Παράκαμψη προς το κυρίως περιεχόμενο
Ξεφυλλίζοντας τον κόσμο
ΧΑΡΗΣ ΠΑΠΑΔΗΜΗΤΡΑΚΟΠΟΥΛΟΣ
ΕΝΤΥΠΗ ΕΚΔΟΣΗ

Ξεφυλλίζοντας τον κόσμο

  • A-
  • A+

ΑΥΤΑ ΠΟΥ ΞΕΧΩΡΙΣΑΝ ΤΟ 2018

Προτάσεις, επισημάνσεις, ταξινομήσεις

Ξαναπιάνοντας, από το προηγούμενο Σάββατο, το νήμα της επισκόπησης των σημαντικότερων βιβλίων του απερχόμενου 2018, ο φιλόλογος και κριτικός λογοτεχνίας Αριστοτέλης Σαΐνης παρουσιάζει την ενότητα «Ελληνική πεζογραφία», η φιλόλογος και κριτικός βιβλίου Αννα Στασινού την ενότητα «Ξένη πεζογραφία» και ο ποιητής, δοκιμιογράφος και κριτικός Πέτρος Γκολίτσης την ενότητα «Ελληνική ποίηση». Το επόμενο Σάββατο, στο κλείσιμο της χρονιάς, μαζί με τις τελευταίες ενότητες του τρίπτυχου αφιερώματος, αναμένει μια έκπληξη τους αναγνώστες του Ανοιχτού Βιβλίου...

---------------

Η μεταφρασμένη λογοτεχνία δεν κρατάει μόνο τη μερίδα του λέοντος στη βιβλιοπαραγωγή μας, ταυτόχρονα διαμορφώνει αναγνωστικές συμπεριφορές αλλά και συγγραφικές συνειδήσεις. Σταχυολογήσαμε κάποιους πεζογραφικούς τίτλους, μιας ευρείας θεματικής και υφολογικής πολυτροπίας, παλαιότερων και νεότερων συγγραφέων, από διάφορες γλωσσικές και πολιτισμικές επικράτειες, βιβλία που πυκνώνουν, συγκινούν και τέρπουν τον χρόνο μας, εντός και εκτός ανάγνωσης.

Χσούε-Τσιν Τσάο, «Το όνειρο της Κόκκινης Κάμαρας ή Η ιστορία της πέτρας» (μτφρ. Ελλη Λαμπρίδη, Gutenberg). Εμβληματικό, κλασικό, πολυδιαβασμένο μυθιστόρημα της κινέζικης λογοτεχνίας που μας μεταφέρει στην Κίνα του 18ου αίωνα. Μέσα από την άνοδο και την πτώση αριστοκρατικών οικογενειών ο «Προυστ της Κίνας» (όπως χαρακτηρίζουν τον συγγραφέα), με επίκεντρο έναν ερωτικό τρίγωνο, συνθέτει μια αριστοτεχνική μεγαλόπνοη τοιχογραφία για την δυναστεία των Τσινγκ (όπου κοινωνικά ήθη και στοχαστικό υπόβαθρο της εποχής αλληλοπλέκονται). Η έκδοση συμπληρώνεται με κατατοπιστικά σημειώματα τoυ David Hawkes, του Πολύκαρπου Πολυκάρπου, του Δημήτρη Παπακώστα και της μεταφράστριας,.

James Hogg, «Οι εξομολογήσεις ενός δικαιωμένου αμαρτωλού» (μτφρ. Ιωάννα Ηλιάδη, Εξάντας). Γοτθικό μυθιστόρημα; Ψυχολογικό μυστήριο; Σάτιρα; Πρόδρομος του αστυνομικού αφηγήματος; Ο, τι κι αν είναι το βιβλίο του Σκοτσέζου ποιητή, δραματουργού και δοκιμιογράφου που έζησε ανάμεσα στον 18ο και τον 19ο αιώνα, συνενώνει όλα τα θέματα του ρομαντισμού σε μια συναρπαστική αφήγηση που τοποθετείται εμφανώς στη Σκωτία ταυτόχρονα όμως ανασυνθέτει ένα ψευδο-χριστιανικό κόσμο αγγέλων, διαβόλων, και δαιμονισμού. Πρωταγωνιστής ένας απόβλητος που πιστεύει ότι είναι «Εκλεκτός» προορισμένος για την αιώνια σωτηρία – μόνο που για να την επιτύχει θα διαπράξει, στο όνομα της πίστης, μια σειρά αποτρόπαια εγκλήματα, παρασυρμένος από έναν μυστηριώδη, σαγηνευτικό ξένο. Μια πειστική αποτύπωση της δύναμης του κακού, ένα τολμηρό σχόλιο πάνω στον θρησκευτικό φανατισμό.

Henry James, «Τι ήξερε η Μέιζι» (μτφρ. Σώτη Τριανταφύλλου, Gutenberg). Ενα κοριτσάκι μεγαλώνει σ’ έναν μπερδεμένο κόσμο, προσπαθώντας να αδράξει το νόημα των πραγμάτων: γονείς που χωρίζουν, καινούργια ζευγάρια που σχηματίζονται και εναλλάσσονται, ελαφρότητα και ανευθυνότητα των μεγάλων απέναντι στην ανηλικότητα, σωστές υποθέσεις που οδηγούν σε λάθος εντυπώσεις, αθώα λάθη που συχνά συλλαμβάνουν ευρύτερες αλήθειες, ένας χαρακτήρας που ωριμάζει μαζί με την εμπειρία. Η «ενδιαφέρουσα μικρή θνητή» όπως ονόμασε την ηρωίδα του ο συγγραφέας, μπορεί να μεγαλώνει σε ανυπόφορες συνθήκες, μπορεί να γνωρίζει από την καλή και την ανάποδη την προδοσία, όμως βρίσκει τον δρόμο της διεκδικώντας με τόλμη την αυτονομία της. Εξοχο μυθιστόρημα, ένα κλασικό αριστούργημα.

Erich Kästner, «Στο χείλος της αβύσσου. Η πλήρης έκδοση του “Φάμπιαν”» (μτφρ. Αντζη Σαλταμπάση, Πόλις). Το par excellence μυθιστόρημα της δημοκρατίας της Βαϊμάρης, γραμμένο το 1931, δυο χρόνια προτού πάρουν οι ναζί την εξουσία. Ενας νεαρός «ηθικολόγος» περιφέρεται στους δρόμους του Βερολίνου, παρατηρώντας τη διαφθορά, την απληστία, την παρακμή της πόλης και των ανθρώπων της, χωρίς ελπίδες για ένα καλύτερο μέλλον, χωρίς προοπτικές, πηγαίνοντας από διάψευση σε διάψευση. Οξύτατη παρατήρηση, ολοζώντανοι χαρακτήρες, ειρωνεία που τσακίζει κόκαλα, σε μια γοητευτική σκηνογραφία ημιφωτισμένων μπαρ και λαμπρών σαλονιών, σκοτεινών δρόμων όπου συμπλέκονται κομμουνιστές και ναζί και πλέκονται αδιέξοδα ειδύλλια, γυμνών δωματίων όπου φωλιάζει η απελπισία. Αριστούργημα.

Τόμας Γουλφ, «Περί χρόνου και ποταμού» (μτφρ. Γιάννης Λειβαδάς Εξάντας). Ενα από τα κορυφαία ογκώδη, νεωτερικά μυθιστορήματα, παγκοσμίως. Ο ήρωας, ο Γιουτζίν Γκαντ, φεύγει από τον γενέθλιο τόπο του (Νότια Καρολίνα), για να σπουδάσει στο Χάρβαρντ. Απώλειες, συναντήσεις, φιλίες, ταξίδια αυτογνωσίας (Ν. Υόρκη και Ευρώπη) θα σφραγίζουν δραματικά την ενηλικίωσή του. Με αφήγηση γραμμική και πρόζα διαγεύστατη ο στιλίστας Γουλφ, αν και αυτοβιογραφούμενος, φιλοτεχνεί μια λεπτομερειακή τοιχογραφία της εποχής του (μεσοπολεμική Αμερική). Μουσικότροπη ανάγνωση του χρόνου, εξωτερικού και εσωτερικού, αλλά και η παρτιτούρα της μνήμης, με τις ασυνέχειες και τις παλινωδίες της, αναδεικνύεται στον κρυφό πρωταγωνιστή αυτού του ελεγειακού έπους.

Πέτερ Χάντκε, «Μεγάλη πτώση» (μτφρ. Σπύρος Μόσκοβος, Εστία). Με το κάτοπτρο της ανοίκειας οικειότητας, ο σπουδαίος γερμανόφωνος συγγραφέας, φωτίζει την άσκοπη περιπλάνηση ενός ηλικιωμένου ηθοποιού από τα περίχωρα στο κέντρο της πόλης, όπου πρόκειται να παραστεί σε τελετή βράβευσής του. Στην πορεία παρεκκλίνει από τη διαδρομή του και τον στόχο του (ένα εμμονικό σχήμα στο αφηγηματικό σύμπαν του Χάντκε). Αντ’ αυτού διασταυρώνεται με τη νοσηρότητα, την αγριότητα, τη βία, το χαμένο νόημα, τη φασματικότητα του σύγχρονου βίου όπως αυτά αποτυπώνονται σε μια μεγάλη γκάμα ετερογενών προσώπων που συναντά. Στιβαρή αφήγηση, ένας δύσθυμος στοχασμός για το απεγνωσμένο παρόν μας.

Ρίτσαρντ Φορντ, «Μεταξύ τους» (μτφρ. Αθηνά Δημητριάδου, Πατάκης). Μια συγκινητική αναδρομή στην ιστορία των γονιών του επιχειρεί ο συγγραφέας, συνθέτοντας, διαδοχικά τα πορτρέτα τους, δυο νεαρών, αυτοδημιούργητων Αμερικανών που διατρέχουν τη χώρα σε αναζήτηση καλύτερης τύχης, κάνουν κάπως αργά το παιδί τους, και του μαθαίνουν μέσα από το παράδειγμά τους, την πίστη στον εαυτό και την αξία της επιμονής. Αφιερωμένο σε δυο αγαπημένους, αλλά άγνωστους στην ουσία γονείς, δυο γονείς που χάθηκαν πρόωρα, το αυτοβιογραφικό αυτό διαμάντι του μεγάλου συγγραφέα αποσπάται από τα συγκεκριμένα πρόσωπα και συμπυκνώνει την απορία κάθε ανθρώπου για το μυστήριο που πάντοτε θα αποτελούν για κείνον οι γονείς του.

Lucia Berlin, «Οδηγίες για οικιακές βοηθούς» (μτφρ. Κατερίνα Σχινά, Στερέωμα). Μια έξοχη συλλογή διηγημάτων από μια σούπερ σταρ της αμερικανικής λογοτεχνίας η οποία ως πρόσφατα βρισκόταν στη σκιά. Αμιγώς αυτοβιογραφικές, παρακολουθώντας την ταραχώδη ζωή της συγγραφέα από τα παιδικά της χρόνια ως την μοιραία ασθένεια που θα την οδηγήσει σε θάνατο σε ηλικία μόλις 68 ετών, αισθησιακές, βαθιά ανθρώπινες, οι ιστορίες της Μπερλίν καταπιάνονται με σπάνια διαύγεια με τα πιο δύσκολα θέματα: αλκοολισμός, εξαρτήσεις από ουσίες, οικονομικές δυσκολίες, άθλιες, ανούσιες δουλειές, μοναξιά. Κι όμως, μέσα απ’ αυτόν τον ζόφο πνέει ένα δροσερό αεράκι, η χαρά από ένα σώμα που ξέρει να απολαμβάνει, από ένα βλέμμα που ξέρει να βλέπει την ομορφιά και να τη χαίρεται, από ένα πνεύμα που διηθεί τα πάντα μέσα από το χιούμορ, τον αυτοσαρκασμό και την τρυφερότητα.

Αντόνιο Ταμπούκι, «Για την Ιζαμπελ» (μτφρ. Σταύρος Παπασταύρος, Αγρα). Μεταθανάτιο έργο του Ταμπούκι. Αφήγημα ημερολογιακά αρθρωμένο, ονειρικής πνοής που πλησιάζει μέσα από ομόκεντρους κύκλους την αναζήτηση της Ιζαμπέλ από τον Ταντέους (όπως δηλώνεται και στον υπότιτλο: Ενα μάνταλα (τρόπος θιβετιανού διαλογισμού). Ενα αλλόκοτο μυθιστόρημα που ισοροπεί στην κόψη ρεαλισμού και υπερβατισμού, τραγικού και ειρωνικού.

Ντίνο Μπουτζάτι, «Ενας έρωτας» (μτφρ. Μαρία Οικονομίδου, Μεταίχμιο). Ναι, ένας έρωτας, ένας κοινός, κοινότατος έρωτας, ανάμεσα σε δυο εντελώς αταίριαστους ανθρώπους. Ενας αρχιτέκτονας από το Μιλάνο ερωτεύεται μια νεαρή μπαλαρίνα και ο συγγραφέας αναλαμβάνει να πει την ιστορία τους με τον πιο απλό τρόπο, ίσως γιατί όπως έλεγε και ο ίδιος «η φαντασία πρέπει να βρίσκεται όσο πιο κοντά γίνεται στη δημοσιογραφία, με την έννοια ότι μια επινοημένη ιστορία πρέπει να λέγεται ακαλλώπιστα, λιτά». Μέσα από την τεχνική του εσωτερικού μονόλογου, ο συγγραφέας περιγράφει τις εσωτερικές συγκρούσεις ενός ώριμου άντρα που έλκεται ακαταμάχητα από τη νεότητα, αλλά και ενός αστού που ερωτοτροπεί με το λαϊκό στοιχείο χωρίς πραγματικά να το καταλαβαίνει. Εντονο, γοητευτικό μυθιστόρημα.

Γκεόργκι Γκοσμποντίνοφ, «Περί φυσικής της μελαγχολίας» (μτφρ. Αλεξάνδρα Ιωαννίδου, Ικαρος). Μια φράση του Economist το 2010 («ο πιο θλιμμένος τόπος στον κόσμο είναι η Βουλγαρία») πυροδότησε τον Γκοσποντόνοφ για να γράψει ένα φαντασμαγορικό, υβριδικό, αυτοβιογραφικό, θρυμματισμένο μυθιστόρημα. Ο πολυμεταφρασμένος πλέον Βούλγαρος συγγραφέας διαπλέκει την ατομική μοίρα του ήρωά του (ένα εγκαταλειμένο παιδί σε καταρρέον ανατολικό καθεστώς) με το μύθο του λαβύρινθου, αλλά κι ένα πλήθος φωνών, τεκμηρίων και τρόπων (από το οικογενειακό του περιβάλλον και όχι μόνο). Η μελαγχολία και η σάτιρα, οι προσωπικοί αλλά και οι συλλογικοί Μινώταυροι της μνήμης, της πολιτικής και της Ιστορίας συνθέτουν μια υποβλητική αφήγηση. Ενα μαγικό μυθιστόρημα που, εντέλει, συνθέτει σαν κολάζ την διάχυτη κατακερματισμένη, έμφυτη μελαγχολία του κόσμου.

Μαικ Μακόρμακ, «Κόκαλα από ήλιο» (μτφρ. Παναγιώτης Κεχαγιάς, Αντίποδες). Ο εσωτερικός μονόλογος του πρωταγωνιστή (ένας μεσήλικας πολιτικός μηχανικός στην κουζίνα του σπιτιού του) δεν αναμοχλεύει, και πλαγίως ανακαλεί, μόνο τα καίρια συμβάντα του ιδιωτικού του μικρόκοσμου ή του γενέθλιου τόπου του, αλλά και την πρόσφατη ιρλανδική ιστορία από τη δεκαετία του ’80 έως τα νωπά χρόνια της κρίσης. Η φωνή του Μάρκους Κονγουέι κυλάει, στο σχεδόν χωρίς σημεία στιξης κείμενο του Μακόρμακ, σαν σπασμένη μελωδία, σαν ασθματικό τραγούδι, με θέματα, μοτίβα, ρεφρέν, μια αφήγηση που αρχίζει να πάλλεται, να αντηχεί στον ρευστό χρόνο της μνήμης, υπό τους ήχους μιας καμπάνας (με τις τόσες συνδηλώσεις της στις μικρές, κλειστές κοινωνίες).

Φερνάντο Αραμπούρο, «Πατρίδα» (μτφρ. Τιτίνα Σπερελάκη, Πατάκη). Απλό, αριστοτεχνικά γραμμένο, αληθινό, βαθιά πολιτικό, το μυθιστόρημα του Αραμπούρο ανεβάζει επί σκηνής δυο γυναίκες βασκικής καταγωγής που κάποτε ήταν φίλες, όμως τώρα τις χωρίζει το αίμα: ο άντρας της μιας έχει σκοτωθεί από το όπλο των συγγενών της άλλης. Μέσα από αυτές τις δυο τραγικές φιγούρες, ο συγγραφέας καταδύεται στην τραγική ιστορία του ισπανικού βορρά, και ανατέμνει τα γεγονότα τριάντα χρόνων που κατασπάραξαν τη Χώρα των Βάσκων, από τις αρχές της δεκαετίας του 1980 ως το 2011, όταν η αυτονομιστική οργάνωση ΕΤΑ ανακοίνωσε ότι εγκαταλείπει τον ένοπλο αγώνα. Πότε θα πάψει να ζητάει εκδίκηση το αίμα; αναρωτιέται ο συγγραφέας. Πώς μπορεί να έρθει επιτέλους η συγχώρηση, χωρίς απαραίτητα αυτό να συνεπάγεται τη λήθη; Ένα σπουδαίο βιβλίο για τους δηλητηριώδεις διχασμούς και τα ανεπούλωτα τραύματα που προκαλεί ο πολιτικός φανατισμός.

Σίκο Μπουάρκε, «Βουδαπέστη» (μτφρ. Μαρία Παπαδήμα, Καστανιώτης). Ενας συγγραφέας-φάντασμα που δανείζει την πένα του σε ματαιόδοξες διασημότητες για να γράψουν την αυτοβιογραφία τους, ή τα ποιήματά τους, βρίσκεται μετέωρος ανάμεσα σε δυο πόλεις, το Ρίο ντε Τζανέιρο και τη Βουδαπέστη, δύο γυναίκες, και κυρίως δύο γλώσσες, ανατέμνοντας και τις δυο και μαζί και τον εαυτό του. Ανάμεσα στη λαμπερή Βραζιλία και τη γεμάτη σκιές Ουγγαρία, ανάμεσα σε αυτό που επιθυμεί και σε αυτό που χρωστά στους γύρω του, ο συγγραφέας αναζητεί την ταυτότητά του και την οδό για την πραγματική δημιουργία. Ενα πολύ όμορφο μυθιστόρημα από τον μεγάλο Βραζιλιάνο τραγουδοποιό που αποδεικνύεται σπουδαίος συγγραφέας.

 

ΑΝΟΙΧΤΟ ΒΙΒΛΙΟ
Τα στοιχειώδη συστατικά
Ο Μιχάλης Μακρόπουλος έχει και στις προηγούμενες νουβέλες του, «Το δέντρο του Ιούδα» (Κίχλη, 2014) και «Τσότσηγια» (από το «Τσότσηγια & Ω’μ», Κίχλη, 2017) τοποθετήσει τις ιστορίες του στην περιοχή γύρω από το...
Τα στοιχειώδη συστατικά
ΑΝΟΙΧΤΟ ΒΙΒΛΙΟ
Ο θαυμαστός παλιός κόσμος
Το «Φθινόπωρο» είναι το πρώτο της σειράς «Κουαρτέτο των εποχών», όπου, για άλλη μια φορά, η Σκοτσέζα συγγραφέας καταπιάνεται με το θέμα που κυριαρχεί σε όλα της τα βιβλία: ο βιωμένος χρόνος και ο τρόπος που...
Ο θαυμαστός παλιός κόσμος
ΑΝΟΙΧΤΟ ΒΙΒΛΙΟ
Κολάζ και μοντάζ τεκμηρίων στη σύγχρονη ελληνική πεζογραφία
​Μέχρι το 2010, όταν ολοκλήρωσα τη διατριβή μου για το θέμα, η λογοτεχνία τεκμηρίων είχε ήδη κάνει αισθητή την παρουσία της με πολλούς συγγραφείς να είχαν γράψει πεζογραφήματα στηριγμένα σε εξωλογοτεχνικά...
Κολάζ και μοντάζ τεκμηρίων στη σύγχρονη ελληνική πεζογραφία
ΑΝΟΙΧΤΟ ΒΙΒΛΙΟ
Η άμυνα των ιδεών
Ξαναπιάνοντας το νήμα του προηγούμενου Σαββάτου -όταν σας παρουσιάσαμε τα σημαντικότερα βιβλία φιλοσοφίας και ξένης λογοτεχνίας του 2017- σήμερα συνεχίζουμε με τους τίτλους που ξεχωρίζουν. Εδώ οι ιδέες από τον...
Η άμυνα των ιδεών
ΑΝΟΙΧΤΟ ΒΙΒΛΙΟ
Στις βιβλιοθήκες του κόσμου
Βιβλία που κέντρισαν τον ειδικό ή τον απλό αναγνώστη, βιβλία που διανοίγονται σ’ ένα ευρύ φάσμα ιδεών, έκφρασης, αλλά και συνομιλίας, υπέρβασης ή ρήξης με άλλα βιβλία, βιβλία νεότερων ή παλαιότερων συγγραφέων,...
Στις βιβλιοθήκες του κόσμου
ΑΝΟΙΧΤΟ ΒΙΒΛΙΟ
Πεζογραφικό ψηφιδωτό (β΄) 30 συγγραφείς σε πρώτο πρόσωπο
Το προηγούμενο Σάββατο δεκαπέντε συγγραφείς (Τ. Αβέρωφ, Χρ. Αγγελάκος, Θ. Βαλτινός, Ρ. Γαλανάκη, Θ. Γκόνης, Δ. Διδαγγέλου, Φ. Δρακονταειδής, Α. Ζέη, Κ. Καβανόζης, Δ. Κανελλόπουλος, Ι. Καπάνταη, Δ. Καρακίτσος,...
Πεζογραφικό ψηφιδωτό (β΄) 30 συγγραφείς σε πρώτο πρόσωπο

Η efsyn.gr θεωρεί αυτονόητο ότι οι αναγνώστες της έχουν το δικαίωμα του σχολιασμού, της κριτικής και της ελεύθερης έκφρασης και επιδιώκει την αμφίδρομη επικοινωνία μαζί τους.

Διευκρινίζουμε όμως ότι δεν θέλουμε ο χώρος σχολιασμού της ιστοσελίδας να μετατραπεί σε μια αρένα απαξίωσης και κανιβαλισμού προσώπων και θεσμών. Για τον λόγο αυτόν δεν δημοσιεύουμε σχόλια ρατσιστικού, υβριστικού, προσβλητικού ή σεξιστικού περιεχομένου. Επίσης, και σύμφωνα με τις αρχές της Εφημερίδας των Συντακτών, διατηρούμε ανοιχτό το μέτωπο απέναντι στον φασισμό και τις ποικίλες εκφράσεις του. Έτσι, επιφυλασσόμαστε του δικαιώματός μας να μην δημοσιεύουμε ανάλογα σχόλια.

Σε όσες περιπτώσεις κρίνουμε αναγκαίο, απαντάμε στα σχόλιά σας, επιδιώκοντας έναν ειλικρινή και καλόπιστο διάλογο.

Η efsyn.gr δεν δημοσιεύει σχόλια γραμμένα σε Greeklish.

Τέλος, τα ενυπόγραφα άρθρα εκφράζουν το συντάκτη τους και δε συμπίπτουν κατ' ανάγκην με την άποψη της εφημερίδας