Παράκαμψη προς το κυρίως περιεχόμενο
«Ο τροχός γυρίζει η ψυχή στο στόμα»
ΚΑΛΛΙΟΠΗ ΑΣΑΡΓΙΩΤΑΚΗ
ΕΝΤΥΠΗ ΕΚΔΟΣΗ

«Ο τροχός γυρίζει η ψυχή στο στόμα»

  • A-
  • A+

«Σε κάθε εποχή υπάρχουν δύο ειδών λογοτεχνίες» γράφει ο Σοπενχάουερ (Περί ανάγνωσης και βιβλίων, Η τέχνη της αποχής από την ανάγνωση, 1851), «που, αν και δεν γνωρίζονται παρά ελάχιστα μεταξύ τους, βαδίζουν η μια πλάι στην άλλη: μια πραγματική και μια απλώς φαινομενική. Η πρώτη εξελίσσεται σε μόνιμη λογοτεχνία. Καλλιεργούμενη από ανθρώπους που ζουν για την γνώση και την ποίηση, βαδίζει τον δρόμο της σοβαρά και αθόρυβα μα εξαιρετικά αργά […]», παραθέτει ο Θάνος Σταθόπουλος στο προηγούμενο βιβλίο του La folie.

Σ’ αυτόν τον δρόμο βαδίζει και ο ίδιος, ολιγογράφος, επτά βιβλία μικρής έκτασης σε τριανταπέντε χρόνια. Η Ωρα προτείνει έναν μεταμοντέρνο οδικό χάρτη στον «αρχιτεκτονημένο χώρο», την τέχνη και τη βαθιά σάρκα για να μη σαστίζουμε ενώπιον του σύγχρονου κενού. Η Ωρα κέντρο των πραγμάτων, της Αθήνας, της ύπαρξης, είναι ένα «αυτοβιογραφικό αρχείο» με αυστηρή πειθαρχία και στέρεη δομή.

Ο αφηγητής συστήνεται εξαρχής: «Κατάγομαι από τον πεθαμένο αρχιτέκτονα». Δηλώνει ευθέως ότι «πρωταρχικό του μέλημα ήταν να αναπνεύσει». Εγκαθιστά το σκηνικό, πηγή της αφήγησης, «το στούντιο: μπορούσε να δει ό,τι τον περιέβαλε […] Το στούντιο ήταν αυτός· ήταν συμβάν: σύνοψη, πεδίο, θέα» και τοποθετεί τις θεματικές του ράγες: η νεωτερική αστική συνθήκη ως κενό και φυλακή, η μελαγχολία ως κατάφαση, ο καλλιτέχνης ως δημιουργός και πηγή έμπνευσης, θέμα, αντικείμενο της τέχνης· ο καλλιτέχνης ως έργο εν προόδω, «Παίζοντας μια νότα στο βιολί, πετώντας δύο μπάλες στο ταβάνι […] Και τότε επανέρχεται στο ερώτημα: τι είναι τέχνη; Και τέχνη είναι αυτό που κάνει ένας καλλιτέχνης: να κάθεται σε μια καρέκλα στο εργαστήριό του».

Ο Θάνος Σταθόπουλος συνθέτει την Ωρα με αποσπασματικές σημειώσεις καθημερινότητας, ερωτικές («Ημουν μέσα της σαν το ζώο στο λημέρι της»), εξομολογητικές («Το βλέμμα του πατέρα μου σε κάθε ηλικία»), στοχαστικές («Το τέλος μου με παρακολουθεί»), αλλά και ποιήματα, στίχους του και δάνεια λογοτεχνικά και δοκιμιακά κείμενα, τα οποία είτε ενθέτει πάνω στον καμβά του αυτούσια είτε σχολιάζει ή και τα εντάσσει, μεταπλάθοντάς τα ως οικεία («Οσην ώρα βάδιζε στους δρόμους, δεν έβλεπε τίποτε απ’ ό,τι ήταν γύρω του, τα πάντα περνούσαν μπροστά του σαν μια φαντασμαγορία που δεν καταλάβαινε το αίνιγμά της· δεν άκουγε ούτε τα βήματα των περαστικών ούτε τον θόρυβο των τροχών στο λιθόστρωτο· δεν σκεφτόταν, δεν ονειρευόταν, δεν έβλεπε παρά ένα πράγμα» [Γκ. Φλωμπέρ].

«Αισθανόμουν ακριβώς έτσι, δεν έβλεπα παρά μόνο ένα πράγμα: δεν ξέρω τι ήταν· μου φαινόταν σαν κύμα, σαν ένα πολύ μεγάλο κύμα». «Επειδή είναι έντιμος», έγραψε γι’ αυτόν ο Κωστής Παπαγιώργης, «δανείζεται από την πρώτη γραμμή της λογοτεχνίας και της διανόησης (όπως σε προηγούμενα έργα του: La folie, 2015, To αυτόματο, 2013), προσκαλεί φίλους, (Ν. Καρούζος, Μ. Κατσαρός, Ν. Γ. Πεντζίκης), εκμυστηρεύεται όνειρα, ιχνηλατεί την Αθήνα θαυμάζοντας αγαπημένους μουσικούς και εικαστικούς καλλιτέχνες».

Η Ωρα είναι ένα καλειδοσκοπικό κολάζ («παζλ» το χαρακτηρίζει ο ίδιος) με –κατά τόπους– ηθελημένα εμφανείς ραφές, οι οποίες φτάνουν μέχρι το σημείο των σχεδόν κενών σελίδων: «Κάθε έργο τέχνης χρειάζεται αρκετά κενά για να καλπάζουν τα άλογα». Με αυτή την τεχνική ο Σταθόπουλος σμιλεύει το κείμενο ως σώμα, αντικείμενο, εικαστική εγκατάσταση της γλώσσας, την οποία υπηρετεί με προσήλωση. Διαλέγει μία προς μία τις λέξεις και τα σημεία στίξης («Ο τροχός γυρίζει η ψυχή στο στόμα»). Λέξεις καθημερινές, λόγιες, επιστημονικές, βυζαντινές, λέξεις παλιές, φθαρμένες, ζωντανές ή νεκρές συμφύρονται και συνωθούνται σε μια ιδιοσυγκρασιακή σύνταξη που αποτυπώνει το προσωπικό του ύφος και εντείνει την αναγνωστική απόλαυση.

ΑΝΟΙΧΤΟ ΒΙΒΛΙΟ
Η ιστορία πίσω από την αυτοβιογραφία
Η Τάρα Γουέστοβερ την αυτοβιογραφία της με την ψυχική διάθεση ενός ανθρώπου που αναλύει και ανασυνθέτει την ιστορία του. Γι’ αυτό τα συμβάντα που αναφέρονται δεν εξυπηρετούν τη στείρα καταγραφή μιας...
Η ιστορία πίσω από την αυτοβιογραφία
ΑΝΟΙΧΤΟ ΒΙΒΛΙΟ
Ενα «δαιμονοχώρι» μικρογραφία της Ελλάδας
Η μυθοποιημένη γενέτειρα του συγγραφέα αποτελεί και πάλι το σκηνικό του νέου μυθιστορήματος του Μήτσου Κασόλα (γενν. 1936), ο οποίος επιστρέφει με την ίδια χιουμοριστική διάθεση να σατιρίσει την πνιγηρή...
Ενα «δαιμονοχώρι» μικρογραφία της Ελλάδας
ΑΝΟΙΧΤΟ ΒΙΒΛΙΟ
Πρόγευση ξένης λογοτεχνίας 20 υπό έκδοση τίτλοι
Στο «Ανοιχτό Βιβλίο» για δύο διαδοχικά Σάββατα (22 και 28 Σεπτεμβρίου), υπό τον τίτλο «Φθινοπωρινό πεζογραφικό ψηφιδωτό», σχεδιάσαμε και σας προτείναμε έναν μικρό αναγνωστικό οδηγό από τίτλους της νέας...
Πρόγευση ξένης λογοτεχνίας 20 υπό έκδοση τίτλοι
ΑΝΟΙΧΤΟ ΒΙΒΛΙΟ
Τραύματα, δράματα και προσωπικά αδιέξοδα
Ο θάνατος κάθε ανθρώπου είναι ένα (μικρο)ιστορικό γεγονός. Ειδικότερα, όμως, ο θάνατος ενός δημιουργού αποτελεί ανάσχεση της δημιουργικότητάς του αλλά και αρχή της υστεροφημίας του.
Τραύματα, δράματα και προσωπικά αδιέξοδα
ΑΝΟΙΧΤΟ ΒΙΒΛΙΟ
Το χρώμα της γραφής
Θα μπορούσε να ήταν σύμπτωση, άλλωστε κανείς δεν ξέρει τι μυθιστόρημα θα έγραφε ακόμα η Τόνι Μόρισον αν ο θεός της λογοτεχνίας τής χάριζε μερικά χρόνια ζωής, αν δεν έφευγε, αρχές Αυγούστου, στα 88 της χρόνια.
Το χρώμα της γραφής
ΑΝΟΙΧΤΟ ΒΙΒΛΙΟ
Περιπατητική προφορική ιστορία
Θα ήταν πριν από περίπου πέντε χρόνια όταν, περιμένοντας τη σειρά μου να κουρευτώ στο μπαρμπέρικο της οδού Ρόμβης, είδα τον φίλο κουρέα, φανερά περήφανο, να δείχνει ένα βιβλίο στους πελάτες του, λέγοντας πως...
Περιπατητική προφορική ιστορία

Η efsyn.gr θεωρεί αυτονόητο ότι οι αναγνώστες της έχουν το δικαίωμα του σχολιασμού, της κριτικής και της ελεύθερης έκφρασης και επιδιώκει την αμφίδρομη επικοινωνία μαζί τους.

Διευκρινίζουμε όμως ότι δεν θέλουμε ο χώρος σχολιασμού της ιστοσελίδας να μετατραπεί σε μια αρένα απαξίωσης και κανιβαλισμού προσώπων και θεσμών. Για τον λόγο αυτόν δεν δημοσιεύουμε σχόλια ρατσιστικού, υβριστικού, προσβλητικού ή σεξιστικού περιεχομένου. Επίσης, και σύμφωνα με τις αρχές της Εφημερίδας των Συντακτών, διατηρούμε ανοιχτό το μέτωπο απέναντι στον φασισμό και τις ποικίλες εκφράσεις του. Έτσι, επιφυλασσόμαστε του δικαιώματός μας να μην δημοσιεύουμε ανάλογα σχόλια.

Σε όσες περιπτώσεις κρίνουμε αναγκαίο, απαντάμε στα σχόλιά σας, επιδιώκοντας έναν ειλικρινή και καλόπιστο διάλογο.

Η efsyn.gr δεν δημοσιεύει σχόλια γραμμένα σε Greeklish.

Τέλος, τα ενυπόγραφα άρθρα εκφράζουν το συντάκτη τους και δε συμπίπτουν κατ' ανάγκην με την άποψη της εφημερίδας