Παράκαμψη προς το κυρίως περιεχόμενο
Πώς να προωθήσουμε την ανάγνωση;

Βενετία Αποστολίδου, Δημήτρης Κόκορης, Μιχ. Ι. Μπακογιάννης, Ελένη Χοντολίδου (επιμ.) «Λογοτεχνική ανάγνωση στο σχολείο και στην κοινωνία» Μελέτη Gutenberg, 2018 Σελ. 892

ΑΚΗΣ ΠΑΠΑΝΤΩΝΗΣ
ΕΝΤΥΠΗ ΕΚΔΟΣΗ

Πώς να προωθήσουμε την ανάγνωση;

  • A-
  • A+

Οταν παίρνεις στα χέρια σου έναν τέτοιο πολυτόμο, είναι τόσο πολλά τα ερωτήματα που έχουν ήδη εγερθεί και για τα οποία περιμένεις να βρεις καίριες απαντήσεις ή τουλάχιστον τους προβληματισμούς της επιστημονικής κοινότητας γι’ αυτά. Κι αυτό γιατί η (μειωμένη) διάθεση για ανάγνωση στην Ελλάδα είναι μία από τις παθογένειες της ευρύτερης παιδείας μας. Κατ’ αρχάς, λοιπόν, πώς μπορεί να προωθηθεί η φιλαναγνωσία μέσω του σχολείου; Ή γενικότερα πώς μπορεί ο Νεοέλληνας να αγαπήσει το διάβασμα, τομέα στον οποίο υστερεί πολύ; Υπάρχουν αυτή τη στιγμή φορείς και μέσα προαγωγής της λογοτεχνικής ανάγνωσης; 

Κι αν δεν είναι τόσο ισχυροί, μπορούμε να φτιάξουμε δομές που θα ενισχύσουν την αγάπη για τη λογοτεχνία και θα αυξήσουν το ποσοστό των αναγνωστών σ’ αυτήν τη χώρα του ήλιου, της θάλασσας και της προσκόλλησης στην οθόνη;

Δεν είναι καθόλου αυτονόητο ότι όλοι αναγνωρίζουν την αξία της Λογοτεχνίας, και δη ως μαθήματος ισάξιου με άλλα. Γι’ αυτό τονίζεται η δυνατότητα προαγωγής -μέσω αυτής- της λογοτεχνικής σκέψης και της ευρύτερης νοητικής ανάπτυξης του αναγνώστη, και, παρά τις ενστάσεις που διατυπώνονται για την εκπαιδευτική της χρησιμότητα, η συμβολή της δεν μπορεί να παραγκωνιστεί, αφού συντελεί στη δημιουργία αναγνωστών ικανών να σκέφτονται και να λειτουργούν ως πολιτισμικοί φορείς.

Πριν φτάσουμε στο σχολείο αυτό καθεαυτό, ποιοι άλλοι συντελούν στη διάδοση του βιβλίου και, συνεπώς, στην προώθηση της ανάγνωσης; Ποικίλες ανακοινώσεις εξετάζουν τον ρόλο των εκδοτών στη δημιουργία λεσχών ανάγνωσης, τις ποικίλες εκδοχές των αναγνωστικών κοινοτήτων που απαρτίζονται από εκπαιδευτικούς, τις λέσχες ανάγνωσης παιδιών Ρομά και τις διαδικτυακές αναγνωστικές κοινότητες.

Κι από την άλλη, αναδεικνύεται η θέση-κλειδί των πολιτιστικών δημοσιογράφων, που κινούνται ανάμεσα στην ενημέρωση και στον σχολιασμό (αλήθεια, η κριτική πού βρίσκεται μέσα σ’ αυτό το πλαίσιο;), ο ρόλος του κινηματογράφου, της τηλεόρασης και του διαδικτύου στην ανάγνωση, η χρήση των μέσων κοινωνικής δικτύωσης και των βιβλιοφιλικών ιστολογίων στην επαφή του χρήστη με το βιβλίο.

Στο σχολείο, τώρα, ο τρόπος διδασκαλίας, με τις παθογένειες της εκπαιδευτικής πολιτικής, δεν έχει αποδώσει ακόμα καρπούς. Τι φταίει λοιπόν και τι μπορεί να γίνει; Είναι δυνατή η διδασκαλία του μυθιστορήματος και της ποίησης με άλλους όρους απ’ ό,τι συμβαίνει σήμερα; Μπορεί η εισαγωγή στο σχολείο (από το Δημοτικό και εξής) της διδασκαλίας της Παιδικής Λογοτεχνίας να αλλάξει το τοπίο; Πώς τα εικονοβιβλία, τα εικονογραφημένα βιβλία ή τα γραφιστικά μυθιστορήματα μπορούν να δράσουν σαν κράχτες για το κέντρισμα του ενδιαφέροντος του μαθητή; Είναι η σχολική βιβλιοθήκη αναγκαία και επαρκής συνθήκη ανάπτυξης της φιλαναγνωσίας από τα μαθητικά χρόνια;

Οι αναλύσεις πάνω σ’ αυτά τα θέματα δεν είναι μόνο θεωρίες αλλά και πράξη. Οι ερευνητές, μάλιστα, του τόμου καταθέτουν στατιστικά στοιχεία και πορίσματα ερευνών για την πολιτική βιβλίου ήδη από τη νηπιακή ηλικία.

Στο πλαίσιο τέτοιων αναλύσεων εντάσσεται η δυνατότητα δημιουργικής γραφής στο σχολείο, η διαλεκτική σχέση εκπαιδευτικών και ενεργών μαθητών-αναγνωστών, ο ερμηνευτικός διάλογος αυτών των δύο πόλων της εκπαίδευσης πάνω στα λογοτεχνικά κείμενα, η σύνδεση της λογοτεχνίας με άλλες τέχνες ή με την Ιστορία, αλλά και άλλες δυναμικές μορφές διδασκαλίας και κατάρτισης των προγραμμάτων σπουδών, ώστε ο μαθητής να συμμετέχει ενεργά και να μετατραπεί από παθητικός δέκτης σε δραστήριο κειμενοκατακτητή.

Το βάρος του τόμου, από ένα σημείο και μετά, μετακινείται από τη θεωρητική αξία της ανάγνωσης σε προτάσεις διδασκαλίας, πράξης, δράσεων, αξιολόγησης κ.λπ., που θα κάνουν τη λογοτεχνία βασικό μέρος της ζωής των μαθητών.

Είναι γεγονός ότι «η διδασκαλία της Λογοτεχνίας για πολλά χρόνια υπέφερε από αφόρητη ρητορεία, συνειδητή ή ασυνείδητη ιδεολογικοποίηση, ρομαντικούς ακροβατισμούς σε μια μυθοποιημένη λογοτεχνία, ή, αντίθετα, από έναν στεγνό παιδαγωγισμό», όπως τονίζεται στον πρόλογο του βιβλίου. 

Κι αν αυτό συνδυαστεί με την ευρύτερη υποβαθμισμένη θέση που κατέχει η (αισθητική και γενικότερα πολιτιστική) κουλτούρα στη νεοελληνική κοινωνία, μπορούμε να καταλάβουμε γιατί ο Νεοέλληνας δεν διαβάζει.

Το ζητούμενο, λοιπόν, είναι -και αυτός ο συνεδριακός τόμος το προσεγγίζει από όλες τις πιθανές πλευρές- να οργανώσουμε πολιτικές εκπαίδευσης και να διδάξουμε με πιο δελεαστικό τρόπο τη λογοτεχνία, ώστε να διαπλάσουμε μελλοντικούς συνειδητοποιημένους αναγνώστες, οι οποίοι δεν θα βλέπουν το διάβασμα ως βαθμολογητέα ύλη αλλά ως ψυχαγωγία και ανάταση. Κι έπειτα, εκτός σχολείου, στο πλαίσιο μιας υγιούς νοοτροπίας φιλαναγνωσίας, να ενδυναμώσουμε τις δομές και τους φορείς που σχετίζονται με μια ενεργητική επαφή με το βιβλίο, ώστε τα δίκτυα, οι κοινότητες, η μικρή κι η μεγάλη οθόνη κ.ά. να μπορούν να λειτουργήσουν ως κινητήριες δυνάμεις ανάγνωσης.

  
 

ΑΝΟΙΧΤΟ ΒΙΒΛΙΟ
Τα αποστάγματα ενός ταξιδιού διαρκείας
Το «Εκεί», το ένατο βιβλίο του Γιώργου Βέη στην κατηγορία των ταξιδιωτικών μαρτυριών του, έρχεται να ενισχύσει ένα διακριτό πλέον συγγραφικό στίγμα του που, παράλληλα, κρινόμενο από αισθητική σκοπιά, είναι...
Τα αποστάγματα ενός ταξιδιού διαρκείας
ΑΝΟΙΧΤΟ ΒΙΒΛΙΟ
Το ανθρώπινο κέλυφος
Η Νοτιοκορεάτισσα Χαν Γκανγκ (Han Kang) έγραψε τη «Χορτοφάγο» από το χειμώνα του 2002 μέχρι το καλοκαίρι του 2005. Το έργο δημοσιεύθηκε στην πατρίδα της το 2007.
Το ανθρώπινο κέλυφος
ΑΝΟΙΧΤΟ ΒΙΒΛΙΟ
«Φορώντας μια ξαστεριά στα μάτια…»
Ο προβληματισμός και η αγωνία για το αναπότρεπτο του θανάτου εκφράστηκαν στην ποίηση της Κικής Δημουλά μέσα από την ποιητική του εφήμερου σώματος ήδη από την πρώιμη συλλογή Ερεβος (1956), όταν φορώντας μια...
«Φορώντας μια ξαστεριά στα μάτια…»
ΑΝΟΙΧΤΟ ΒΙΒΛΙΟ
Η γέννηση του υποκειμένου της επιθυμίας στον χριστιανισμό
Η ελληνική μετάφραση του τέταρτου και τελευταίου συνταγμένου τόμου της Ιστορίας της σεξουαλικότητας του Μισέλ Φουκό, έναν μόλις χρόνο μετά την πολυαναμενόμενη πρώτη γαλλική έκδοση ενός κειμένου που γράφτηκε...
Η γέννηση του υποκειμένου της επιθυμίας στον χριστιανισμό
ΑΝΟΙΧΤΟ ΒΙΒΛΙΟ
Τα μελομακάρονα
Αποχαιρετούμε τη φετινή βιβλιογραφική χρόνια με ένα ανέκδοτο πρωτοχρονιάτικο διήγημα του Αλέξη Πανσέληνου, το οποίο έγραψε αποκλειστικά για τους αναγνώστες μας.
Τα μελομακάρονα
ΑΝΟΙΧΤΟ ΒΙΒΛΙΟ
Ανταλλάσσοντας ποιητικά και ψυχικά φορτία
Συνδυάζοντας φιλολογική οξυδέρκεια, βαθιά γνώση της λογοτεχνίας μας του 20ού αιώνα και αναγνωστική ευαισθησία, η Αθηνά Βογιατζόγλου στρέφει, για ακόμα μια φορά, το ερευνητικό της ενδιαφέρον στο πεδίο της...
Ανταλλάσσοντας ποιητικά και ψυχικά φορτία

Η efsyn.gr θεωρεί αυτονόητο ότι οι αναγνώστες της έχουν το δικαίωμα του σχολιασμού, της κριτικής και της ελεύθερης έκφρασης και επιδιώκει την αμφίδρομη επικοινωνία μαζί τους.

Διευκρινίζουμε όμως ότι δεν θέλουμε ο χώρος σχολιασμού της ιστοσελίδας να μετατραπεί σε μια αρένα απαξίωσης και κανιβαλισμού προσώπων και θεσμών. Για τον λόγο αυτόν δεν δημοσιεύουμε σχόλια ρατσιστικού, υβριστικού, προσβλητικού ή σεξιστικού περιεχομένου. Επίσης, και σύμφωνα με τις αρχές της Εφημερίδας των Συντακτών, διατηρούμε ανοιχτό το μέτωπο απέναντι στον φασισμό και τις ποικίλες εκφράσεις του. Έτσι, επιφυλασσόμαστε του δικαιώματός μας να μην δημοσιεύουμε ανάλογα σχόλια.

Σε όσες περιπτώσεις κρίνουμε αναγκαίο, απαντάμε στα σχόλιά σας, επιδιώκοντας έναν ειλικρινή και καλόπιστο διάλογο.

Η efsyn.gr δεν δημοσιεύει σχόλια γραμμένα σε Greeklish.

Τέλος, τα ενυπόγραφα άρθρα εκφράζουν το συντάκτη τους και δε συμπίπτουν κατ' ανάγκην με την άποψη της εφημερίδας