Παράκαμψη προς το κυρίως περιεχόμενο
Το πεδίο του ίδιου μας του εαυτού

Zia Haider Rahman «Yπό το φως των όσων γνωρίζουμε» Μετάφραση: Αννα Μαραγκάκη Πόλις, 2018 Σελ. 648

ΕΝΤΥΠΗ ΕΚΔΟΣΗ

Το πεδίο του ίδιου μας του εαυτού

  • A-
  • A+

Το εντυπωσιακά πληθωρικό μυθιστόρημα του πρωτοεμφανιζόμενου Ζία Χάιντερ Ράχμαν κλείνει με μια φωτογραφία του μαθηματικού και φιλόσοφου Κουρτ Γκέντελ και του διάσημου φυσικού Αλμπερτ Αϊνστάιν. Οι δύο άντρες γυρισμένοι με την πλάτη στον φακό περπατούν σε ένα μονοπάτι του Πανεπιστημίου του Πρίνστον.

Η φωτογραφία αυτή παραπέμπει στους δύο φίλους που πρωταγωνιστούν στο ογκώδες και πολυσχιδές αυτό βιβλίο: ο ανώνυμος αφηγητής και ο φίλος του, Ζαφάρ, Μπανγκλαντεσιανοί που έχουν μεγαλώσει αμφότεροι στη Μεγάλη Βρετανία, υπήρξαν συμφοιτητές στην Οξφόρδη (ο αφηγητής σπουδάζοντας χρηματοοικονομικά κι ο Ζαφάρ διαπρέποντας στα μαθηματικά και στη νομική επιστήμη) όμως προέρχονται από διαφορετική κοινωνική τάξη.

Ο αφηγητής ανήκει στην ανώτερη κοινωνική τάξη, έχει μεγαλώσει σε ένα λόγιο και κοσμοπολίτικο περιβάλλον, με γονείς πανεπιστημιακούς και παππού πρέσβη, ενώ ο Ζαφάρ είναι ταπεινής καταγωγής μετανάστης, με γονείς συντηρητικών παραδοσιακών αξιών.

Το ξεκίνημα της πλοκής βρίσκει τον αφηγητή σε μια κρίσιμη καμπή της ζωής του: έχει χωρίσει πρόσφατα με τη γυναίκα του κι έχει μόλις απολυθεί από την τράπεζα όπου δούλευε, ως συνέπεια του μεγάλου κραχ του 2008 στον χρηματοπιστωτικό τομέα.

Δέχεται τότε επίσκεψη από τον Ζαφάρ, του οποίου τα ίχνη είχε χάσει για χρόνια καθώς έλειπε στο Αφγανιστάν ως δικηγόρος, μέλος μιας οργάνωσης για τα ανθρώπινα δικαιώματα. Ο Ζαφάρ θα φιλοξενηθεί για λίγες μέρες στο σπίτι του αφηγητή, εξιστορώντας του όχι μόνο τα γεγονότα των ετών που απουσίαζε, αλλά και σκόρπια επεισόδια από τη ζωή του, ανατρέχοντας συχνά μέχρι την παιδική του ακόμα ηλικία.

Στη διάρκεια του μυθιστορήματος οι δυο αφηγηματικές φωνές πλέκονται μεταξύ τους: ο κυρίως αφηγητής πότε μας μιλάει για τη ζωή του και πότε μας μεταφέρει σε πρώτο πρόσωπο τα λεγόμενα του φίλου του όπως τα μαγνητοφώνησε σε αυτές τους τις μακρές συνομιλίες, ενώ κάποια κομμάτια προέρχονται από τα σημειωματάρια που κρατούσε ο Ζαφάρ. Η εναλλαγή των δύο φωνών ορίζουν το αφηγηματικό πλαίσιο ενός βιβλίου ιδιαίτερης πολυπλοκότητας.

Η πολυπλοκότητα, βέβαια, του ανά χείρας βιβλίου δεν εξαντλείται στις δύο εναλλασσόμενες αφηγηματικές φωνές. Ο Ράχμαν, αν και πρωτοεμφανιζόμενος στα γράμματα (ή ίσως ακριβώς γι αυτό), χτίζει ένα σύνθετο οικοδόμημα, με τα θεμέλιά του στην Ιστορία και την πολιτική και με οικοδομικά στοιχεία παρμένα τόσο από τον χώρο της λογοτεχνίας όσο και από την επιστήμη των μαθηματικών, της φυσικής και της φιλοσοφίας.

Ετσι, πάνω στον μυθιστορηματικό καμβά θα συναντήσουμε: το Θεώρημα της Μη Πληρότητας του Γκέντελ, τις πολιτικές επιπτώσεις των εκάστοτε χαρτογραφήσεων του κόσμου, στοιχεία για την εμπλοκή των Αμερικανών στο Αφγανιστάν μετά την κατάρρευση των Δίδυμων Πύργων, συζητήσεις για τη θρησκεία και τη λογική, αναλύσεις για τις αιτίες που οδήγησαν στο κραχ του 2008, επιχειρήματα υπέρ της αιτιότητας ή της τυχαιότητας στη διαδοχή των γεγονότων, ένα εγκιβωτισμένο διήγημα με θέμα τον ρομαντικό έρωτα καθώς και πλήθος διακειμενικών αναφορών.

Τα ετερόκλητα αυτά στοιχεία βρίσκονται διάσπαρτα στην πλοκή και σχετίζονται άλλα έμμεσα κι άλλα άμεσα με αυτήν, δίνοντας στη μορφή του βιβλίου έναν χαρακτήρα μπαρόκ με πλήθος ένθετων πληροφοριών, παρενθέσεων και παρεκβάσεων από τον κύριο κορμό που είναι η αποτύπωση της ζωής και της προσωπικότητας του Ζαφάρ, εκεί που πάλλει δηλαδή η καρδιά της αφήγησης. Γιατί όμως έχει επιλέξει ο αφηγητής να πει την ιστορία του φίλου του;

Μας εξομολογείται: «Ο Ζαφάρ δεν είναι ο πιο υποδειγματικός ήρωας μιας βιογραφίας και, τελικά, ο λόγος για τον οποίο ανέλαβα το παρόν εγχείρημα δεν έχει τη βάση του σε μια καθαρά βιογραφική έρευνα. Στηρίζεται στην προσωπική και πολύ στενή σχέση μεταξύ δύο ανθρώπων, με αποτέλεσμα το πεδίο στο οποίο η ζωή του Ζαφάρ έχει κάποια επίδραση, το πεδίο που τώρα προσελκύει το ενδιαφέρον μου να είναι από καθαρό εγωκεντρισμό το πεδίο του ίδιου μου του εαυτού».

Με τη διπλή αφηγηματική του ταυτότητα, αυτή του αποστασιοποιημένου παρατηρητή-αφηγητή και αυτή του πάσχοντος πρωταγωνιστή, ο Ράχμαν μάς μεταφέρει μια ιστορία που αντλεί τη δύναμή της όχι μόνο από τη συγγραφική του δεξιότητα, αλλά και από τον βιωματικό χαρακτήρα του περιεχομένου, καθώς και ο ίδιος τυγχάνει Μπανγκλαντεσιανός που μεγάλωσε στη

Μεγάλη Βρετανία σε συνθήκες μεγάλης φτώχειας, έκανε λαμπρές σπουδές κι εργάστηκε ως ανώτερο στέλεχος στον χρηματοοικονομικό τομέα ενώ σήμερα είναι δικηγόρος με αντικείμενο δραστηριότητας το διεθνές δίκαιο και τα ανθρώπινα δικαιώματα. Είναι σύνηθες στους πρωτοεμφανιζόμενους συγγραφείς να αντλούν από την προσωπική τους εμπειρία παραδίδοντάς μας ήρωες που μοιράζονται πολλά κοινά με τους ίδιους, εξερευνώντας μέσα από αυτούς, κατά κάποιον τρόπο, το πεδίο, όπως λέει κι ο αφηγητής, του ίδιου τους του εαυτού.

Ωστόσο, κάτι αντίστοιχο μπορούμε να ισχυριστούμε κι εμείς ως αναγνώστες: ο λόγος για τον οποίο διαβάζουμε την ιστορία ενός ήρωα είναι γιατί μας μεταφέρει μέσα από παράξενες σήραγγες στα βάθη του εαυτού μας.

Κι έτσι ένα μυθιστόρημα που μιλάει για την εμπειρία του ξεριζωμού, για τη διπλή ταυτότητα των μεταναστών, για την προδοσία του έρωτα, για τον θυμό, την ταπείνωση και τη συνακόλουθη βία που γεννούν οι ταξικές διαφορές, μπορεί να μας μεταφέρει στο κέντρο της δικής μας ύπαρξης, βοηθώντας μας «υπό το φως των όσων γνωρίζουμε» να την κατανοήσουμε.

  

ΑΝΟΙΧΤΟ ΒΙΒΛΙΟ
Τρεις αξιοπρόσεκτες πρωτοεμφανιζόμενες φωνές
Από τις «Ασύμβατες διαδρομές» της Βάσως Σπηλιοπούλου στη «Γλυσίνα», την πρώτη συλλογή διηγημάτων της Λένας Κορομηλά και την πρώτη συλλογή διηγημάτων της Μαρίας Βέρρου τα «Σκάμματα του χρόνου».
Τρεις αξιοπρόσεκτες πρωτοεμφανιζόμενες φωνές
ΑΝΟΙΧΤΟ ΒΙΒΛΙΟ
Μισαλλοδοξία και ανεκτικότητα
Η «μονοδοξία» είναι όρος της Π. Αθανασιάδη. Περιγράφει εύστοχα τη σταδιακή επιβολή της μίας και μοναδικής «δόξας» στο κοσμοπολιτικό πνευματικό περιβάλλον της όψιμης Ρωμαϊκής Αυτοκρατορίας, «την πορεία ενός...
Μισαλλοδοξία και ανεκτικότητα
ΑΝΟΙΧΤΟ ΒΙΒΛΙΟ
Οψεις της γυναικείας εμπειρίας
Το εν λόγω κείμενο υπήρξε κομβικό για την ιστορία του γυναικείου κινήματος καθώς έγινε ένα είδος «μανιφέστου» για τη γυναικεία χειραφέτηση, είχε μεγάλη απήχηση στις φεμινίστριες της δεκαετίας του 1970 αλλά και...
Οψεις της γυναικείας εμπειρίας
ΑΝΟΙΧΤΟ ΒΙΒΛΙΟ
Το σύστημα της ελευθερίας και οι φιλόσοφοί του
Σχεδόν μισό αιώνα μετά την εκφώνησή τους, οι διαλέξεις του Ντίτερ Χένριχ για τον γερμανικό ιδεαλισμό στο Πανεπιστήμιο του Χάρβαρντ το 1973, που κυκλοφόρησαν χρόνια αργότερα στα αγγλικά με τίτλο «Μεταξύ Καντ...
Το σύστημα της ελευθερίας και οι φιλόσοφοί του
ΑΝΟΙΧΤΟ ΒΙΒΛΙΟ
Πέρα από το ανθρώπινο
Η Κλαρίσε Λισπέκτορ γεννήθηκε το 1920 στο Τσετσέλνικ της Ουκρανίας. Θεωρείται κορυφαία συγγραφέας και κύρια εκπρόσωπος του μοντερνισμού (ή μεταμοντερνισμού;) στη βραζιλιάνικη λογοτεχνία. Συγκρίθηκε με τη...
Πέρα από το ανθρώπινο
ΑΝΟΙΧΤΟ ΒΙΒΛΙΟ
Φωτογραφίες για αποτυχημένες σχέσεις
Εγραφα κάποια στιγμή, υπό τη γόνιμη επήρεια του Μιχαήλ Μπαχτίν, ότι ένα μυθιστόρημα θα μπορούσε να γράφεται από πολλούς συγγραφείς, επειδή πολυφωνικό και πολυεστιακό χρειάζεται τη ματιά πολλών ανθρώπων, ώστε...
Φωτογραφίες για αποτυχημένες σχέσεις

Η efsyn.gr θεωρεί αυτονόητο ότι οι αναγνώστες της έχουν το δικαίωμα του σχολιασμού, της κριτικής και της ελεύθερης έκφρασης και επιδιώκει την αμφίδρομη επικοινωνία μαζί τους.

Διευκρινίζουμε όμως ότι δεν θέλουμε ο χώρος σχολιασμού της ιστοσελίδας να μετατραπεί σε μια αρένα απαξίωσης και κανιβαλισμού προσώπων και θεσμών. Για τον λόγο αυτόν δεν δημοσιεύουμε σχόλια ρατσιστικού, υβριστικού, προσβλητικού ή σεξιστικού περιεχομένου. Επίσης, και σύμφωνα με τις αρχές της Εφημερίδας των Συντακτών, διατηρούμε ανοιχτό το μέτωπο απέναντι στον φασισμό και τις ποικίλες εκφράσεις του. Έτσι, επιφυλασσόμαστε του δικαιώματός μας να μην δημοσιεύουμε ανάλογα σχόλια.

Σε όσες περιπτώσεις κρίνουμε αναγκαίο, απαντάμε στα σχόλιά σας, επιδιώκοντας έναν ειλικρινή και καλόπιστο διάλογο.

Η efsyn.gr δεν δημοσιεύει σχόλια γραμμένα σε Greeklish.

Τέλος, τα ενυπόγραφα άρθρα εκφράζουν το συντάκτη τους και δε συμπίπτουν κατ' ανάγκην με την άποψη της εφημερίδας