• Αθήνα
    Αίθριος καιρός
    30°C 30.0°C / 30.0°C
    4 BF
    34%
  • Θεσσαλονίκη
    Σποραδικές νεφώσεις
    29°C 26.6°C / 31.4°C
    2 BF
    48%
  • Πάτρα
    Αίθριος καιρός
    32°C 29.5°C / 32.6°C
    1 BF
    49%
  • Ιωάννινα
    Ελαφρές νεφώσεις
    30°C 29.7°C / 29.9°C
    3 BF
    35%
  • Αλεξανδρούπολη
    Ελαφρές νεφώσεις
    28°C 27.9°C / 27.9°C
    4 BF
    32%
  • Βέροια
    Αίθριος καιρός
    29°C 26.9°C / 31.4°C
    2 BF
    54%
  • Κοζάνη
    Σποραδικές νεφώσεις
    29°C 25.1°C / 30.9°C
    2 BF
    49%
  • Αγρίνιο
    Αίθριος καιρός
    33°C 28.6°C / 33.5°C
    2 BF
    28%
  • Ηράκλειο
    Ελαφρές νεφώσεις
    28°C 26.6°C / 29.9°C
    5 BF
    55%
  • Μυτιλήνη
    Αίθριος καιρός
    27°C 27.2°C / 27.2°C
    4 BF
    43%
  • Ερμούπολη
    Αίθριος καιρός
    25°C 24.8°C / 24.8°C
    6 BF
    62%
  • Σκόπελος
    Αίθριος καιρός
    25°C 24.7°C / 24.7°C
    4 BF
    56%
  • Κεφαλονιά
    Αίθριος καιρός
    29°C 28.9°C / 28.9°C
    3 BF
    48%
  • Λάρισα
    Σποραδικές νεφώσεις
    28°C 27.9°C / 28.5°C
    3 BF
    42%
  • Λαμία
    Αίθριος καιρός
    29°C 27.8°C / 33.3°C
    3 BF
    43%
  • Ρόδος
    Ελαφρές νεφώσεις
    30°C 29.3°C / 31.8°C
    3 BF
    56%
  • Χαλκίδα
    Ελαφρές νεφώσεις
    30°C 27.9°C / 32.0°C
    3 BF
    29%
  • Καβάλα
    Ελαφρές νεφώσεις
    28°C 28.3°C / 29.9°C
    0 BF
    45%
  • Κατερίνη
    Αίθριος καιρός
    30°C 29.6°C / 29.6°C
    4 BF
    42%
  • Καστοριά
    Αίθριος καιρός
    31°C 30.8°C / 30.8°C
    1 BF
    21%
Διακρίνοντας από τη φετινή πεζογραφική σοδειά
ΜΙΣΕΛ ΦΑΪΣ
ΕΝΤΥΠΗ ΕΚΔΟΣΗ

Διακρίνοντας από τη φετινή πεζογραφική σοδειά

  • A-
  • A+
Ακολουθήστε μας στο Google news

ΑΥΤΑ ΠΟΥ ΞΕΧΩΡΙΣΑΝ ΤΟ 2018

Προτάσεις, επισημάνσεις, ταξινομήσεις

Ξαναπιάνοντας, από το προηγούμενο Σάββατο, το νήμα της επισκόπησης των σημαντικότερων βιβλίων του απερχόμενου 2018, ο φιλόλογος και κριτικός λογοτεχνίας Αριστοτέλης Σαΐνης παρουσιάζει την ενότητα «Ελληνική πεζογραφία», η φιλόλογος και κριτικός βιβλίου Αννα Στασινού την ενότητα «Ξένη πεζογραφία» και ο ποιητής, δοκιμιογράφος και κριτικός Πέτρος Γκολίτσης την ενότητα «Ελληνική ποίηση». Το επόμενο Σάββατο, στο κλείσιμο της χρονιάς, μαζί με τις τελευταίες ενότητες του τρίπτυχου αφιερώματος, αναμένει μια έκπληξη τους αναγνώστες του Ανοιχτού Βιβλίου..

-----------------

Κλασικότροπες γραφές και τολμηροί πειραματισμοί, ιστορικές αναδιφήσεις, απέριττες ή περίτεχνες απόπειρες χαρτογράφησης του εαυτού, αστικές ή νεοηθογραφικές περιπλανήσεις, στοχαστικές πολιτικές και κοινωνικές αλληγορίες ή ειρωνικές αποτυπώσεις του κρίσιμου παρόντος, όλα αυτά και πολλά ακόμη συνυπάρχουν σε ικανές δόσεις στην ενδιαφέρουσα και φέτος πεζογραφική παραγωγή, που συνεχίζει, παρά τις γνωστές αντιξοότητες. Το μυθιστόρημα προσπαθεί, το διήγημα αντέχει, η νουβέλα και η μικροϊστορία ανθούν, νέοι συγγραφείς με εντιμότητα και επάρκεια γλωσσικών εργαλείων άρχισαν να σχεδιάζουν τον δικό τους λογοτεχνικό χώρο. Ας τα δούμε όλα και όλους από κοντά.

Ο Αλέξης Πανσέληνος επιστρέφει στο παρελθόν και, με μια πολυπρισματική αφήγηση, απόλυτα συντονισμένη με τα ελαφρά ακούσματα του τίτλου, καταφέρνει μια μικροσκοπική ανασύσταση της προσπάθειας ανάτασης της ελληνικής κοινωνίας μετά τον ζόφο του πολέμου και του Εμφυλίου («Ελαφρά λαϊκά τραγούδια», Μεταίχμιο): δεκάδες μισοπραγματικές μικροϊστορίες στροβιλίζονται πριν συναντηθούν, αν ποτέ συναντηθούν, με τη Μεγάλη Ιστορία. Ούτε αθηναιογραφία, ούτε ιστορικά επικεντρωμένη αφήγηση, αλλά η αποτύπωση μιας διαδικασίας μάλλον, παρά ενός τέλους. Επιστροφή σε γνώριμα τοπία και για την Ιωάννα Καρυστιάνη: η πεζή καθημερινότητα σε ένα επινοημένο ξερονήσι του Αιγαίου συνταράσσεται από την ανακάλυψη ενός πτώματος. Βασανισμένες ψυχές σε μια μικροκοινωνία που βράζει και, στο βάθος του πεδίου, η σύγχρονη κρίση και το προσφυγικό («Χίλιες ανάσες», Καστανιώτης).

Το «Γάλα Μαγνησίας» (Μεταίχμιο) του Κώστα Ακρίβου ξεκινά ως εφηβικό μυθιστόρημα γύρω από τις εμπειρίες τεσσάρων εφήβων που μεγαλώνουν σε ένα εκκλησιαστικό οικοτροφείο του Βόλου των αρχών της δεκαετίας του 1970, αλλά μετατρέπεται γρήγορα σε ψυχολογικό θρίλερ για τη διαρκή ανακατασκευή της μνήμης και τη διαχείριση του τραύματος καθώς ένας θάνατος έχει σημαδέψει την ενήλικη ζωή τους. Ο Κώστας Κατσουλάρης συντονίζει το νέο του μυθιστόρημα, «Στο στήθος μέσα χάλκινη καρδιά» (Μεταίχμιο), με την «Ιλιάδα» και γεμίζει τους δρόμους της Αθήνας με Εκτορες και Αχιλλείς! Ενας έφηβος σε δύσκολη περιρρέουσα ατμόσφαιρα και ένας καθηγητής σε αναζήτηση του προικισμένου μαθητή του. Ωστόσο, το αγέρωχο και αρρενωπό ήθος του ομηρικού ανθρώπου μπορεί να παρερμηνευτεί και να οδηγήσει σε σκοτεινές ατραπούς.

Μετά την έξοχη και εξωτική «Εκουατόρια», ο Μιχάλης Μοδινός επιστρέφει στην Ελλάδα της παντοειδούς κρίσης με ένα «μυθιστόρημα σε είκοσι μονολόγους» που, στις πολλές εξαιρετικές στιγμές του, ξορκίζει τη μελαγχολική, αν όχι θλιβερή, νεοελληνική πραγματικότητα με επαρκείς και αποτελεσματικές δόσεις υπόγειου και υπόγεια διαβρωτικού χιούμορ («Το πλέγμα», Καστανιώτης).

Η Aμάντα Μιχαλοπούλου, χωρίς ν’ ακυρώνει το «αυτοβιογραφικό συμβόλαιο», πειραματίζεται με τις πολλές μορφές της αυθιστόρησης στο «Μπαρόκ» (Καστανιώτης), ένα αντεστραμμένο μυθιστόρημα ενηλικίωσης, το οποίο κινείται ευφάνταστα προς τα πίσω, από την ενήλικη στην ανήλικη ζωή της αφηγήτριας–ηρωίδας, με τον αναγνώστη συμμέτοχο στην περιπετειώδη αναζήτηση των αντανακλάσεων ενός διαρκώς διαφεύγοντος εαυτού. Στο τέταρτο βιβλίο της Ειρήνης Σταματοπούλου, μια άλλη συγγραφέας έρχεται αντιμέτωπη με την αδιάκριτη σωσία της σε μια μυθιστορηματική εξερεύνηση του αγώνα της γυναικείας συνείδησης με τους διαδοχικούς και ετερόκλητους εαυτούς της («Ψιλή κυριότητα», Απόπειρα).

Η Θεσσαλονίκη του 1917 είναι ο κατάλληλος χρονότοπος για τον ερωτοπαθή Αρσάν Καπλάν και τη δράση της συμμορίας του στο «λαϊκό ρομάντσο» του Θωμά Κοροβίνη («Ο Θρύλος του Ασλάν Καπλάν», Αγρα), μια εξαιρετικά ενδιαφέρουσα αναβίωση παλιών αφηγηματικών τρόπων που δεν αποτυπώνει μόνο τη χαμένη ανεπιστρεπτί πολυπολιτισμική εικόνα της μεγάλης πόλης, αλλά λοξοκοιτάει και το σήμερα, ενώ ο Γιάννης Παπαγιάννης, με όπλα τη Δονκιχωτική ελαφράδα και το Γαργαντουικό χιούμορ, στήνει μια «ιστορική κωμωδία» για την ελληνική κακοδαιμονία: η ιστορία του φτωχού και άσημου Ιάκωβου Αθανασίου, του άνδρα του τίτλου, που ονειρεύεται να γίνει μηχανοδηγός παρακολουθεί από κοντά τον… εκσυγχρονισμό της φτωχής Ελλάδος («Ο άνδρας που γεννήθηκε με τον Ελευθέριο Βενιζέλο», Διάπλαση).

Τέλος, δύο μορφικώς ευφάνταστα μυθιστορήματα ανοίγουν τον φακό τους προς τον (κλειστοφοβικό) παγκοσμιοποιημένο ορίζοντα. Είκοσι τέσσερα αλληγορικά «διηγήματα» μπλέκονται ποικιλοτρόπως στον ιστό του καλειδοσκοπικού νέου πεζογραφήματος της Δήμητρας Κολλιάκου, η οποία, αντλώντας από τις φυσικές επιστήμες ή εκμεταλλευόμενη μυθικούς συμβολισμούς και λογοτεχνικές αναφορές περί εντόμων, καταφέρνει να μιλήσει για όλα (από τη δύσβατη καθημερινότητα στην πολιτική, κοινωνική ή ιστορική πορεία της Ευρώπης) και ν’ απαντήσει μυθιστορηματικά σε υπαρξιακές διερωτήσεις μας («Αλφαβητάρι εντόμων», Πατάκης), ενώ η Βασιλική Πέτσα («Το δέντρο της υπακοής», Πόλις) στρέφεται στη μεγάλη φόρμα και υπογράφει ένα σπονδυλωτό μυθιστόρημα γεωγραφικής περιπλάνησης με επίκεντρο την Οκτωβριανή Επανάσταση: από την Ιρλανδία και την Πορτογαλία στο Αραράτ ή από την Αράλη στο Καλαί, πραγματικοί ή επινοημένοι χαρακτήρες αναζητούν την ουτοπία…

Ο Αχιλλέας Κυριακίδης, ο συνεπέστερος «μιμητής» του Μπόρχες στην Ελλάδα –χαρακτηρισμός, τη σημασία του οποίου μπορούμε να αντιληφθούμε, μόνο αν σκεφτούμε ότι το ύφος του μεγάλου Αργεντινού είναι αμίμητο– συγκεντρώνει σε έναν τόμο κείμενα (αφηγήματα, διηγήματα αλλά και ψευδοδοκίμια), όλα τους, σε μεγαλύτερο ή μικρότερο βαθμό, γραμμένα υπό τη «βαριά σκιά» του Δημιουργού («Το μουσείο των τύψεων και άλλα διηγήματα», Πατάκης). Ο Γιώργος Σκαμπαρδώνης παραδίδει ακόμα μία άψογη συλλογή διηγημάτων: καθώς η αστική γραμμή 10 διασχίζει σε 19 στάσεις τη Μητέρα Θεσσαλονίκη, φαινομενικά ασήμαντες σκηνές ή εικόνες, μπλεγμένες με πραγματικές ή κατασκευασμένες αναμνήσεις, μεταμορφώνονται, αίφνης, με καλβινικό (από τον Ίταλο Καλβίνο) τρόπο, σε συναρπαστικές αφηγήσεις που ιχνηλατούν ταυτόχρονα την αυτοβιογραφική πορεία του συγγραφέα («Λεωφορείο: 19 στάσεις», Πατάκης).

Τι κοινό έχουν, πέρα από την προφανή φυτολογική συγγένεια, το «Δέντρα, πολλά δέντρα» (Πόλις) της Ρούλας Γεωργακοπούλου και η «Χαμηλή βλάστηση» (Κίχλη) της Μαρίας Στασινοπούλου; Και τα δύο, «δεύτερα» πεζογραφήματα των συγγραφέων τους, αποτελούν σημαντικές καταθέσεις στην αυτοβιογραφική ή ημι-αυτοβιογραφική λογοτεχνία, αστράφτουν από σπαρταριστό χιούμορ, ευγενή τρυφερότητα και συγκίνηση που δεν ξεπέφτει ποτέ στην ακαλαισθησία του φτηνού μελό. Με την πατίνα του καλού ηθογραφικού διηγήματος, ο Δημήτρης Κανελλόπουλος αφήνει την ποίηση για την πεζογραφία και επιστρέφει στη γενέθλια γη μέσω της ανάμνησης στην πρώτη του συλλογή διηγημάτων που αποτυπώνει στιγμές από τις μεταπολεμικές ή τις μεσοπολεμικές δεκαετίες στην Ηλεία («Ο θάνατος του αστρίτη και άλλες ιστορίες», Κίχλη).

Το δικό του «γράμμα στον πατέρα» υπογράφει ο Νίκος Παναγιωτόπουλος, σε μια απέριττη νουβέλα που προκύπτει από τον ίδιο πυρήνα με τον περσινό «Γραφικό χαρακτήρα»: κατανόηση, συγχώρεση, καταλλαγή, τα στάδια που πρέπει να διαβεί ο γιος-αφηγητής, ακριβώς γιατί υπάρχει συνέχεια… («Ολομόναχος», Μεταίχμιο). Με φόντο την κρίση κάτω από τον αττικό ουρανό, η διάχυτη βία και οργή «εν μέση οδώ και εν πλήρει λεωφόρω» πλήττουν τη συνείδηση του πλάνητα αφηγητή στη θεατρική νουβέλα «Η γη του θυμού» (Νεφέλη) του Χρήστου Χρυσόπουλου. Πυρετώδης γλώσσα και μικροσκοπικά δουλεμένη αφήγηση στη νουβέλα «Το γυμναστήριο» (Ποταμός) του Αντώνη Νικολή: δύο ερωτικά καταπιεσμένες ετεροθαλείς αδελφές μιλούν ακατάπαυστα, αποκαλύπτοντας και κρύβοντας ταυτόχρονα την αλήθεια μιας φρικτής ιστορίας. Επιστροφή και για τη Βίκυ Τσελεπίδου με μια σπαρακτική νουβέλα: μεσούσης της οικονομικής κρίσης, ο μοναχικός Ζαφείρης έχει αναλάβει τη φροντίδα δύο ηλικιωμένων κυρίων της γειτονιάς και, κάποια στιγμή, τη φροντίδα ενός βρέφους… («Φιλελλήνων», Νεφέλη).

Ενδιαφέρουσα και φέτος η σοδειά των νέων βιβλίων που αναζήτησαν τον χώρο τους στη λογοτεχνική σειρά. Θυμίζω το μυθιστορηματικό τρίπτυχο της Ελενας Γκιβίση («Ρήγματα», Κέδρος) όπου η εσωτερική κατάδυση των τριών ηρωίδων ψαύει με αγωνία το χαμένο κέντρο του εαυτού τους, τα γεμάτα χωροχρονικές παλινδρομήσεις και υπερευαίσθητους αφηγητές συμπυκνωμένα πεζά της Ελένης Στελλάτου («Το κόκκινο και το άσπρο», Πόλις) τα οποία προσπαθούν να αποτυπώσουν κάθε φευγαλέο στοιχείο της «εσωτερικής» πραγματικότητας, και, πιο πρόσφατα, τα μαγικά, παραμυθητικά, καλοκουρδισμένα διηγήματα της Αρετής Καράμπελα («Μελανά όπως τα μούρα», Θράκα) ή τις γαστριμαργικά απολαυστικές, παρά τη γλυκόπικρη επίγευσή τους, «ιστορίες που σκοτώνουν την πείνα» της Σοφίας Μπραϊμάκου («Ματάμπρε», Νεφέλη).

Απόλυτη οικονομία μέσων και καλά αφομοιωμένες επιδράσεις στην ανατριχιαστική νουβέλα του Νικήτα Παπακώστα («Καληνύχτα, καλούδια μου», Δώμα) που συνδυάζει τη (νεο)ηθογραφία με το παράδοξο, με επίκεντρο την ιστορία της «φόνισσας» παιδοκτόνου Μαριώς κάπου στην περίκλειστη ορεινή ελληνική επαρχία.

Υποβλητική δύναμη και μεγάλη γλωσσική ένταση και στη νουβέλα («Γάτα στον κήπο» Κίχλη) της Αλίκης Στελλάτου: η διχασμένη συνείδηση της μονολογίστριας μιλά (σε πρώτο ή δεύτερο πρόσωπο) ακαταπαύστως, παλεύοντας μεταξύ απώθησης και ανάκλησης, με τα ίχνη ενός τραύματος. Τέλος, ανάμεσα στο «Ποτέ την Κυριακή» του Ντασέν και το «Οπωσδήποτε την Κυριακή» του Τριφό, η Μαριαλένα Σεμιτέκολου, με την εντυπωσιακή πρώτη της νουβέλα «Οι Κυριακές το καλοκαίρι» (Ικαρος) τρυπώνει, με σίγουρο ύφος, στη νεοελληνική πεζογραφία με ένα αντι-οδοιπορικό της ηρωίδας της στη ραστώνη μιας οποιασδήποτε πνιγηρής αθηναϊκής Κυριακής.

Αν κάθε συγχρονικός απολογισμός είναι προβληματικός και επισφαλής, πόσο μάλλον όταν αυτός επιχειρείται ενόψει εορτών, όταν δηλαδή η εκδοτική παραγωγή είναι στο ζενίθ της. Ο,τι προηγήθηκε, λοιπόν, δεν ήταν παρά μόνο μια πρώτη, προσωρινή και προσωπική επιλογή βιβλίων με ισχυρό απείκασμα στην αναγνωστική μας μνήμη, τουλάχιστον ώς τώρα.

  

ΑΝΟΙΧΤΟ ΒΙΒΛΙΟ
Από τη ρητορική στη λογοτεχνία
Ενα πανόραμα της πρώιμης και της μεσοβυζαντινής λογοτεχνικής θεωρίας και πρακτικής με επίκεντρο τις ημέρες και, κυρίως, τα έργα ενός πληθωρικού επαγγελματία διανοούμενου και παθιασμένου παιγνιώδη δημιουργού...
Από τη ρητορική στη λογοτεχνία
ΑΝΟΙΧΤΟ ΒΙΒΛΙΟ
Μνημειώνοντας τη φθορά
Η φωτογραφία αποτελεί το στίγμα, το φυσικό αποτύπωμα, τη νεκρική μάσκα του πραγματικού. Εχει χαρακτηριστεί τέχνη ελεγειακή, τέχνη του λυκόφωτος, καθώς οι φωτογραφίες ως memento mori και ως όργανο της μνήμης...
Μνημειώνοντας τη φθορά
ΑΝΟΙΧΤΟ ΒΙΒΛΙΟ
Ποίηση για το επιτήδευμα της ζωής
Μου αρέσει καμιά φορά να παραφράζω, να λέω δηλαδή με δικά μου λόγια ποιήματα που έχω διαβάσει, αρκεί να προσφέρονται, εννοείται, γι’ αυτή τη δουλειά. Τη θεωρώ ως διαδικασία δημιουργική, διδακτική και...
Ποίηση για το επιτήδευμα της ζωής
ΑΝΟΙΧΤΟ ΒΙΒΛΙΟ
Ο Παπαδιαμάντης στην Αθήνα
Αν κάτι δεν αμφισβητείται πια, όπως έχει γίνει κατά καιρούς στο παρελθόν, και από σημαίνοντες μάλιστα κριτικούς και φιλολόγους, είναι το πρωτείο του Αλέξανδρου Παπαδιαμάντη μεταξύ όλων των Ελλήνων πεζογράφων.
Ο Παπαδιαμάντης στην Αθήνα
ΑΝΟΙΧΤΟ ΒΙΒΛΙΟ
Εφέντης, Γιαννιώτης, Εβραίος, Οθωμανός
Πρόκειται δίχως άλλο για μια ευδιάκριτη τάση στις εκδόσεις διεθνώς: ανασκάλεμα σε οικογενειακές αναμνήσεις και φωτογραφίες και ιστορική ή ιστοριοδιφική αναζήτηση που συχνά διευκολύνεται από τις δυνατότητες...
Εφέντης, Γιαννιώτης, Εβραίος, Οθωμανός
ΑΝΟΙΧΤΟ ΒΙΒΛΙΟ
Οι ελιγμοί μιας άπιαστης γραφής
Ο Παναγιώτης Κουσαθανάς απαθανατίζει την (παλιά) Μύκονο και τους κατοίκους της, και ο Κώστας Καβανόζης αποτυπώνει το ίχνος των φίλων και των συγγενών του μεταξύ ζωής και θανάτου.
Οι ελιγμοί μιας άπιαστης γραφής

Η efsyn.gr θεωρεί αυτονόητο ότι οι αναγνώστες της έχουν το δικαίωμα του σχολιασμού, της κριτικής και της ελεύθερης έκφρασης και επιδιώκει την αμφίδρομη επικοινωνία μαζί τους.

Διευκρινίζουμε όμως ότι δεν θέλουμε ο χώρος σχολιασμού της ιστοσελίδας να μετατραπεί σε μια αρένα απαξίωσης και κανιβαλισμού προσώπων και θεσμών. Για τον λόγο αυτόν δεν δημοσιεύουμε σχόλια ρατσιστικού, υβριστικού, προσβλητικού ή σεξιστικού περιεχομένου. Επίσης, και σύμφωνα με τις αρχές της Εφημερίδας των Συντακτών, διατηρούμε ανοιχτό το μέτωπο απέναντι στον φασισμό και τις ποικίλες εκφράσεις του. Έτσι, επιφυλασσόμαστε του δικαιώματός μας να μην δημοσιεύουμε ανάλογα σχόλια.

Σε όσες περιπτώσεις κρίνουμε αναγκαίο, απαντάμε στα σχόλιά σας, επιδιώκοντας έναν ειλικρινή και καλόπιστο διάλογο.

Η efsyn.gr δεν δημοσιεύει σχόλια γραμμένα σε Greeklish.

Τέλος, τα ενυπόγραφα άρθρα εκφράζουν το συντάκτη τους και δε συμπίπτουν κατ' ανάγκην με την άποψη της εφημερίδας