Παράκαμψη προς το κυρίως περιεχόμενο
Ποιητικός «τόπος αδέκαστης ουτοπίας»

«Η Πρέβεζα στη νεοελληνική ποίηση» Ανθολόγηση – Εισαγωγή: Στέλιος Θ. Μαφρέδας Πρόλογος: Γιάννης Παπακώστας Πρέβεζα, Ιδρυμα Ακτία Νικόπολις, 2018, σελ. 152

ΕΝΤΥΠΗ ΕΚΔΟΣΗ

Ποιητικός «τόπος αδέκαστης ουτοπίας»

  • A-
  • A+

Στις «Σελίδες Αυτοβιογραφίας» γράφει ο Γ. Θ. Βαφόπουλος: «Τον Ιούλιο του 1928 ήρθε ένα μήνυμα, που συντάραξε ολόκληρη την ύπαρξή μου. Ηταν ταυτόσημο με την εκπυρσοκρότηση ενός πιστολιού, που ’χεν αφήσει μια κόκκινη κηλίδα στον κρόταφο του ποιητή, που τον είχα παραδεχθεί περισσότερο από κάθε άλλον ποιητή της γενιάς του.

Με την εκπυρσοκρότηση εκείνη έμπαινε κ’ η Πρέβεζα στο χώρο της νεοελληνικής γραμματείας, δεμένη με τ’ όνομα του Κ. Γ. Καρυωτάκη». Η εκπυρσοκρότηση όχι μόνο έσπασε το φράγμα του ήχου της νεοελληνικής ποίησης, αλλά αποτέλεσε το σημείο εκκίνησης για την είσοδο της Πρέβεζας στη νεοελληνική γραμματεία. Η πρόσληψη της αυτοκτονίας χωρίς την αναφορά στην Πρέβεζα είναι μια πράξη ημιτελής.

Τα ποιήματα που περιλαμβάνονται στην ανθολογία «Η Πρέβεζα στη νεοελληνική ποίηση» φανερώνουν τόσο τη σύνδεση του Καρυωτάκη με την πόλη όσο και την επίμονη διάρκεια της απήχησής του. Το πρώτο —πλην του καρυωτακικού— ανθολογούμενο ποίημα χρονολογείται το 1930.

Είναι το «Πρέβεζα» του Φώτου Γιοφύλλη, γραμμένο μόλις έναν μήνα μετά τη δημοσίευση του ομότιτλου ποιήματος του Καρυωτάκη στη Νέα Εστία. Τα τελευταία, χρονολογικά, ποιήματα έχουν δημοσιευθεί έντυπα ή ηλεκτρονικά το 2017. Από τα εκατόν δέκα ποιήματα της ανθολογίας ελάχιστα είναι εκείνα που δεν αναφέρονται στον Καρυωτάκη ή δεν υπαινίσσονται την αυτοκτονία του· αρκετά μάλιστα απευθύνονται σε αυτόν.

Οι ελάχιστες εξαιρέσεις απλώς επιβεβαιώνουν τον κανόνα: Η Πρέβεζα ως τόπος αυτοχειρίας γίνεται σύμβολο και πεδίο αναμέτρησης των ποιητών όχι μόνο με τον Καρυωτάκη, αλλά και με τον εαυτό τους. Νοηματοδοτώντας διαφορετικά την αυτοκτονία (πράξη διαμαρτυρίας, πράξη ποιητικής συνέπειας, αποτέλεσμα ανίας σε ένα πνιγηρό περιβάλλον) κάθε ποιητής βλέπει μια προσωπική Πρέβεζα, έτσι που η πόλη μεταμορφώνεται καλειδοσκοπικά· γίνεται τόπος εξορίας ή τιμωρίας, τόπος θανάτου, τελευταίος σταθμός, αλλά και τόπος του «Ουράνιου Κήπου», της «Δευτέρας Παρουσίας», τόπος του ποιητικού θαύματος, τόπος εν τέλει μιας «αδέκαστης ουτοπίας» (σ. 105).

Ταυτόχρονα μετατρέπεται σε σημαινόμενο άλλων πόλεων. Οι στίχοι του Αλέκου Λιδωρίκη (1907-1988) «Αχ! Καρυωτάκη, να ’ξερες κι η Νέα Υόρκη ακόμη / πόσο είναι μια Πρέβεζα παθητική, στυγνή» (σ. 81) συμπυκνώνουν την ποιητική αντιμετάθεση και αποκαλύπτουν το εύρος των συνδηλώσεων της Πρέβεζας.

Η χαρτογράφηση της πόλης έχει αποφέρει πλούσιο υλικό. Το γεγονός ότι πρόκειται για τη δεύτερη, εμπλουτισμένη έκδοση της ανθολογίας (η πρώτη του 2001 περιείχε 48 ποιήματα) φανερώνει αφ' ενός τον αυξητικό ρυθμό με τον οποίο γράφονται ποιήματα με αναφορές στην Πρέβεζα τα τελευταία χρόνια και αφ' ετέρου τον ερευνητικό ζήλο του ανθολόγου. Στην πραγματικότητα ο τόμος υπερβαίνει το περιοριστικό πλαίσιο μιας ανθολογίας, καθώς περιλαμβάνει σχεδόν κάθε ποίημα με αναφορά στην Πρέβεζα.

Στην «Εισαγωγή» του ο Στέλιος Θ. Μαφρέδας διερευνά την ποιητική προϊστορία της πόλης (που μάλλον ξεκινάει από το «Στόμιον της Πρεβέζης» του Γ. Χ. Ζαλοκώστα), επικεντρώνεται στην είσοδό της στη νεοελληνική λογοτεχνία με την αυτοκτονία του Καρυωτάκη και αποτιμά την ποιητική διάρκειά της μέχρι σήμερα. Χρήσιμες για τον αναγνώστη είναι και οι πληροφορίες του «Προλόγου» του Γ. Παπακώστα για τη συνδικαλιστική δράση του Καρυωτάκη που οδήγησε στη δυσμενή μετάθεσή του στην Πρέβεζα.

Ως προς τον τρόπο ανθολόγησης, έχει επιλεγεί η αλφαβητική σειρά. Πρόκειται για έναν δίκαιο τρόπο, καθώς δεν κάνει διάκριση ανάμεσα σε μείζονες, γνωστούς ή λιγότερο γνωστούς ποιητές, ούτε σε παλαιότερους και συγχρόνους ή σε ποιητές και ποιήτριες. Χρήσιμος ωστόσο θα ήταν, και θα μπορούσε να ληφθεί υπόψη σε επόμενη έκδοση, ένας χρονολογικός κατάλογος των ποιημάτων.

Θα επέτρεπε να διαπιστώσουμε εύκολα πότε πυκνώνουν τα αναφερόμενα στην Πρέβεζα ποιήματα, αν κάποιες ποιητικές γενιές έλκονται ή συμβάλλουν στη διαμόρφωση του συμβόλου (λ.χ. στην ποίηση της γενιάς του ’70 εντοπίζονται περισσότερες αναφορές από ό,τι σε εκείνη της πρώτης μεταπολεμικής γενιάς) ή αν τα ποιήματα συναρτώνται με ορισμένες συνθήκες (επέτειοι της αυτοκτονίας, εκδόσεις των ποιημάτων του Καρυωτάκη), αλλά και να παρακολουθήσουμε τον διάλογο που μπορεί να αναπτύσσει ένα ποίημα με προγενέστερό του (λ.χ. το «Οταν οι ευκάλυπτοι θροΐζουν στις αλλέες» του Εμπειρίκου αποτελεί υπο-κείμενο για αρκετά μεταγενέστερα).

Από την άλλη, βέβαια, και με δεδομένο ότι ο ανθολόγος παρέχει βιβλιογραφικές πληροφορίες για τα ανθολογούμενα ποιήματα, η αλφαβητική ανθολόγηση δίνει ελευθερία στον αναγνώστη να περιηγηθεί όχι ως απλός τουρίστας αλλά ως εξερευνητής την ποιητική Πρέβεζα, να αναζητήσει τις υπόγειες σχέσεις των ποιημάτων και να ανακαλύψει απροσδόκητες πτυχές, από διαφορετικές χρονικές περιόδους. Κάποιες από τις ενδιαφέρουσες πτυχές της πόλης αποτυπώνονται στις σπάνιες χρωμολιθογραφίες, οι οποίες κοσμούν την ανθολογία. Πρόκειται για μια λεπτομέρεια που συμπληρώνει την άρτια, και τυπογραφικά, έκδοση του Ιδρύματος Ακτία Νικόπολις.

  

ΑΝΟΙΧΤΟ ΒΙΒΛΙΟ
Ποιητικό ψηφιδωτό 2018
Ποικιλία μορφικών επιλογών, τολμηροί πειραματισμοί ή ωρίμανση κλασικότερων τάσεων, πολιτικές, ενδοσκοπικές ή ενδοποιητικές σκοπιές, τόνοι παιγνιώδεις, δραματικοί, αφηγηματικότεροι ή θραυσματικοί, αλλά και...
Ποιητικό ψηφιδωτό 2018
ΑΝΟΙΧΤΟ ΒΙΒΛΙΟ
Πεζογραφία vs ποίηση, ή και κάτι παραπάνω;
​Το τι παρακολουθούν οι μελετητές της λογοτεχνίας μάς δείχνει ποιον Κανόνα κατασκευάζουμε και συντηρούμε ως έθνος. Δείχνει δηλαδή ποια ονόματα και ποια έργα εξακολουθούν να έχουν απήχηση στη σκέψη του...
Πεζογραφία vs ποίηση, ή και κάτι παραπάνω;
ΑΝΟΙΧΤΟ ΒΙΒΛΙΟ
Η Κόλαση και ο Παράδεισος στο έργο του Διονυσίου Σολωμού (1798-1857)
Σήμερα, για τον Σολωμό, γράφουν οι πανεπιστημιακοί Μιχαήλ Πασχάλης και Δημήτρης Πολυχρονάκης φωτίζοντας όψεις, πτυχές και συμφραζόμενα μιας εξακολουθητικής θεματικής, ποιητικής και οντολογικής εμμονής του...
Η Κόλαση και ο Παράδεισος στο έργο του Διονυσίου Σολωμού (1798-1857)
ΑΝΟΙΧΤΟ ΒΙΒΛΙΟ
Από το Καθαρτήριο στην Κόλαση
Εισαγωγικά διευκρινίζω ότι στην ερμηνεία σημασία δεν έχει μόνο το σώμα του κειμένου αλλά και το αποκαλούμενο «παρακείμενο», που συγκροτείται κατά περίπτωση από τίτλους, προμετωπίδες, προλόγους, επιλόγους κ.ά....
Από το Καθαρτήριο στην Κόλαση
ΑΝΟΙΧΤΟ ΒΙΒΛΙΟ
«ξυπνώντας μέσα σ’ αυτό το φως/μαύρο σαν ένα μελίσσι/που μου έτρωγε τα μάτια»
Η δραματική λυρική ποίηση του Γιώργη Παυλόπουλου. Πρόκειται για μια ερμηνευτική προσέγγιση του ιδιαίτερου ειδολογικού χαρακτήρα του ποιητικού έργου του Παυλόπουλου, θεωρημένου στο πεδίο του δραματικού λυρικού...
«ξυπνώντας μέσα σ’ αυτό το φως/μαύρο σαν ένα μελίσσι/που μου έτρωγε τα μάτια»
ΑΝΟΙΧΤΟ ΒΙΒΛΙΟ
Στη μετάφραση ευρισκόμενα…
Ξαναπιάνοντας το νήμα του προηγούμενου Σαββάτου, μετά τις ενότητες Φιλοσοφία, Ελληνική Πεζογραφία και Νεοελληνικό Δοκίμιο-Μελέτη, συνεχίζουμε με Ποίηση καθώς και Ξένη Λογοτεχνία. Βιβλία που απασχόλησαν...
Στη μετάφραση ευρισκόμενα…

Η efsyn.gr θεωρεί αυτονόητο ότι οι αναγνώστες της έχουν το δικαίωμα του σχολιασμού, της κριτικής και της ελεύθερης έκφρασης και επιδιώκει την αμφίδρομη επικοινωνία μαζί τους.

Διευκρινίζουμε όμως ότι δεν θέλουμε ο χώρος σχολιασμού της ιστοσελίδας να μετατραπεί σε μια αρένα απαξίωσης και κανιβαλισμού προσώπων και θεσμών. Για τον λόγο αυτόν δεν δημοσιεύουμε σχόλια ρατσιστικού, υβριστικού, προσβλητικού ή σεξιστικού περιεχομένου. Επίσης, και σύμφωνα με τις αρχές της Εφημερίδας των Συντακτών, διατηρούμε ανοιχτό το μέτωπο απέναντι στον φασισμό και τις ποικίλες εκφράσεις του. Έτσι, επιφυλασσόμαστε του δικαιώματός μας να μην δημοσιεύουμε ανάλογα σχόλια.

Σε όσες περιπτώσεις κρίνουμε αναγκαίο, απαντάμε στα σχόλιά σας, επιδιώκοντας έναν ειλικρινή και καλόπιστο διάλογο.

Η efsyn.gr δεν δημοσιεύει σχόλια γραμμένα σε Greeklish.

Τέλος, τα ενυπόγραφα άρθρα εκφράζουν το συντάκτη τους και δε συμπίπτουν κατ' ανάγκην με την άποψη της εφημερίδας