Παράκαμψη προς το κυρίως περιεχόμενο
Ποιητικό ψηφιδωτό 2018
ΧΑΡΗΣ ΠΑΠΑΔΗΜΗΤΡΑΚΟΠΟΥΛΟΣ
ΕΝΤΥΠΗ ΕΚΔΟΣΗ

Ποιητικό ψηφιδωτό 2018

  • A-
  • A+

ΑΥΤΑ ΠΟΥ ΞΕΧΩΡΙΣΑΝ ΤΟ 2018

Προτάσεις, επισημάνσεις, ταξινομήσεις

Ξαναπιάνοντας, από το προηγούμενο Σάββατο, το νήμα της επισκόπησης των σημαντικότερων βιβλίων του απερχόμενου 2018, ο φιλόλογος και κριτικός λογοτεχνίας Αριστοτέλης Σαΐνης παρουσιάζει την ενότητα «Ελληνική πεζογραφία», η φιλόλογος και κριτικός βιβλίου Αννα Στασινού την ενότητα «Ξένη πεζογραφία» και ο ποιητής, δοκιμιογράφος και κριτικός Πέτρος Γκολίτσης την ενότητα «Ελληνική ποίηση». Το επόμενο Σάββατο, στο κλείσιμο της χρονιάς, μαζί με τις τελευταίες ενότητες του τρίπτυχου αφιερώματος, αναμένει μια έκπληξη τους αναγνώστες του Ανοιχτού Βιβλίου..

----------------

Ποικιλία μορφικών επιλογών, τολμηροί πειραματισμοί ή ωρίμανση κλασικότερων τάσεων, πολιτικές, ενδοσκοπικές ή ενδοποιητικές σκοπιές, τόνοι παιγνιώδεις, δραματικοί, αφηγηματικότεροι ή θραυσματικοί, αλλά και υποσχόμενες πρώτες ποιητικές εμφανίσεις. Διακρίνοντας από την ποιητική παραγωγή του εκπνέοντος έτους, ομαδοποίησαμε την ποιητική ύλη σε ατομικές συλλογές, συγκεντρωτικές εκδόσεις και πρωτοφανέρωτες ποιητικές φωνές.

Γυμνότητα, εξομολογητικότητα, υψηλή δραματική δόνηση χαρακτηρίζουν την τελευταία ποιητική κατάθεση της Κατερίνας Αγγελάκη Ρουκ («Με άλλο βλέμμα», Καστανιώτης) που συνεχίζει να μας χαρίζει ατόφια ποιητική απόλαυση. Ελεγειακώ τω τρόπω η ποιήτρια ανακεφαλαιώνει τα αισθητικά και βιωματικά σχήματα που, εντός και εκτός ποίηματος, την συντρόφευσαν, την εμψύχωσαν, την καθοδήγησαν.

Ο Χάρης Βλαβιανός με την «Αυτοπροσωπογραφία του λευκού» (Πατάκης) υπονομεύει μεταμοντέρνα τον μοντερνισμό και μοντέρνα τον μετα- και τον υπερ- μοντερνισμό, εξωθώντας τα όρια της αναπαράστασης του εαυτού −στη σχέση του με το άλλο κείμενο, τον άλλον άνθρωπο, την άλλη σκέψη− σε ένα νέο άκρο. Μεταπλάθοντας επαναληπτικά το δράμα της νεωτερικής υποκειμενικότητας, ο ποιητής «αποκαθίσταται» διά της «επανάληψης» και λυτρώνεται εντός της τέχνης.

Αναμοχλεύοντας λεπτομέρειες και διαθέσεις, συχνά αλλόκοτα ανοίκειες, ο Γιάννης Ευσταθιάδης στην τελευταία ποιητική του κατάθεση «Μάθημα ωδικής» (Μελάνι) λειτουργεί ως αρχειοθέτης προσώπων και πραγμάτων (ακριβέστερα των ίσκιων τους) συνθέτοντας ένα τρυφερό, συγκινητικό, χαμηλόφωνο σύμπαν.

Ο Δημήτρης Πέτρου στη «Μόρα» (Μικρή Αρκτος), βαδίζοντας στο δίκτυ ενός διακείμενου, το οποίο πλέκει μπροστά μας, και χωρίς να αρνείται τη μεταφυσική ερμηνεία της υπνικής παράλυσης (βλ. Μόρα), χαράζει έναν δικό του ποιητικό δρόμο. Σε παράπλοια με τους Μαστοράκη και Στεριάδη αυτοϋπονομεύεται, για να δώσει χώρο στην αναδίπλωση της ποίησης ως φαινόμενο μιας άλλης τάξης.

Ο Βασίλης Παπάς στο «Chiaro Scuro» (Κίχλη) υφαίνει μίκρο- και μάκρο-ιστορίες. Με ποίηση στοχαστική και ρητορική, και με δομική μονάδα την εικόνα-βίωμα-άκουσμα, μας παραδίδει ποιητικά αφηγήματα. Πρόκειται για ένα «συνεχές ντουμπλάρισμα», «εκεί που το παρόν σκοντάφτει διαρκώς στον ύφαλο της μνήμης», που ενώ μπολιάζεται με ποιητικές παρεμβάσεις και σχολιασμούς, ανθίζει και επιχρωματίζεται με την ένταση του φωτός και της σκιάς. Μια πραγματικά σταθερή παλέτα.

Ο Γιώργος Πρεβεδουράκης στην «Οδό Ρόδων» (Πανοπτικόν) καταθέτει ένα καινούργιο μείγμα οργής και αστικής μελαγχολίας, εγγύτητας και απόστασης. Ενας θυμός που σιγοβράζει και ελέγχεται. Με τον τόνο της ποιητικής σύνθεσης να είναι μειωμένα ειρωνικός και σαρκαστικός, με τρόπο κοφτό ανεβάζει ρυθμούς. Φτάνοντας σε μια μουσική σύνθεση η οποία διαβάζεται φωναχτά.

Ο Κωνσταντίνος Μελισσάς στο «Ματς Πόιντ» (Θράκα) συντονίζεται με την αυτοαναφορική ποίηση και αμφισβητεί την θέση του «υποκειμένου» εντός της ρευστότητας της ύπαρξης. Προωθώντας τη σκεπτικιστική εκδοχή της γλώσσας, δίνει χώρο στο παραδοξολόγημα για να ευνοήσει την διολίσθηση του νοήματος.

Ο Τάσος Φάλκος και η «Λιτανεία» του (Αρμός) μας συντονίζουν σε μια πομπή, ανθρώπων και «ψυχών». Πρόκειται για μια ποίηση πυκνή, ιεροπρεπή και τραγική, φερμένη από αλλού. Αρνούμενη το ηρακλείτειο «πόλεμος πατήρ πάντων», παλεύει με τον ευριπίδειο «δόλο των θεών» χωρίς να καταλήγει.

Ο Τέλλος Φίλης στη συλλογή «To έσχατο έρμα» (Πόλις) κινείται άλλοτε φυγόκεντρα κι άλλοτε κεντρομόλα στο βίωμά του. Εξού και το έρμα μιας περιπλάνησης ανάμεσα στη συλλογική μνήμη και στην ατομική ασφυξία, το έρμα μιας επιθυμίας ανάμεσα στην διασπορά και στην υπονόμευσή της, το έρμα ενός βλέμματος ανάμεσα στην αυτοπαρατήρηση μέσω του άλλου και στη ρέμβη της χαμένης ενότητας.

Ο Κώστας Δεσποινιάδης στη «Ζέλμπα» (Πανοπτικόν) δυναμιτίζει τα πράγματα από κάτω, παραμένοντας ανθρώπινος και ζεστός στην επαφή του. Θεωρώντας την απραξία ταυτόσημη με την ενοχή και άρα με τη συν-ενοχή, αποκλείει τη δυνατότητα της όποιας λύτρωσης

Ο Αντώνης Ψάλτης στο «Βασίλειο για ένα μολύβι» (Κέδρος) μας παρασύρει με το νεο-λυρικό του ένδυμα, την παιχνιδίζουσα σπιρτάδα του και το ειρωνικό του βάθος. Αξιοποιώντας προσφυή σχήματα και ευρηματικά λεξιπαίγνια, ισορροπεί περίτεχνα πάνω στην αμφισημία και την πολυσημία των λέξεων και των ήχων.

Συγκεντρωτικές εκδόσεις

Τα «Πρώιμα ποιήματα και πεζά» (εισαγωγική μελέτη: Γιώργος Αντρειωμένος, Κέδρος) περιλαμβάνει τα έργα του κορυφαίου ποιητή, ποιητικά και πεζά της πρωτης νιότης, πριν εκδώσει την πρώτη του ποιητική συλλογή «Τρακτέρ» (1934). Μια έκδοση που έρχεται να καλύψει ένα φιλολογικό κενό, καθώς αυτή η λογοτεχνική περίοδος του πολυγραφότατου Γιάννη Ρίτσου δεν έχει ανιχνευτεί και μελετηθεί με τη δέουσα επιμέλεια, τόσο ως λογοτεχνικό ίχνος όσο και ως κριτικογραφική αντίδραση που προκάλεσε.

Η έκδοση «Ολα τα τραγούδια» (επιμέλεια: Αγαθή Δημητρούκα, Πατάκης) αποτελεί την οριστική έκδοση των τραγουδιών του ποιητή της «Αμοργού». Στίχοι που μελοποιήθηκαν εν πολλοίς από τον Χατζιδάκη, αλλά και από τον Θεοδωράκη, τον Ξαρχάκο, τον Μούτση και πολλούς άλλους. Η τροβαδούρικη στόφα του Νίκου Γκάτσου (εξού και το ποιητικό και το στιχουργικό του έργο είναι αξεδιάλυτο) σκηνοθετούσε σε κάθε τραγούδι ένα μοναδικό σύμπαν ιθαγένειας, μνήμης, διάψευσης, λιτότητας και ομορφιάς.

Τα «Μείζονα ποιητικά» (Τόπος) του Μιχάλη Κατσαρού ενσωματώνουν τις τρεις ποιητικές συνθέσεις του, «Μεσολόγγι» (1949), «Κατά Σαδδουκαίων» (1953), «Οροπέδιο» (1957), καθώς και αδημοσίευτα ποιήματα κοινής υφολογικής και θεματικής συνοχής. Παρακολουθούμε πλέον σε ένα σώμα τη μετάβαση από την αρχική επικολυρική του ευφορία, στη σφιχτή και εμβληματική «Διαθήκη» του, όπου ο αιρετικός ποιητής μάς κρατά με την ποιητική του πνοή και μας ανακατευθύνει με τον πολιτικό και τον ποιητικό του ριζοσπαστισμό. Καταλήγοντας σε έναν όψιμο γλωσσοκεντρισμό και σε έναν ιδιότυπο ερμητισμό. Πατώντας ισόβια και ταυτόχρονα σε δύο πεδία: του κοινωνικού οραματισμού και της επαναληπτικής γείωσης.

Ο πρόωρος θάνατος που ποιητή Χρήστου Μπράβου (μόλις στα 39 του, το 1987) στέρησε τα γράμματά μας από μια ισχυρή ποιητική φωνή. Τώρα κυκλοφορεί το σύνολο του έργου του, ποιητικό και κριτικό, υπό τον τίτλο «Βραχνός Προφήτης-Ποιήματα και Κριτικά Κείμενα 1981-1987» (Μελάνι). Ποιητική της υπαίθρου, μετεμφυλιωτικά φαντάσματα, δημοτικό τραγούδι και εξπρεσιονιστική διάθεση συγκροτούν την ιδιοσυγκρασιακή ποιητική παρουσία του ηπειρώτη ποιητή.

Ο Ντίνος Σιώτης συγκεντρώνει τα «Ποιήματα 1969-1999» (Κέδρος). Γνήσια μετα-λυρικός, με το «μετά» να λειτουργεί χρονικά (δηλ. ως post) και ταυτόχρονα ανακλαστικά και εποπτικά (δηλ. ως «meta»), επιστρέφει στον «εαυτό» παρατηρώντας τον και υπονομεύοντας τους όρους λειτουργίας του.

Η «Ανθολογία Κυπριακής Ποίησης», σε επιμέλεια των Γιώργου Χριστοδουλίδη και Παναγιώτη Νικολαΐδη (Κύμα) έρχεται να συμπληρώσει ένα κενό. Καλύπτει την περίοδο 1960-2018 και συμπεριλαμβάνει 47 εν ζωή Κύπριους ποιητές.

Πρωτοεμφανιζόμενοι ποιητές

Η Αγγελική Πεχλιβάνη, στην συλλογή της «Πεζή οχούμενη» (Κίχλη), υποβάλλει σε διάφορες «δοκιμασίες» τον βιωματικό και ποιητικό της χρόνο (ειρωνική διακειμενικότητα, μορφικό μετεωρισμό ανάμεσα σε ποίημα, πεζό ή ψευδοδοκίμιο, αλλά και δραματική πύκνωση ή σκοτεινό λυρισμό) δημιουργώντας, εντέλει, ερεθιστικό αποτέλεσμα.

Η Τασούλα Επτακοίλη στην πρωτη της ποιητική κατάθεση «Η γυναίκα στο ασανσέρ» (Καστανιώτης), παλεύοντας με την απουσία και την παρουσία του οικείου άλλου, συντονίζεται με τον ρυθμό της φανέρωσης και εξαφάνισης.

Ο Χρήστος Σιορίκης στη συλλογή του «Η πρωτη φορά» (Αντίποδες) με ελλειπτική προφορικότητα, παραμυθητικό υπόστρωμμα, χαμηλόφωνη στοχαστικότητα δημιουργεί ένα στέρεο ποιητικό αποτέλεσμα.

Η Ακριβή Κακλαμάνη στο «Μιλημένο νερό» (Πατάκης) με μια στοχαστική ποίηση αποτίμησης, αναζητά μια τελική απόφανση. Μετεωριζόμενη, ανάμεσα σε λέξεις και πράγματα, έλκεται από το ρευστό, μεταβαλλόμενο του σώματος.

ΑΝΟΙΧΤΟ ΒΙΒΛΙΟ
Πεζογραφία vs ποίηση, ή και κάτι παραπάνω;
​Το τι παρακολουθούν οι μελετητές της λογοτεχνίας μάς δείχνει ποιον Κανόνα κατασκευάζουμε και συντηρούμε ως έθνος. Δείχνει δηλαδή ποια ονόματα και ποια έργα εξακολουθούν να έχουν απήχηση στη σκέψη του...
Πεζογραφία vs ποίηση, ή και κάτι παραπάνω;
ΑΝΟΙΧΤΟ ΒΙΒΛΙΟ
Ποιητικός «τόπος αδέκαστης ουτοπίας»
Τα ποιήματα που περιλαμβάνονται στην ανθολογία «Η Πρέβεζα στη νεοελληνική ποίηση» φανερώνουν τόσο τη σύνδεση του Καρυωτάκη με την πόλη όσο και την επίμονη διάρκεια της απήχησής του. Το πρώτο —πλην του...
Ποιητικός «τόπος αδέκαστης ουτοπίας»
ΑΝΟΙΧΤΟ ΒΙΒΛΙΟ
Η Κόλαση και ο Παράδεισος στο έργο του Διονυσίου Σολωμού (1798-1857)
Σήμερα, για τον Σολωμό, γράφουν οι πανεπιστημιακοί Μιχαήλ Πασχάλης και Δημήτρης Πολυχρονάκης φωτίζοντας όψεις, πτυχές και συμφραζόμενα μιας εξακολουθητικής θεματικής, ποιητικής και οντολογικής εμμονής του...
Η Κόλαση και ο Παράδεισος στο έργο του Διονυσίου Σολωμού (1798-1857)
ΑΝΟΙΧΤΟ ΒΙΒΛΙΟ
Από το Καθαρτήριο στην Κόλαση
Εισαγωγικά διευκρινίζω ότι στην ερμηνεία σημασία δεν έχει μόνο το σώμα του κειμένου αλλά και το αποκαλούμενο «παρακείμενο», που συγκροτείται κατά περίπτωση από τίτλους, προμετωπίδες, προλόγους, επιλόγους κ.ά....
Από το Καθαρτήριο στην Κόλαση
ΑΝΟΙΧΤΟ ΒΙΒΛΙΟ
«ξυπνώντας μέσα σ’ αυτό το φως/μαύρο σαν ένα μελίσσι/που μου έτρωγε τα μάτια»
Η δραματική λυρική ποίηση του Γιώργη Παυλόπουλου. Πρόκειται για μια ερμηνευτική προσέγγιση του ιδιαίτερου ειδολογικού χαρακτήρα του ποιητικού έργου του Παυλόπουλου, θεωρημένου στο πεδίο του δραματικού λυρικού...
«ξυπνώντας μέσα σ’ αυτό το φως/μαύρο σαν ένα μελίσσι/που μου έτρωγε τα μάτια»
ΑΝΟΙΧΤΟ ΒΙΒΛΙΟ
Στη μετάφραση ευρισκόμενα…
Ξαναπιάνοντας το νήμα του προηγούμενου Σαββάτου, μετά τις ενότητες Φιλοσοφία, Ελληνική Πεζογραφία και Νεοελληνικό Δοκίμιο-Μελέτη, συνεχίζουμε με Ποίηση καθώς και Ξένη Λογοτεχνία. Βιβλία που απασχόλησαν...
Στη μετάφραση ευρισκόμενα…

Η efsyn.gr θεωρεί αυτονόητο ότι οι αναγνώστες της έχουν το δικαίωμα του σχολιασμού, της κριτικής και της ελεύθερης έκφρασης και επιδιώκει την αμφίδρομη επικοινωνία μαζί τους.

Διευκρινίζουμε όμως ότι δεν θέλουμε ο χώρος σχολιασμού της ιστοσελίδας να μετατραπεί σε μια αρένα απαξίωσης και κανιβαλισμού προσώπων και θεσμών. Για τον λόγο αυτόν δεν δημοσιεύουμε σχόλια ρατσιστικού, υβριστικού, προσβλητικού ή σεξιστικού περιεχομένου. Επίσης, και σύμφωνα με τις αρχές της Εφημερίδας των Συντακτών, διατηρούμε ανοιχτό το μέτωπο απέναντι στον φασισμό και τις ποικίλες εκφράσεις του. Έτσι, επιφυλασσόμαστε του δικαιώματός μας να μην δημοσιεύουμε ανάλογα σχόλια.

Σε όσες περιπτώσεις κρίνουμε αναγκαίο, απαντάμε στα σχόλιά σας, επιδιώκοντας έναν ειλικρινή και καλόπιστο διάλογο.

Η efsyn.gr δεν δημοσιεύει σχόλια γραμμένα σε Greeklish.

Τέλος, τα ενυπόγραφα άρθρα εκφράζουν το συντάκτη τους και δε συμπίπτουν κατ' ανάγκην με την άποψη της εφημερίδας