Παράκαμψη προς το κυρίως περιεχόμενο
Δημιουργώντας απόσταση

ΓΙΩΡΓΟΣ ΣΥΜΠΑΡΔΗΣ Αδέλφια Μεταίχμιο, 2018 Σελ. 312

ΕΝΤΥΠΗ ΕΚΔΟΣΗ

Δημιουργώντας απόσταση

  • A-
  • A+

Στα βιβλία του Γιώργου Συμπάρδη, η αφήγηση, το σκηνικό και η ατμόσφαιρα δένουν σε ένα αρμονικό σύνολο που παράγει πάντα κάτι περισσότερο από το άθροισμα των μερών του. Στο τελευταίο του μυθιστόρημα («Αδέλφια», εκδόσεις Μεταίχμιο, σελ. 312) ο συγγραφέας ανατέμνει την αδελφική σχέση, προσεγγίζοντάς την κατά βάση ως μία διαρκή διαμάχη για χώρο.

Ο ανώνυμος πρωταγωνιστής του βιβλίου προσπαθεί να οριοθετήσει ένα είδος προσωπικής επικράτειας, μέσα στην οποία θα μπορέσει να ορίσει ή να κατασκευάσει τον εαυτό του – στην προσπάθειά του αυτή, όμως, βρίσκει πάντα μπροστά του τον μεγαλύτερο αδελφό του, Θανάση. Οι συγκρούσεις είναι διαρκείς, αφού τα πάντα (τα αντικείμενα, οι άνθρωποι, οι τόποι, οι ρόλοι και οι ιδιότητες) τελούν μονίμως υπό διεκδίκηση ανάμεσα στα δύο αδέλφια και αντιμετωπίζονται λες και μπορούν να είναι είτε του ενός είτε του άλλου. Ετσι, οι δύο ήρωες σχηματίζουν δίπολα και αμοιβαία αποκλειόμενες σφαίρες, προσπαθώντας να κινηθούν μέσα σε αυτές. Αν ο ένας είναι γενναίος, ο άλλος γίνεται δειλός, αν ο ένας εμφανίζεται ως παρορμητικός, ο άλλος υιοθετεί τον ρόλο του ψύχραιμού και του συνετού – ενώ, όταν ο Θανάσης αποφασίζει να εγκαταλείψει τον ρόλο του άριστου μαθητή, δίνει την εντύπωση πως τον αφήνει κενό, για να τον καταλάβει ο μικρότερος αδελφός του.

Ο Συμπάρδης δεν παρουσιάζει φυσικά μονοδιάστατα αυτή τη σχέση. Η άλλη πλευρά του διαρκούς ανταγωνισμού είναι η αγάπη – η συμμαχία που σχηματίζουν τα αδέλφια όταν πρόκειται να αντιμετωπίσουν έναν κοινό εχθρό, όπως στη σκηνή που εμπλέκονται από κοινού σε μία βίαιη διένεξη με κάποιον φίλο του Θανάση. Ετσι, όλο το βιβλίο φαίνεται να δομείται πάνω σε μια διαλεκτική έλξης - άπωσης ανάμεσα στους δύο κεντρικούς χαρακτήρες, σημείο στο οποίο αρχίζει να γίνεται εμφανής η μέριμνα του συγγραφέα να μετατρέψει κάτι που είναι ψυχολογικά ενδιαφέρον σε λογοτεχνικά ερεθιστικό. Από τους πολλούς τρόπους με τους οποίους επιτυγχάνει αυτόν τον στόχο, θα αναφερθούν εδώ μόνο δύο.

Πρώτον, στην αφήγηση του Συμπάρδη θέμα και σκηνικό συμπλέκονται εξαιρετικά. Η δράση τοποθετείται στη δεκαετία του 1950, σε μία μη κατονομαζόμενη πόλη στα περίχωρα των Αθηνών (προφανώς την Ελευσίνα) – σε μία κοινωνία, δηλαδή, η οποία βρίσκεται επίσης σε αγωνιώδη αναζήτηση χώρου, τόσο συμβολικά-ιδεολογικά όσο και κυριολεκτικά. Κτίρια οικοδομούνται, συνεργεία πάνε κι έρχονται, αλάνες εξαφανίζονται και αυθαίρετα κτίσματα ξεφυτρώνουν μέσα σε μια νύχτα. Αντιστοίχως, δηλαδή, προς τη διαρκή διεκδίκηση χώρου ανάμεσα στα δύο αδέλφια, μία ολόκληρη κοινωνία αναζητεί και αναδιαμορφώνει τον δικό της χώρο. Σε αυτή τη διαδικασία, μάλιστα, ο μεγάλος αδελφός του αφηγητή έχει ενεργό ρόλο, ως μέλος οικοδομικών συνεργείων, και αργότερα ως μικροεργολάβος ο ίδιος. Το γεγονός αυτό του δίνει ακόμα πιο επιβλητικές διαστάσεις στα μάτια του αφηγητή, κάνοντάς τον να ορίζει με την παρουσία του όχι μόνο τον συμβολικό χώρο μεταξύ τους, αλλά και τον ευρύτερο χώρο – την πόλη μέσα στην οποία μεγαλώνουν.

Μάλιστα, ο συγγραφέας μεταφυτεύει αριστοτεχνικά το «κυνήγι» ανάμεσα στα δυο αδέλφια μέσα στον αστικό ιστό – σπρωγμένος από την πληθωρική παρουσία του Θανάση, που τον εκτοπίζει από όλα τα σημεία της πόλης που τον ενδιαφέρουν, ο αφηγητής καταλήγει τελικά να κινείται στη μεθόριό της. Υπό αυτή την έννοια, η Ελευσίνα, περισσότερο από σκηνικό, αναδεικνύεται τελικά σε έναν ακόμα χαρακτήρα μέσα στο βιβλίο, αφού οι δρόμοι, τα στέκια και τα ορόσημά της εμφανίζονται τόσο πολλές φορές, ώστε τελικά δίνουν την εντύπωση ότι συμμετέχουν στη δράση – πάσχουν, αποκρύπτουν, φανερώνουν και φανερώνονται: αλλάζουν μαζί με τους ήρωες.

Ενα δεύτερο ενδιαφέρον στοιχείο της τεχνικής του Συμπάρδη είναι τα μικρά «μυστήρια» που ενσωματώνει στην αφήγηση, και τα οποία μένουν σε μικρότερο ή μεγαλύτερο βαθμό άλυτα. Η ακριβής αιτία των εξαφανίσεων του αδερφού του, για παράδειγμα, με τις οποίες ανοίγει και το βιβλίο, παραμένει μέχρι τέλους ανεξιχνίαστη. Με τον τρόπο αυτό, ο συγγραφέας αφενός μας υπενθυμίζει τι έχει σημασία (κι αυτό δεν είναι ο αριθμός των πληροφοριών που κατέχει ο αναγνώστης) και αφετέρου υπογραμμίζει την επιλογή του να φιλοτεχνήσει του χαρακτήρες του ρεαλιστικά, μέσα από το βλέμμα του αφηγητή του – ο Θανάσης είναι αυτός που είναι για τον μικρότερο αδελφό του, ακριβώς επειδή διατηρεί μια σκοτεινή και αδιευκρίνιστη πλευρά, και έτσι πρέπει να μείνει και για τον αναγνώστη.

Συναφής με αυτή την πλευρά της τεχνικής του συγγραφέα είναι και η σωματικότητα που χαρακτηρίζει τη σχέση των δύο αδελφών: όσα αποσιωπώνται από τον αφηγητή, ή όσα και ο ίδιος αγνοεί, αποκαλύπτονται μέσα από τη σωματική διάσταση της σχέσης του. Ενα από τα μοτίβα αυτής της σωματικότητας αποτελούν και οι βίαιες σκηνές μεταξύ τους – είναι μέσα από τη συγκινητική χορογραφία αυτών των επεισοδίων που ο Συμπάρδης μοιάζει να μας λέει τελικά πολύ περισσότερα απ’ όσα θα μπορούσε να πει ρητά ο αφηγητής του για την αδελφική σχέση: για τη σχέση μεταξύ δύο ανθρώπων που είναι υποχρεωμένοι να δημιουργούν μεταξύ τους απόσταση προκειμένου να ορίσουν το εαυτό τους, κι ύστερα πάλι να την εξαφανίζουν, προκειμένου να παραμείνουν οικογένεια.

  

ΑΝΟΙΧΤΟ ΒΙΒΛΙΟ
Τρεις αξιοπρόσεκτες πρωτοεμφανιζόμενες φωνές
Από τις «Ασύμβατες διαδρομές» της Βάσως Σπηλιοπούλου στη «Γλυσίνα», την πρώτη συλλογή διηγημάτων της Λένας Κορομηλά και την πρώτη συλλογή διηγημάτων της Μαρίας Βέρρου τα «Σκάμματα του χρόνου».
Τρεις αξιοπρόσεκτες πρωτοεμφανιζόμενες φωνές
ΑΝΟΙΧΤΟ ΒΙΒΛΙΟ
Μισαλλοδοξία και ανεκτικότητα
Η «μονοδοξία» είναι όρος της Π. Αθανασιάδη. Περιγράφει εύστοχα τη σταδιακή επιβολή της μίας και μοναδικής «δόξας» στο κοσμοπολιτικό πνευματικό περιβάλλον της όψιμης Ρωμαϊκής Αυτοκρατορίας, «την πορεία ενός...
Μισαλλοδοξία και ανεκτικότητα
ΑΝΟΙΧΤΟ ΒΙΒΛΙΟ
Οψεις της γυναικείας εμπειρίας
Το εν λόγω κείμενο υπήρξε κομβικό για την ιστορία του γυναικείου κινήματος καθώς έγινε ένα είδος «μανιφέστου» για τη γυναικεία χειραφέτηση, είχε μεγάλη απήχηση στις φεμινίστριες της δεκαετίας του 1970 αλλά και...
Οψεις της γυναικείας εμπειρίας
ΑΝΟΙΧΤΟ ΒΙΒΛΙΟ
Το σύστημα της ελευθερίας και οι φιλόσοφοί του
Σχεδόν μισό αιώνα μετά την εκφώνησή τους, οι διαλέξεις του Ντίτερ Χένριχ για τον γερμανικό ιδεαλισμό στο Πανεπιστήμιο του Χάρβαρντ το 1973, που κυκλοφόρησαν χρόνια αργότερα στα αγγλικά με τίτλο «Μεταξύ Καντ...
Το σύστημα της ελευθερίας και οι φιλόσοφοί του
ΑΝΟΙΧΤΟ ΒΙΒΛΙΟ
Πέρα από το ανθρώπινο
Η Κλαρίσε Λισπέκτορ γεννήθηκε το 1920 στο Τσετσέλνικ της Ουκρανίας. Θεωρείται κορυφαία συγγραφέας και κύρια εκπρόσωπος του μοντερνισμού (ή μεταμοντερνισμού;) στη βραζιλιάνικη λογοτεχνία. Συγκρίθηκε με τη...
Πέρα από το ανθρώπινο
ΑΝΟΙΧΤΟ ΒΙΒΛΙΟ
Φωτογραφίες για αποτυχημένες σχέσεις
Εγραφα κάποια στιγμή, υπό τη γόνιμη επήρεια του Μιχαήλ Μπαχτίν, ότι ένα μυθιστόρημα θα μπορούσε να γράφεται από πολλούς συγγραφείς, επειδή πολυφωνικό και πολυεστιακό χρειάζεται τη ματιά πολλών ανθρώπων, ώστε...
Φωτογραφίες για αποτυχημένες σχέσεις

Η efsyn.gr θεωρεί αυτονόητο ότι οι αναγνώστες της έχουν το δικαίωμα του σχολιασμού, της κριτικής και της ελεύθερης έκφρασης και επιδιώκει την αμφίδρομη επικοινωνία μαζί τους.

Διευκρινίζουμε όμως ότι δεν θέλουμε ο χώρος σχολιασμού της ιστοσελίδας να μετατραπεί σε μια αρένα απαξίωσης και κανιβαλισμού προσώπων και θεσμών. Για τον λόγο αυτόν δεν δημοσιεύουμε σχόλια ρατσιστικού, υβριστικού, προσβλητικού ή σεξιστικού περιεχομένου. Επίσης, και σύμφωνα με τις αρχές της Εφημερίδας των Συντακτών, διατηρούμε ανοιχτό το μέτωπο απέναντι στον φασισμό και τις ποικίλες εκφράσεις του. Έτσι, επιφυλασσόμαστε του δικαιώματός μας να μην δημοσιεύουμε ανάλογα σχόλια.

Σε όσες περιπτώσεις κρίνουμε αναγκαίο, απαντάμε στα σχόλιά σας, επιδιώκοντας έναν ειλικρινή και καλόπιστο διάλογο.

Η efsyn.gr δεν δημοσιεύει σχόλια γραμμένα σε Greeklish.

Τέλος, τα ενυπόγραφα άρθρα εκφράζουν το συντάκτη τους και δε συμπίπτουν κατ' ανάγκην με την άποψη της εφημερίδας