Παράκαμψη προς το κυρίως περιεχόμενο
Τεράστια επιρροή δέχτηκα από τον Λεβί-Στρος

Μιχάλης Μοδινός

ΜΑΡΙΟΣ ΒΑΛΑΣΟΠΟΥΛΟΣ
ΕΝΤΥΠΗ ΕΚΔΟΣΗ

Τεράστια επιρροή δέχτηκα από τον Λεβί-Στρος

  • A-
  • A+

Σελίδες της Τετάρτης
Βιβλία στο προσκέφαλο

Πολυαγαπημένα, πολυδιαβασμένα, βιβλία που μας διαμόρφωσαν ή μας στήριξαν σε δύσκολες στιγμές. Πρόσωπα της γραφής ξεφυλλίζουν την «αυτοβιογραφική» βιβλιογραφία τους

Το αφηγηματικό κάδρο (άρα και πολιτισμικό και υφολογικό) του σημερινού φιλοξενούμενου της στήλης μας είναι πολύτροπο, μεταβλητό, εξελισσόμενο. Από τη μικροϊστορία στη μακροϊστορία, από το πανοπτικό στο ενδοσκοπικό βλέμμα, από την κλασικότροπη στη θρυμματισμένη πρόζα.

Στην αυτοβιβλιογραφική του επισκόπηση ο Μιχάλης Μοδινός, με ήδη δεκατρία πεζογραφικά και δοκιμιακά βιβλία στο ενεργητικό (το μυθιστόρημά του «Επιστροφή», 2009, τιμήθηκε με Βραβείο Ιδρύματος Πέτρου Χάρη Ακαδημίας Αθηνών), ανακεφαλαιώνει βιβλία και εποχές, πρόσωπα της γραφής και της σκέψης (όχι μόνο της λογοτεχνίας) που τον σφράγισαν, εντός και εκτός σελίδας. Μ. ΦΑΪΣ

Tο Homo Faber (1957) του Ελβετού Μαξ Φρις συνιστά τομή στη σύγχρονη λογοτεχνία σε ό,τι αφορά τη σχέση του ανθρώπου με τη φύση – εξωτερική αλλά και εσώτερη. Αποτελεί το κατ’ εξοχήν βιβλίο που με ώθησε στη συγγραφή και «έφτιαξε» την ημερήσια διάταξη των γεωγραφικών/οικολογικών ερευνών μου όταν ίδρυσα τη Νέα Οικολογία στις αρχές του ’80.

Ο κοσμοπολίτης ήρωας του Φρις, ο μηχανικός Βάλτερ Φάμπερ, συμπυκνώνει στο πρόσωπό του την ιδεολογία της τεχνικής, την απομάγευση του κόσμου, την πίστη στην πρόοδο και την ανάπτυξη, την υπαγωγή του συνόλου του πλανήτη στη θεωρία των σταδίων. Ο ταξιδευτής Φάμπερ εμπιστεύεται τις νοητικές του λειτουργίες και απορρίπτει τη μοίρα ή την ποίηση της φυσικής κατάστασης.

Η στατιστική τα εξηγεί όλα, ακόμη κι αν τα φαινόμενα διαψεύδουν την πραγματικότητα. Το τυχαίο γίνεται στατιστικά αποδείξιμο. Υποτιμά φύση και ένστικτο, παρά το ότι από καιρού εις καιρόν παραδίδεται στη γοητεία τους. Χώρος για τη φαντασία δεν υπάρχει. Ενα ηφαιστειογενές πέτρωμα παραμένει το τελεσίδικο αποτέλεσμα φυσικοχημικών διεργασιών. Τα κακτοειδή δεν είναι φαντάσματα, ούτε ιππότες της Αποκάλυψης.

Ο κόσμος οφείλει να γίνει... περιγράψιμος, μια συσσώρευση αιτίων και αιτιατών, το προϊόν μακρών βιολογικών διαδικασιών, ο θρίαμβος της επιστημονικής αλήθειας. Η απομάγευση του κόσμου συνιστά καθήκον. Και όμως... η μαγεία παράγεται διά της άρνησης του κόσμου. Η φύση είναι πανταχού παρούσα, οι τριτοκοσμικές κοινωνίες (Κούβα, Μεξικό, Γουατεμάλα, ακόμη και η μεταπολεμική Ελλάδα όπου ολοκληρώνεται η ιστορία) αντιστέκονται στην κατηγοριοποίησή τους. Ακόμη και η υπανάπτυξη παράγει ποίηση. Ο μηχανικός γίνεται εν τέλει φορέας μιας επαναμάγευσης του κόσμου, όπου ο θάνατος, το απρόοπτο και το μοιραίο επαναποκτούν τη θέση τους. Το ίδιο και ο μύθος ως απόπειρα ερμηνείας της ανθρώπινης ιστορίας.

Τεράστια επιρροή, όπως φαίνεται και στα πρώτα δοκιμιακά/ταξιδιωτικά μου βιβλία, δέχτηκα από τον ανθρωπολόγο Κλοντ Λεβί-Στρος και το κλασικό έργο του Θλιβεροί Τροπικοί που ακροβατεί στο μεταίχμιο λογοτεχνίας και επιστήμης. «Μισώ τα ταξίδια και τους εξερευνητές», είναι η εναρκτήρια φράση, δήλωση εκπλήσσουσα ως προς αυτό που ακολουθεί: το ταξίδι του στην Κεντρική Βραζιλία, στη δεκαετία του 1930, όπου θα μελετήσει τις κοινωνικές δομές τεσσάρων ινδιάνικων φυλών με διανοητικά πετάγματα σε Ινδία, Πακιστάν, ακόμη και στη Νέα Υόρκη.

Δήλωση που, παρά ταύτα, αιτιολογείται πλήρως στην κατάληξη του βιβλίου, όπου ο Λεβί-Στρος αποχαιρετά μ’ ένα «Αντίο άγριοι, αντίο ταξίδια» το κομμάτι εκείνο της ανθρωπότητας που έχει οριστικά περάσει στο περιθώριο της Ιστορίας. Ταυτόχρονα αποχαιρετά τη δυνατότητα του ταξιδιού ως μέσου αυτογνωσίας, ως πρόκλησης διανοητικού ιλίγγου, ως δυνατότητας απόσπασης προκειμένου να δούμε καθαρότερα τη δική μας κοινωνία. Γιατί ο πολιτισμός έχει ήδη περάσει στη φάση της εντροπίας: τα κοινωνικά υποσύνολα φθίνουν, οι αποκλίνουσες πρακτικές συγκλίνουν, το εύρος της ποικιλότητας περιορίζεται, η αταξία μεγεθύνεται, ακριβώς όπως συμβαίνει με τη συρρικνούμενη φύση.

Η μελαγχολική αυτή ελεγεία διαθέτει, ταυτόχρονα με το υψηλό λογοτεχνικό της φορτίο, μια φιλοσοφική διάσταση που την ανάγει σε διανοητική τραγωδία. Ακολούθησα με τις μικρές μου δυνάμεις τα χνάρια του, προσπαθώντας να στεγάσω τη συγκίνηση της μυθοπλασίας υπό τη Θεωρία σε βιβλία όπως Ο Μεγάλος Αμπάι και Αγρια Δύση.

Τελευταίο βιβλίο του Μ. Μοδινού είναι το μυθιστόρημα «Το πλέγμα» (Καστανιώτης, 2018).

  

ΑΝΟΙΧΤΟ ΒΙΒΛΙΟ
Στη μετάφραση ευρισκόμενα…
Ξαναπιάνοντας το νήμα του προηγούμενου Σαββάτου, μετά τις ενότητες Φιλοσοφία, Ελληνική Πεζογραφία και Νεοελληνικό Δοκίμιο-Μελέτη, συνεχίζουμε με Ποίηση καθώς και Ξένη Λογοτεχνία. Βιβλία που απασχόλησαν...
Στη μετάφραση ευρισκόμενα…
ΑΝΟΙΧΤΟ ΒΙΒΛΙΟ
Ο γύρος του κόσμου μ’ ένα βιβλίο
Κριτικοί, φιλόλογοι, δοκιμιογράφοι, πανεπιστημιακοί, ιστορικοί, πεζογράφοι και ποιητές, μέσα από τις σελίδες του «Ανοιχτού Βιβλίου». Ξένη Λογοτεχνία από τους πεζογράφους και βιβλιοκριτικούς Ιάκωβο Ανυφαντάκη,...
Ο γύρος του κόσμου μ’ ένα βιβλίο
ΑΝΟΙΧΤΟ ΒΙΒΛΙΟ
Πεζογραφικές χειραψίες
15 συγγραφείς συστήνουν τα υπό έκδοση βιβλία τους. Επιλέγοντας δεκαπέντε τίτλους από τη συνολικά αξιοσύστατη φθινοπωρινή εκδοτική σοδειά, το «Ανοιχτό Βιβλίο» επιχειρεί να συγκροτήσει ένα πολυφωνικό πεζογραφικό...
Πεζογραφικές χειραψίες
ΑΝΟΙΧΤΟ ΒΙΒΛΙΟ
Ποιητικό ψηφιδωτό 2018
Ποικιλία μορφικών επιλογών, τολμηροί πειραματισμοί ή ωρίμανση κλασικότερων τάσεων, πολιτικές, ενδοσκοπικές ή ενδοποιητικές σκοπιές, τόνοι παιγνιώδεις, δραματικοί, αφηγηματικότεροι ή θραυσματικοί, αλλά και...
Ποιητικό ψηφιδωτό 2018
ΑΝΟΙΧΤΟ ΒΙΒΛΙΟ
Πεζογραφία vs ποίηση, ή και κάτι παραπάνω;
​Το τι παρακολουθούν οι μελετητές της λογοτεχνίας μάς δείχνει ποιον Κανόνα κατασκευάζουμε και συντηρούμε ως έθνος. Δείχνει δηλαδή ποια ονόματα και ποια έργα εξακολουθούν να έχουν απήχηση στη σκέψη του...
Πεζογραφία vs ποίηση, ή και κάτι παραπάνω;
ΑΝΟΙΧΤΟ ΒΙΒΛΙΟ
Ποιητικός «τόπος αδέκαστης ουτοπίας»
Τα ποιήματα που περιλαμβάνονται στην ανθολογία «Η Πρέβεζα στη νεοελληνική ποίηση» φανερώνουν τόσο τη σύνδεση του Καρυωτάκη με την πόλη όσο και την επίμονη διάρκεια της απήχησής του. Το πρώτο —πλην του...
Ποιητικός «τόπος αδέκαστης ουτοπίας»

Η efsyn.gr θεωρεί αυτονόητο ότι οι αναγνώστες της έχουν το δικαίωμα του σχολιασμού, της κριτικής και της ελεύθερης έκφρασης και επιδιώκει την αμφίδρομη επικοινωνία μαζί τους.

Διευκρινίζουμε όμως ότι δεν θέλουμε ο χώρος σχολιασμού της ιστοσελίδας να μετατραπεί σε μια αρένα απαξίωσης και κανιβαλισμού προσώπων και θεσμών. Για τον λόγο αυτόν δεν δημοσιεύουμε σχόλια ρατσιστικού, υβριστικού, προσβλητικού ή σεξιστικού περιεχομένου. Επίσης, και σύμφωνα με τις αρχές της Εφημερίδας των Συντακτών, διατηρούμε ανοιχτό το μέτωπο απέναντι στον φασισμό και τις ποικίλες εκφράσεις του. Έτσι, επιφυλασσόμαστε του δικαιώματός μας να μην δημοσιεύουμε ανάλογα σχόλια.

Σε όσες περιπτώσεις κρίνουμε αναγκαίο, απαντάμε στα σχόλιά σας, επιδιώκοντας έναν ειλικρινή και καλόπιστο διάλογο.

Η efsyn.gr δεν δημοσιεύει σχόλια γραμμένα σε Greeklish.

Τέλος, τα ενυπόγραφα άρθρα εκφράζουν το συντάκτη τους και δε συμπίπτουν κατ' ανάγκην με την άποψη της εφημερίδας