• Αθήνα
    Αίθριος καιρός
    5°C 1.8°C / 7.3°C
    0 BF
    76%
  • Θεσσαλονίκη
    Ελαφρές νεφώσεις
    5°C 3.1°C / 6.6°C
    2 BF
    77%
  • Πάτρα
    Αίθριος καιρός
    6°C 5.9°C / 11.2°C
    1 BF
    63%
  • Ιωάννινα
    Αίθριος καιρός
    0°C -0.1°C / 2.0°C
    0 BF
    86%
  • Αλεξανδρούπολη
    Σποραδικές νεφώσεις
    -2°C -2.1°C / 1.3°C
    0 BF
    74%
  • Βέροια
    Αίθριος καιρός
    3°C 2.6°C / 5.7°C
    1 BF
    67%
  • Κοζάνη
    Αίθριος καιρός
    -3°C -2.6°C / -0.5°C
    1 BF
    64%
  • Αγρίνιο
    Αίθριος καιρός
    3°C 0.7°C / 7.6°C
    1 BF
    76%
  • Ηράκλειο
    Σποραδικές νεφώσεις
    9°C 6.5°C / 10.3°C
    4 BF
    56%
  • Μυτιλήνη
    Αίθριος καιρός
    -2°C -2.1°C / -2.1°C
    2 BF
    54%
  • Ερμούπολη
    Αίθριος καιρός
    9°C 9.4°C / 10.2°C
    3 BF
    49%
  • Σκόπελος
    Ελαφρές νεφώσεις
    6°C 5.7°C / 5.7°C
    2 BF
    55%
  • Κεφαλονιά
    Αυξημένες νεφώσεις
    12°C 12.3°C / 12.3°C
    2 BF
    84%
  • Λάρισα
    Αίθριος καιρός
    2°C -0.5°C / 3.2°C
    0 BF
    81%
  • Λαμία
    Αίθριος καιρός
    5°C -0.5°C / 6.2°C
    1 BF
    90%
  • Ρόδος
    Αίθριος καιρός
    9°C 4.8°C / 9.9°C
    3 BF
    33%
  • Χαλκίδα
    Αίθριος καιρός
    4°C 2.0°C / 7.5°C
    1 BF
    90%
  • Καβάλα
    Σποραδικές νεφώσεις
    5°C 1.0°C / 4.9°C
    2 BF
    79%
  • Κατερίνη
    Αίθριος καιρός
    4°C 1.7°C / 6.7°C
    2 BF
    67%
  • Καστοριά
    Αίθριος καιρός
    -2°C -2.2°C / -2.2°C
    1 BF
    53%

ΓΙΩΡΓΟΣ ΦΑΡΑΚΛΑΣ «Η Λογική του Κεφαλαίου» Μια κριτική εισαγωγή στην σκέψη του Μαρξ και του Βέμπερ Εστία, 2018, σελ. 368

ΕΝΤΥΠΗ ΕΚΔΟΣΗ

Παραδόσεις για τους κλασικούς του καπιταλισμού

  • A-
  • A+

Η Λογική του Κεφαλαίου του Γιώργου Φαράκλα, περισσότερο ίσως και από «κριτική εισαγωγή στη σκέψη του Μαρξ και του Βέμπερ», όπως δηλώνει ο υπότιτλος του βιβλίου, είναι «παραδόσεις» –Vorlesungen, γερμανιστί– για τη σκέψη του Μαρξ και του Βέμπερ, γέννημα των μαθημάτων του συγγραφέα στο Τμήμα Πολιτικής Επιστήμης και Ιστορίας του Παντείου Πανεπιστημίου: είδος σπάνιο στην ελληνική φιλοσοφική γραμματεία, πολύ περισσότερο τη σύγχρονη.

Γνήσιο τέκνο της νεότερης γερμανικής φιλοσοφίας από τον Καντ μέχρι και τον Χέγκελ, της μεγάλης πνευματικής γενεαλογίας, που έμεινε στην ιστορία ως γερμανικός ιδεαλισμός, οι παραδόσεις σαν μορφή φιλοσοφικής έκφρασης έχουν ιδανικά τη ζωντάνια του προφορικού πανεπιστημιακού μαθήματος, έναν ελεγχόμενο βαθμό εκλαΐκευσης λόγω του μη ειδικού αλλά «μαθητευόμενου» κοινού στο οποίο απευθύνονται, τη συστηματικότητα μιας σειράς μαθημάτων και όχι μιας μεμονωμένης διάλεξης και, τέλος, έναν ορισμένο διδακτισμό, κειμήλιο πιθανώς μιας από καθέδρας διδασκαλίας άλλων εποχών, οπωσδήποτε πάντως τεκμήριο μιας αρχικής «βεβαιότητας»: της ύπαρξης ενός εδραίου σώματος θεωρίας –κριτικής ή μη– που πρόκειται να εκτεθεί με αναφορά σε επιμέρους αντικείμενα.

Δεν μειώνει την κριτική πρόθεση του Φαράκλα η ομολογία του ότι είναι «επηρεασμένος από το πώς κατανοούσε τους δύο θεωρητικούς ο Κοσμάς Ψυχοπαίδης» και ότι στο βιβλίο του θέλησε μόνο να προτείνει «επιχειρήματα υπέρ της θέσης» του Ψυχοπαίδη (σελ. 319).

Ο κανονιστικός ορίζοντας της σκέψης του πρόωρα χαμένου δασκάλου υπηρετείται με συνέπεια από τον Φαράκλα εδώ και χρόνια, και εν προκειμένω βρίσκει τους δύο κατ’ εξοχήν πυλώνες του: έναν Μαρξ πιο εγελιανό και από τον ίδιο τον Χέγκελ, θεωρητικό της οικονομικής αξίας και υπερασπιστή της ηθικής αξίας μιας χειραφετημένης ανθρωπότητας, και έναν Βέμπερ ακραιφνώς ορθολογιστή, του οποίου το ιδεώδες της επιστημονικής αξιολογικής ουδετερότητας διασώζει μια «ασθενή» κανονιστικότητα από τον κυκεώνα του ανορθολογικού καπιταλιστικού κόσμου.

Ο Φαράκλας, βέβαια, είναι από μόνος του ένας σημαντικότατος μελετητής του Χέγκελ, και, όπως ο Ψυχοπαίδης, δεν κρύβει την προτίμησή του για το «πλαίσιο επιστημοσύνης» του Μαρξ (στον οποίο αφιερώνει τα δύο τρίτα του βιβλίου), δεν παύει όμως να τιμά με τη διεξοδικότητα των αναλύσεών του εξίσου και τη (νεοκαντιανή και νιτσεϊκή) φιλοσοφική σκοπιά του Βέμπερ, υψώνοντας σε δεύτερο βαθμό, θα έλεγε κανείς, τον ορίζοντα του βεμπεριανού ορθολογισμού: διευρύνοντάς τον, δηλαδή, σε ένα εγχείρημα φιλοσοφικής θεμελίωσης των κοινωνικών επιστημών, με στόχο να ελευθερώσει τις τελευταίες από το «ισχνό» κανονιστικό ιδεώδες της ψιλής επιστημονικότητας και να τις ανοίξει στην προοπτική μιας ολόπλευρης γνώσης που στρατεύεται στο πλευρό της ανθρώπινης ελευθερίας.

Για τον Φαράκλα, τα πρωτεία του ανθρώπινου, κοινωνικού και πολιτικού πράττειν συνιστούν το κύριο στοιχείο που πρέπει να διαφυλαχθεί από τον μαρξισμό ως θεωρία, ακριβώς σαν αντίδοτο στην εργαλειακή ορθολογικότητα του βεμπεριανού επιστημονισμού, του οποίου ο υποκειμενισμός (το ιδεώδες του επιστήμονα-κατασκευαστή ιδεοτύπων) αντανακλάται τρόπον τινά στο εσωτερικό της θεωρίας με τη μορφή ενός «τυφλού» σημείου, μιας παράδοσης στη γυμνή αντικειμενικότητα: στο «μονοπώλιο της νόμιμης βίας», σύμφωνα με τον περίφημο ορισμό του Βέμπερ για το κράτος, όπου συνοψίζεται εκρηκτικά όλη η αυθαιρεσία και όλη η δεσμευτικότητα της διαδικασίας του μοντέρνου (εξ)ορθολογισμού, η δυσοίωνη «διαλεκτική του Διαφωτισμού» την οποία έμελλε να διακηρύξουν μετά τον Βέμπερ και τις καταστροφές του 20ού αιώνα οι Αντόρνο και Χορκχάιμερ.

Ο Φαράκλας το τονίζει διαρκώς: «Ακριβώς επειδή ο Μαρξ παίρνει την πράξη στα σοβαρά, δεν τη θεωρεί εφαρμογή μιας θεωρίας που μένει στη θέση της ανεξαρτήτως της έκβασης της πρώτης» (σελ. 137). Πέρα από κάθε νομοτέλεια και κάθε αιτιοκρατία της θετικιστικής κατανόησης της επιστήμης, η εμμενής κριτική κατά Μαρξ λυτρώνει παράλληλα το οριστικά μετέωρο, αμφίβολο «νόημα» των βεμπεριανών ατομικών δρώντων, γιατί εδράζεται σε μια «δράση η οποία, άπαξ και γίνει συνειδητή, αλλοιώνει τους όρους διεξαγωγής της, που θα πει ότι το αποτέλεσμά της αναδρά στην αιτία του» (σελ. 14).

Μια τέτοια «αυτοσυνείδητη δράση» είναι αυστηρά έξω από το πεδίο εμβέλειας των κατεστημένων επιστημών, αλλά αυστηρά ενύπαρκτη στην ανθρώπινη ιστορία, ως τάση άρσης των διαχωρισμών. Ετσι, φωτίζει ειρωνικά και το βεμπεριανό αίτημα για αξιολογική ουδετερότητα, αναδιατυπώνοντάς το σαν διαρκές αίτημα για μια μεταξίωση των αξιών από τη σκοπιά των ορθολογικά ενδιαφερόμενων για κάτι τέτοιο.

Μια τελευταία παρατήρηση: αντιμετωπίζοντας σαν «κλασικούς» τον Μαρξ και τον Βέμπερ, ο Φαράκλας τούς περιβάλλει με μια χορεία σχολιαστών, σημαντικών ως τέτοιων ή από την άποψη της δημόσιας απήχησής τους (ιδίως στα καθ’ ημάς), τους οποίους συζητά χωρίς υπεροψία αλλά και χωρίς συμβατικότητες.

Στο ήθος των παραδόσεων γενικότερα εγγράφεται και μια τέτοια μέριμνα ελεύθερης, απροϋπόθετης, ακόμα και πολεμικής συλλογικής συζήτησης και αντιπαράθεσης, μια έγνοια υπεράσπισης του (οσοδήποτε ταπεινού και κολοβωμένου σήμερα) δημόσιου φιλοσοφικού διαλόγου, που μόνο άσχετη δεν είναι με το ειδικό, στρατευμένο περιεχόμενο αυτών εδώ των παραδόσεων.

  

Ακολουθήστε μας στο Google news
ΑΝΟΙΧΤΟ ΒΙΒΛΙΟ
Μια αντιφατική διαδρομή
Ο πόλεμος μεταξύ Ιρλανδών και Βρετανών το 1921 και οι επακόλουθες συμφωνίες οδήγησαν στην ίδρυση της Δημοκρατίας της Ιρλανδίας, από την οποία όμως έμεινε έξω η επαρχία του Ολστερ, που παρέμεινε στη βρετανική...
Μια αντιφατική διαδρομή
ΑΝΟΙΧΤΟ ΒΙΒΛΙΟ
Η αμφιθυμία του χρόνου
Η νέα συλλογή διηγημάτων του Γιώργου Σκαμπαρδώνη υποβάλλει εξαρχής στον αναγνώστη μια ιδιαίτερη και παράξενη γοητεία.
Η αμφιθυμία του χρόνου
ΑΝΟΙΧΤΟ ΒΙΒΛΙΟ
Θραύσματα μνήμης και Ιστορίας
«Η πλατεία Διαμαντιού, 1962» είναι το ευρύτερα γνωστό μυθιστόρημα της Καταλανής Μερσέ Ροδορέδα αλλά «Ο σπασμένος καθρέφτης,1974» θεωρείται το πιο ώριμο και τεχνικά άρτιο μυθιστόρημά της.
Θραύσματα μνήμης και Ιστορίας
ΑΝΟΙΧΤΟ ΒΙΒΛΙΟ
Πρώτα βήματα και σταθερές πορείες
«Γιατί ζωή είναι οι άλλοι και η ζωή είναι όταν οι άλλοι σ’ ακουμπάν κι όταν γυρνούν προς εσένα τα σώματα των ανθρώπων», γράφει στο Μυθιστόρημά του ο Γιώργος Χειμωνάς. Και τι περιπέτεια είναι αυτή. Η περιπέτεια...
Πρώτα βήματα και σταθερές πορείες
ΑΝΟΙΧΤΟ ΒΙΒΛΙΟ
Η γραφή της διασποράς
Ο άγνωστος στο ελληνικό αναγνωστικό κοινό Abdulrazak Gurnah, ο φετινός νικητής του Νόμπελ Λογοτεχνίας, έχει στο ενεργητικό του δέκα μυθιστορήματα και έναν μεγάλο αριθμό διηγημάτων και δοκιμίων.
Η γραφή της διασποράς
ΑΝΟΙΧΤΟ ΒΙΒΛΙΟ
Ξεφλουδίζοντας το πένθος και τη γραφή
Το βραβευμένο βιβλίο (Εθνικό Βραβείο Λογοτεχνίας ΗΠΑ, 2018) της Σίγκριντ Νιούνεζ προκάλεσε κριτικές και συζητήσεις με τον θάνατο και το μελαγχολικό πένθος να είναι από τα βασικά θέματά του.
Ξεφλουδίζοντας το πένθος και τη γραφή

Η efsyn.gr θεωρεί αυτονόητο ότι οι αναγνώστες της έχουν το δικαίωμα του σχολιασμού, της κριτικής και της ελεύθερης έκφρασης και επιδιώκει την αμφίδρομη επικοινωνία μαζί τους.

Διευκρινίζουμε όμως ότι δεν θέλουμε ο χώρος σχολιασμού της ιστοσελίδας να μετατραπεί σε μια αρένα απαξίωσης και κανιβαλισμού προσώπων και θεσμών. Για τον λόγο αυτόν δεν δημοσιεύουμε σχόλια ρατσιστικού, υβριστικού, προσβλητικού ή σεξιστικού περιεχομένου. Επίσης, και σύμφωνα με τις αρχές της Εφημερίδας των Συντακτών, διατηρούμε ανοιχτό το μέτωπο απέναντι στον φασισμό και τις ποικίλες εκφράσεις του. Έτσι, επιφυλασσόμαστε του δικαιώματός μας να μην δημοσιεύουμε ανάλογα σχόλια.

Σε όσες περιπτώσεις κρίνουμε αναγκαίο, απαντάμε στα σχόλιά σας, επιδιώκοντας έναν ειλικρινή και καλόπιστο διάλογο.

Η efsyn.gr δεν δημοσιεύει σχόλια γραμμένα σε Greeklish.

Τέλος, τα ενυπόγραφα άρθρα εκφράζουν το συντάκτη τους και δε συμπίπτουν κατ' ανάγκην με την άποψη της εφημερίδας