενας άλλος, άγνωστος Ψυχρός Πόλεμος
Το βιβλίο της Ζηνοβίας Λιαλιούτη, επίκουρης καθηγήτριας στο Πολιτικό της Νομικής Αθηνών, φωτίζει ένα θέμα σημαντικό, αλλά ελάχιστα γνωστό στην Ελλάδα. Είναι προϊόν μακρόχρονης έρευνας, που εντυπωσιάζει με το...
Ενας άλλος, άγνωστος Ψυχρός Πόλεμος

Η efsyn.gr θεωρεί αυτονόητο ότι οι αναγνώστες της έχουν το δικαίωμα του σχολιασμού, της κριτικής και της ελεύθερης έκφρασης και επιδιώκει την αμφίδρομη επικοινωνία μαζί τους.

Διευκρινίζουμε όμως ότι δεν θέλουμε ο χώρος σχολιασμού της ιστοσελίδας να μετατραπεί σε μια αρένα απαξίωσης και κανιβαλισμού προσώπων και θεσμών. Για τον λόγο αυτόν δεν δημοσιεύουμε σχόλια ρατσιστικού, υβριστικού, προσβλητικού ή σεξιστικού περιεχομένου. Επίσης, και σύμφωνα με τις αρχές της Εφημερίδας των Συντακτών, διατηρούμε ανοιχτό το μέτωπο απέναντι στον φασισμό και τις ποικίλες εκφράσεις του. Έτσι, επιφυλασσόμαστε του δικαιώματός μας να μην δημοσιεύουμε ανάλογα σχόλια.

Σε όσες περιπτώσεις κρίνουμε αναγκαίο, απαντάμε στα σχόλιά σας, επιδιώκοντας έναν ειλικρινή και καλόπιστο διάλογο.

Η efsyn.gr δεν δημοσιεύει σχόλια γραμμένα σε Greeklish.

Τέλος, τα ενυπόγραφα άρθρα εκφράζουν το συντάκτη τους και δε συμπίπτουν κατ' ανάγκην με την άποψη της εφημερίδας