Παράκαμψη προς το κυρίως περιεχόμενο
Προσωπικά, ταξικά κι εθνικά απωθημένα

Bernhard Schlink «Ολγα» Μετάφραση: Απόστολος Στραγαλινός Κριτική, 2018 Σελ. 293

ΕΝΤΥΠΗ ΕΚΔΟΣΗ

Προσωπικά, ταξικά κι εθνικά απωθημένα

  • A-
  • A+

Εχετε διαβάσει το «Διαβάζοντας στη Χάννα» (Κριτική 1998) («Der Vorleser», 1995); Ή μήπως έχετε δει τη διασκευή του σε ταινία («Σφραγισμένα Χείλη», 2008) σε σκηνοθεσία Στίβεν Ντάλντρι; Αν όχι, κακώς. Κι αυτό γιατί το εξαιρετικό έργο του Γερμανού συγγραφέα δεν αποτελεί μόνο μια καταβύθιση στον απόηχο των στρατοπέδων συγκέντρωσης, αλλά και μια δραματική γραφή, που συγκινεί χάρη στην ανθρωπιά, την ψυχολογική εμβάθυνση και την ήρεμη δύναμή της.

Κι εδώ πάλι, στην «Ολγα», βλέπουμε τη διαυγή γραφή του Σλινκ, τη στρωτή αφήγησή του χωρίς κούφια τεχνάσματα κι ελιγμούς, βλέπουμε πάλι μια γυναίκα στο κέντρο της ιστορίας, όπως η Χάννα στο προηγούμενο μυθιστόρημα και η Ιρένε στη «Γυναίκα στη σκάλα». Η Ολγα μεγάλωσε στα τέλη του 19ου και σε μεγάλο μέρος του 20ού αιώνα, ξεκίνησε φτωχή που είχε ωστόσο όρεξη για τα γράμματα, ερωτεύτηκε τον Χέρμπερτ, έναν πλούσιο που την ήθελε κι εκείνος, αλλά αντιμετώπιζε την άρνηση των δικών του να τη δεχτούν στο πλάι του, συμμετείχε στον αποικιοκρατικό πόλεμο της Γερμανίας στην Αφρική και τελικά χάθηκε σε μια αποστολή στον Βόρειο Πόλο.

Μέχρι το ένα τρίτο του βιβλίου παρακολουθούμε τη ζωή της Ολγας, με πιο αργούς ρυθμούς στην αρχή και πιο ραγδαίους αργότερα, ειδικά τα νεανικά της χρόνια και με γρήγορα βήματα την περίοδο μετά τον Α΄ Παγκόσμιο Πόλεμο μέχρι το τέλος του Β΄. Η αφήγηση είναι μάλλον επίπεδη, χωρίς να προκαλεί ισχυρούς αναγνωστικούς κραδασμούς. Κι έπειτα στο δεύτερο μέρος, σαν να πρόκειται για μια άλλη ιστορία, αφηγητής αναδεικνύεται ο νεαρός Φέρντιναντ, στο σπίτι του οποίου η ηλικιωμένη Ολγα δούλευε ως μοδίστρα κατά τη δεκαετία του 1950. Ο νεαρός αφηγητής συνδέθηκε με τη γηραιά πρωταγωνίστρια και την θεωρούσε σχεδόν μέρος της οικογένειάς του. Ετσι, μας τη συστήνει, καθώς μας κοινοποιεί τις συζητήσεις τους και τις απόψεις της, που δείχνουν ωριμότητα, στοχασμό κι επαναξιολόγηση της γερμανικής Ιστορίας.

Ο Γερμανός λογοτέχνης ανήκει στους σύγχρονους μεταπολεμικούς στοχαστές που ξανακοιτάνε την ιστορία του έθνους του, βεβαρημένη καθώς είναι από μεγαλοϊδεατικές εξορμήσεις, και προσπαθούν να συμφιλιώσουν το παρόν με το παρελθόν. Στην «Ολγα», παρόλο που περνά μπροστά μας η γερμανική Ιστορία του α΄ μισού του 20ού αιώνα, το βάρος πέφτει στην ανεπιτυχή σχέση της πρωταγωνίστριας με τον Χέρμπερτ. Τόσο η οικογένειά του που δεν ανέχτηκε ποτέ αυτή τη σχέση και τα μεγαλεπήβολα σχέδιά του όσο κι ο ίδιος που επιχείρησε να κατακτήσει την Αρκτική αντικατοπτρίζουν μια νοοτροπία, εθνική ίσως, που βαυκαλίζεται με μεγάλα όνειρα και έχει ουρανομήκεις φιλοδοξίες, πάνω από τα ταπεινά αλλά τόσο ωραία συναισθήματα.

Η Ολγα αφήνεται πίσω, «προδομένη» από την ταξική αδιαλλαξία αλλά κι από τη μεγαλοϊδεατική αντίληψη για μια ένδοξη Γερμανία, νοοτροπία που οδήγησε στην πανωλεθρία του Α΄ και κυρίως του Β΄ Παγκόσμιου Πολέμου. Η πρώην δασκάλα και νυν μοδίστρα κουβαλά ένα μυστικό, το οποίο γράφει στις ανεπίδοτες επιστολές της προς τον αγαπημένο της, όσο αυτός πορεύεται προς τον Βόρειο Πόλο, ένα παιδί που θα ήθελε να το δει να μεγαλώνει αλλιώς και τελικά γεννήθηκε ορφανό λόγω των υπέρμετρων φιλοδοξιών του πατέρα του και μετατράπηκε σε ναζί εξαιτίας των ακραίων στόχων της χώρας του. Τελικά, η γηραιά πρωταγωνίστρια θα αναλάβει μια συμβολική πράξη ενάντια στο άγαλμα του Οτο φον Μπίσμαρκ, ο οποίος θεωρείται ο πρώτος καγκελάριος της ενοποιημένης Γερμανίας στα τέλη του 19ου αιώνα κι αυτός που διαμόρφωσε τη γερμανική θέληση για επικράτηση εντός και εκτός Ευρώπης.

O Mπέρνχαρντ Σλινκ γεννήθηκε το 1944 στο Mπίλεφελντ της Γερμανίας και μεγάλωσε στη Χαϊδελβέργη και στο Μάνχαϊμ. Είναι νομικός, καθηγητής Δημοσίου Δικαίου, ζει στο Βερολίνο και στη Νέα Υόρκη. Από το 1962 έχει δημοσιεύσει πολλά μυθιστορήματα, στα οποία διερευνά ηθικά, καλλιτεχνικά και εθνικά ζητήματα, μιλά για την ανθρώπινη ευθύνη, είτε αυτή απορρέει από συλλογικές ενοχές είτε από την ατομική μοίρα, και πηγαινοέρχεται στη γερμανική Ιστορία και στο στίγμα της.

Ανάλογα στην «Ολγα» τα απωθημένα της πρωταγωνίστριας, παρότι αφανή, ξεσπάνε σε μια πράξη αυτοθυσίας. Η ματαιότητα της γερμανικής αποικιοκρατίας, της αποστολής στην Αρκτική και της ναζιστικής επέλασης αφανίζει ζωές και έθνη και αποτελεί στην ουσία μια καταστροφική μεγαλομανία. Απέναντι σε αυτήν, η υπερήλικη Ολγα αντιτάσσει το δικό της σαρκίο, σε μιας ανάλογης ματαιότητας πράξη, αλλά με βαρύ συμβολισμό.

Επιμέλεια: Μισέλ Φάις

 

ΑΝΟΙΧΤΟ ΒΙΒΛΙΟ
Ανταλλάσσοντας ποιητικά και ψυχικά φορτία
Συνδυάζοντας φιλολογική οξυδέρκεια, βαθιά γνώση της λογοτεχνίας μας του 20ού αιώνα και αναγνωστική ευαισθησία, η Αθηνά Βογιατζόγλου στρέφει, για ακόμα μια φορά, το ερευνητικό της ενδιαφέρον στο πεδίο της...
Ανταλλάσσοντας ποιητικά και ψυχικά φορτία
ΑΝΟΙΧΤΟ ΒΙΒΛΙΟ
Θέλω το γράψιμο να μας κάνει να έχουμε κάτι να περιμένουμε
Το πρώτο βιβλίο του Νίκου Βεργέτη, το «Χόλι Μάουντεν» (εκδ. Κέλευθος 2017), χαρακτηρίστηκε –ατυχώς κατά τη γνώμη μου– παραληρηματικός μονόλογος ενός ετοιμοθάνατου. Το «Χόλι Μάουντεν» ασφαλώς και έχει τη μορφή...
Θέλω το γράψιμο να μας κάνει να έχουμε κάτι να περιμένουμε
ΑΝΟΙΧΤΟ ΒΙΒΛΙΟ
Ενας απρόβλεπτος μοντερνιστής
Ο Νάνος Βαλαωρίτης (5 Ιουλίου 1921-13 Σεπτεμβρίου 2019), με τον θάνατο του οποίου κλείνει βιολογικά η γενιά του ’30, πιάνει τον μοντερνισμό στην αφετηρία του και τον ολοκληρώνει με τη μετα-υπερρεαλιστική και...
Ενας απρόβλεπτος μοντερνιστής
ΑΝΟΙΧΤΟ ΒΙΒΛΙΟ
Αγουρα πάθη, επίμονες μνήμες
Εν όψει έναρξης της νέας σχολικής χρονιάς (11 Σεπτεμβρίου) ο Χρήστος Αστερίου, ο Γιώργης Γιατρομανωλάκης, η Μαρία Μήτσορα, η Ευγενία Μπογιάνου, η Βασιλική Πέτσα, ο Χρίστος Κυθρεώτης και η Κατερίνα Σχινά...
Αγουρα πάθη, επίμονες μνήμες
ΑΝΟΙΧΤΟ ΒΙΒΛΙΟ
Τρεις αξιοπρόσεκτες πρωτοεμφανιζόμενες φωνές
Από τις «Ασύμβατες διαδρομές» της Βάσως Σπηλιοπούλου στη «Γλυσίνα», την πρώτη συλλογή διηγημάτων της Λένας Κορομηλά και την πρώτη συλλογή διηγημάτων της Μαρίας Βέρρου τα «Σκάμματα του χρόνου».
Τρεις αξιοπρόσεκτες πρωτοεμφανιζόμενες φωνές
ΑΝΟΙΧΤΟ ΒΙΒΛΙΟ
Μισαλλοδοξία και ανεκτικότητα
Η «μονοδοξία» είναι όρος της Π. Αθανασιάδη. Περιγράφει εύστοχα τη σταδιακή επιβολή της μίας και μοναδικής «δόξας» στο κοσμοπολιτικό πνευματικό περιβάλλον της όψιμης Ρωμαϊκής Αυτοκρατορίας, «την πορεία ενός...
Μισαλλοδοξία και ανεκτικότητα

Η efsyn.gr θεωρεί αυτονόητο ότι οι αναγνώστες της έχουν το δικαίωμα του σχολιασμού, της κριτικής και της ελεύθερης έκφρασης και επιδιώκει την αμφίδρομη επικοινωνία μαζί τους.

Διευκρινίζουμε όμως ότι δεν θέλουμε ο χώρος σχολιασμού της ιστοσελίδας να μετατραπεί σε μια αρένα απαξίωσης και κανιβαλισμού προσώπων και θεσμών. Για τον λόγο αυτόν δεν δημοσιεύουμε σχόλια ρατσιστικού, υβριστικού, προσβλητικού ή σεξιστικού περιεχομένου. Επίσης, και σύμφωνα με τις αρχές της Εφημερίδας των Συντακτών, διατηρούμε ανοιχτό το μέτωπο απέναντι στον φασισμό και τις ποικίλες εκφράσεις του. Έτσι, επιφυλασσόμαστε του δικαιώματός μας να μην δημοσιεύουμε ανάλογα σχόλια.

Σε όσες περιπτώσεις κρίνουμε αναγκαίο, απαντάμε στα σχόλιά σας, επιδιώκοντας έναν ειλικρινή και καλόπιστο διάλογο.

Η efsyn.gr δεν δημοσιεύει σχόλια γραμμένα σε Greeklish.

Τέλος, τα ενυπόγραφα άρθρα εκφράζουν το συντάκτη τους και δε συμπίπτουν κατ' ανάγκην με την άποψη της εφημερίδας