Παράκαμψη προς το κυρίως περιεχόμενο
Δημιουργώντας απόσταση

ΓΙΩΡΓΟΣ ΣΥΜΠΑΡΔΗΣ Αδέλφια Μεταίχμιο, 2018 Σελ. 312

ΕΝΤΥΠΗ ΕΚΔΟΣΗ

Δημιουργώντας απόσταση

  • A-
  • A+

Στα βιβλία του Γιώργου Συμπάρδη, η αφήγηση, το σκηνικό και η ατμόσφαιρα δένουν σε ένα αρμονικό σύνολο που παράγει πάντα κάτι περισσότερο από το άθροισμα των μερών του. Στο τελευταίο του μυθιστόρημα («Αδέλφια», εκδόσεις Μεταίχμιο, σελ. 312) ο συγγραφέας ανατέμνει την αδελφική σχέση, προσεγγίζοντάς την κατά βάση ως μία διαρκή διαμάχη για χώρο.

Ο ανώνυμος πρωταγωνιστής του βιβλίου προσπαθεί να οριοθετήσει ένα είδος προσωπικής επικράτειας, μέσα στην οποία θα μπορέσει να ορίσει ή να κατασκευάσει τον εαυτό του – στην προσπάθειά του αυτή, όμως, βρίσκει πάντα μπροστά του τον μεγαλύτερο αδελφό του, Θανάση. Οι συγκρούσεις είναι διαρκείς, αφού τα πάντα (τα αντικείμενα, οι άνθρωποι, οι τόποι, οι ρόλοι και οι ιδιότητες) τελούν μονίμως υπό διεκδίκηση ανάμεσα στα δύο αδέλφια και αντιμετωπίζονται λες και μπορούν να είναι είτε του ενός είτε του άλλου. Ετσι, οι δύο ήρωες σχηματίζουν δίπολα και αμοιβαία αποκλειόμενες σφαίρες, προσπαθώντας να κινηθούν μέσα σε αυτές. Αν ο ένας είναι γενναίος, ο άλλος γίνεται δειλός, αν ο ένας εμφανίζεται ως παρορμητικός, ο άλλος υιοθετεί τον ρόλο του ψύχραιμού και του συνετού – ενώ, όταν ο Θανάσης αποφασίζει να εγκαταλείψει τον ρόλο του άριστου μαθητή, δίνει την εντύπωση πως τον αφήνει κενό, για να τον καταλάβει ο μικρότερος αδελφός του.

Ο Συμπάρδης δεν παρουσιάζει φυσικά μονοδιάστατα αυτή τη σχέση. Η άλλη πλευρά του διαρκούς ανταγωνισμού είναι η αγάπη – η συμμαχία που σχηματίζουν τα αδέλφια όταν πρόκειται να αντιμετωπίσουν έναν κοινό εχθρό, όπως στη σκηνή που εμπλέκονται από κοινού σε μία βίαιη διένεξη με κάποιον φίλο του Θανάση. Ετσι, όλο το βιβλίο φαίνεται να δομείται πάνω σε μια διαλεκτική έλξης - άπωσης ανάμεσα στους δύο κεντρικούς χαρακτήρες, σημείο στο οποίο αρχίζει να γίνεται εμφανής η μέριμνα του συγγραφέα να μετατρέψει κάτι που είναι ψυχολογικά ενδιαφέρον σε λογοτεχνικά ερεθιστικό. Από τους πολλούς τρόπους με τους οποίους επιτυγχάνει αυτόν τον στόχο, θα αναφερθούν εδώ μόνο δύο.

Πρώτον, στην αφήγηση του Συμπάρδη θέμα και σκηνικό συμπλέκονται εξαιρετικά. Η δράση τοποθετείται στη δεκαετία του 1950, σε μία μη κατονομαζόμενη πόλη στα περίχωρα των Αθηνών (προφανώς την Ελευσίνα) – σε μία κοινωνία, δηλαδή, η οποία βρίσκεται επίσης σε αγωνιώδη αναζήτηση χώρου, τόσο συμβολικά-ιδεολογικά όσο και κυριολεκτικά. Κτίρια οικοδομούνται, συνεργεία πάνε κι έρχονται, αλάνες εξαφανίζονται και αυθαίρετα κτίσματα ξεφυτρώνουν μέσα σε μια νύχτα. Αντιστοίχως, δηλαδή, προς τη διαρκή διεκδίκηση χώρου ανάμεσα στα δύο αδέλφια, μία ολόκληρη κοινωνία αναζητεί και αναδιαμορφώνει τον δικό της χώρο. Σε αυτή τη διαδικασία, μάλιστα, ο μεγάλος αδελφός του αφηγητή έχει ενεργό ρόλο, ως μέλος οικοδομικών συνεργείων, και αργότερα ως μικροεργολάβος ο ίδιος. Το γεγονός αυτό του δίνει ακόμα πιο επιβλητικές διαστάσεις στα μάτια του αφηγητή, κάνοντάς τον να ορίζει με την παρουσία του όχι μόνο τον συμβολικό χώρο μεταξύ τους, αλλά και τον ευρύτερο χώρο – την πόλη μέσα στην οποία μεγαλώνουν.

Μάλιστα, ο συγγραφέας μεταφυτεύει αριστοτεχνικά το «κυνήγι» ανάμεσα στα δυο αδέλφια μέσα στον αστικό ιστό – σπρωγμένος από την πληθωρική παρουσία του Θανάση, που τον εκτοπίζει από όλα τα σημεία της πόλης που τον ενδιαφέρουν, ο αφηγητής καταλήγει τελικά να κινείται στη μεθόριό της. Υπό αυτή την έννοια, η Ελευσίνα, περισσότερο από σκηνικό, αναδεικνύεται τελικά σε έναν ακόμα χαρακτήρα μέσα στο βιβλίο, αφού οι δρόμοι, τα στέκια και τα ορόσημά της εμφανίζονται τόσο πολλές φορές, ώστε τελικά δίνουν την εντύπωση ότι συμμετέχουν στη δράση – πάσχουν, αποκρύπτουν, φανερώνουν και φανερώνονται: αλλάζουν μαζί με τους ήρωες.

Ενα δεύτερο ενδιαφέρον στοιχείο της τεχνικής του Συμπάρδη είναι τα μικρά «μυστήρια» που ενσωματώνει στην αφήγηση, και τα οποία μένουν σε μικρότερο ή μεγαλύτερο βαθμό άλυτα. Η ακριβής αιτία των εξαφανίσεων του αδερφού του, για παράδειγμα, με τις οποίες ανοίγει και το βιβλίο, παραμένει μέχρι τέλους ανεξιχνίαστη. Με τον τρόπο αυτό, ο συγγραφέας αφενός μας υπενθυμίζει τι έχει σημασία (κι αυτό δεν είναι ο αριθμός των πληροφοριών που κατέχει ο αναγνώστης) και αφετέρου υπογραμμίζει την επιλογή του να φιλοτεχνήσει του χαρακτήρες του ρεαλιστικά, μέσα από το βλέμμα του αφηγητή του – ο Θανάσης είναι αυτός που είναι για τον μικρότερο αδελφό του, ακριβώς επειδή διατηρεί μια σκοτεινή και αδιευκρίνιστη πλευρά, και έτσι πρέπει να μείνει και για τον αναγνώστη.

Συναφής με αυτή την πλευρά της τεχνικής του συγγραφέα είναι και η σωματικότητα που χαρακτηρίζει τη σχέση των δύο αδελφών: όσα αποσιωπώνται από τον αφηγητή, ή όσα και ο ίδιος αγνοεί, αποκαλύπτονται μέσα από τη σωματική διάσταση της σχέσης του. Ενα από τα μοτίβα αυτής της σωματικότητας αποτελούν και οι βίαιες σκηνές μεταξύ τους – είναι μέσα από τη συγκινητική χορογραφία αυτών των επεισοδίων που ο Συμπάρδης μοιάζει να μας λέει τελικά πολύ περισσότερα απ’ όσα θα μπορούσε να πει ρητά ο αφηγητής του για την αδελφική σχέση: για τη σχέση μεταξύ δύο ανθρώπων που είναι υποχρεωμένοι να δημιουργούν μεταξύ τους απόσταση προκειμένου να ορίσουν το εαυτό τους, κι ύστερα πάλι να την εξαφανίζουν, προκειμένου να παραμείνουν οικογένεια.

  

ΑΝΟΙΧΤΟ ΒΙΒΛΙΟ
Τα αποστάγματα ενός ταξιδιού διαρκείας
Το «Εκεί», το ένατο βιβλίο του Γιώργου Βέη στην κατηγορία των ταξιδιωτικών μαρτυριών του, έρχεται να ενισχύσει ένα διακριτό πλέον συγγραφικό στίγμα του που, παράλληλα, κρινόμενο από αισθητική σκοπιά, είναι...
Τα αποστάγματα ενός ταξιδιού διαρκείας
ΑΝΟΙΧΤΟ ΒΙΒΛΙΟ
Το ανθρώπινο κέλυφος
Η Νοτιοκορεάτισσα Χαν Γκανγκ (Han Kang) έγραψε τη «Χορτοφάγο» από το χειμώνα του 2002 μέχρι το καλοκαίρι του 2005. Το έργο δημοσιεύθηκε στην πατρίδα της το 2007.
Το ανθρώπινο κέλυφος
ΑΝΟΙΧΤΟ ΒΙΒΛΙΟ
«Φορώντας μια ξαστεριά στα μάτια…»
Ο προβληματισμός και η αγωνία για το αναπότρεπτο του θανάτου εκφράστηκαν στην ποίηση της Κικής Δημουλά μέσα από την ποιητική του εφήμερου σώματος ήδη από την πρώιμη συλλογή Ερεβος (1956), όταν φορώντας μια...
«Φορώντας μια ξαστεριά στα μάτια…»
ΑΝΟΙΧΤΟ ΒΙΒΛΙΟ
Η γέννηση του υποκειμένου της επιθυμίας στον χριστιανισμό
Η ελληνική μετάφραση του τέταρτου και τελευταίου συνταγμένου τόμου της Ιστορίας της σεξουαλικότητας του Μισέλ Φουκό, έναν μόλις χρόνο μετά την πολυαναμενόμενη πρώτη γαλλική έκδοση ενός κειμένου που γράφτηκε...
Η γέννηση του υποκειμένου της επιθυμίας στον χριστιανισμό
ΑΝΟΙΧΤΟ ΒΙΒΛΙΟ
Τα μελομακάρονα
Αποχαιρετούμε τη φετινή βιβλιογραφική χρόνια με ένα ανέκδοτο πρωτοχρονιάτικο διήγημα του Αλέξη Πανσέληνου, το οποίο έγραψε αποκλειστικά για τους αναγνώστες μας.
Τα μελομακάρονα
ΑΝΟΙΧΤΟ ΒΙΒΛΙΟ
Ανταλλάσσοντας ποιητικά και ψυχικά φορτία
Συνδυάζοντας φιλολογική οξυδέρκεια, βαθιά γνώση της λογοτεχνίας μας του 20ού αιώνα και αναγνωστική ευαισθησία, η Αθηνά Βογιατζόγλου στρέφει, για ακόμα μια φορά, το ερευνητικό της ενδιαφέρον στο πεδίο της...
Ανταλλάσσοντας ποιητικά και ψυχικά φορτία

Η efsyn.gr θεωρεί αυτονόητο ότι οι αναγνώστες της έχουν το δικαίωμα του σχολιασμού, της κριτικής και της ελεύθερης έκφρασης και επιδιώκει την αμφίδρομη επικοινωνία μαζί τους.

Διευκρινίζουμε όμως ότι δεν θέλουμε ο χώρος σχολιασμού της ιστοσελίδας να μετατραπεί σε μια αρένα απαξίωσης και κανιβαλισμού προσώπων και θεσμών. Για τον λόγο αυτόν δεν δημοσιεύουμε σχόλια ρατσιστικού, υβριστικού, προσβλητικού ή σεξιστικού περιεχομένου. Επίσης, και σύμφωνα με τις αρχές της Εφημερίδας των Συντακτών, διατηρούμε ανοιχτό το μέτωπο απέναντι στον φασισμό και τις ποικίλες εκφράσεις του. Έτσι, επιφυλασσόμαστε του δικαιώματός μας να μην δημοσιεύουμε ανάλογα σχόλια.

Σε όσες περιπτώσεις κρίνουμε αναγκαίο, απαντάμε στα σχόλιά σας, επιδιώκοντας έναν ειλικρινή και καλόπιστο διάλογο.

Η efsyn.gr δεν δημοσιεύει σχόλια γραμμένα σε Greeklish.

Τέλος, τα ενυπόγραφα άρθρα εκφράζουν το συντάκτη τους και δε συμπίπτουν κατ' ανάγκην με την άποψη της εφημερίδας