Παράκαμψη προς το κυρίως περιεχόμενο
Περιδιαβάζοντας κήπους ταπεινούς

Μαρία Στασινοπούλου, «Χαμηλή βλάστηση. Θάμνοι, πόες και μπονσάι», Κίχλη, 2018, σελ. 117

ΕΝΤΥΠΗ ΕΚΔΟΣΗ

Περιδιαβάζοντας κήπους ταπεινούς

  • A-
  • A+

Σε τρεις κατηγορίες, «Θάμνοι», «Πόες» και «Μπονσάι», χωρίζει τα κείμενα που συστεγάζονται στο βιβλίο της Χαμηλή βλάστηση η Μαρία Στασινοπούλου, συγγραφέας, φιλόλογος και κριτικός λογοτεχνίας, με μία ακόμα συλλογή αφηγημάτων στο ενεργητικό της από τις εκδόσεις Κίχλη.

Ο τίτλος της παρούσας συλλογής αλλά και αυτοί των υποκατηγοριών είναι εμπνευσμένοι από το μικρό μέγεθος των ιστοριών, οι οποίες στους «Θάμνους» ολοκληρώνονται σε λίγες σελίδες, στις «Πόες» σε μια-δυο, ενώ στα «Μπονσάι» δεν ξεπερνούν την παράγραφο.

«Ο θάνατος δεν είναι μόνον απώλεια. Αν δεν σε αφορά προσωπικά, αν δεν είσαι εσύ ο πεθαμένος, γίνεται αφορμή για σκέψεις, αναθεωρήσεις κι απολογισμούς», είναι η εναρκτήρια φράση του πρώτου αφηγήματος με τίτλο «Να ’χα φτερά στα πόδια και να πέταγα», δίνοντας, πιστεύω, το στίγμα ολόκληρου του βιβλίου, όπου ο θάνατος είναι παρών χωρίς να κραυγάζει, η απώλεια υποκινεί τη σκέψη και το αίσθημα, ενώ το χιούμορ τα υπονομεύει.

Στο πρώτο αυτό αφήγημα η αφηγήτρια ετοιμάζεται, παραμονές Πρωτοχρονιάς του 1978, να ταξιδέψει στο εξωτερικό, ενώ η σχεδόν εκατονταετής γιαγιά της είναι στο νοσοκομείο ετοιμοθάνατη.

Το ταξίδι της εγγονής τέμνεται με το άνευ επιστροφής ταξίδι της γιαγιάς στην κόψη ενός μικρού σπασμένου καθρέφτη – όχι μόνον οιωνός θανάτου αλλά και μεταφορά ίσως ενός καθρεφτίσματος της μοίρας της εγγονής που όσο κι αν γεύεται τώρα τις χαρές ενός ταξιδιού «μέχρι εκεί που φτάνει ο κόσμος» (όπως με γενναιόδωρη χαρά την είχε προτρέψει η γιαγιά της) δεν θα αποφύγει κάποια στιγμή την προγραμματισμένη για όλους μας πτήση προς τον «άλλο κόσμο».

Ο θάνατος ενός θείου από την Καλαμάτα, στο δεύτερο αφήγημα, γίνεται η αφορμή να θυμηθεί η αφηγήτρια τα ήθη της εποχής που ήθελαν τη γυναίκα υποταγμένη σε αρσενικά, στα οποία, αντίθετα, η κοινωνία αναγνώριζε το δικαίωμα σε ασωτίες κάθε είδους.

Η φράση (η οποία έχει δανείσει και τον τίτλο στο μικροδιήγημα) «Φτάνει πια, ώς εδώ ήσουνα και εσύ!» συνοδεύει πανηγυρικά το πέταγμα ενός κάδρου με τη φωτογραφία μιας ερωμένης του άρτι εκλιπόντος συζύγου, εκφράζοντας έτσι, έστω και κατόπιν εορτής, τη διαμαρτυρία και την υποφώσκουσα οργή μιας ζωής.

Η συγκεκριμένη φράση, καθώς εκφέρεται αμέσως μετά τον θάνατο του συζύγου, αποκτά μια ενδιαφέρουσα δισημία καθώς δεν υπονοεί μόνο την ερωμένη αλλά και τον αποβιώσαντα αφέντη.

Οπως ο θάνατος, έτσι και ο έρωτας αντιμετωπίζεται σε αυτό το βιβλίο με στωικό μειδίαμα. Οι έξεις, οι εξαρτήσεις, οι μακροβιούντες έρωτες αλλά και τα εφήμερα πάθη, όλα αγγίζονται από την πένα της Στασινοπούλου με γλυκύτητα, χαμηλών τόνων θυμοσοφία, διάθεση αποδραματοποίησης αλλά ταυτόχρονα τρυφερή επιθυμία να διασωθούν από το χέρι του χρόνου, που όσο μεγαλώνουμε απλώνει τη σκιά του πάνω μας απειλώντας να σβήσει μαζί με μας και όλα όσα νιώσαμε ποτέ και ζήσαμε.

Τα χρόνια που περνούν και τη φθορά που επιφέρουν η Στασινοπούλου δεν τα μάχεται. Κρατά τη μόνη σώφρονα γραμμή άμυνας: τη συμφιλίωση: «Αγαπώ τα καφέ στίγματα των χεριών μου», γράφει η αφηγήτρια, αφού έχει σχολιάσει τις μάταιες προσπάθειες αντίστασης των συνομήλικών της γυναικών στον ανελέητο χρόνο.

Τα αγαπά, γιατί της θυμίζουν, γράφει, τη μάνα της. Ο,τι κι αν γράφει ο χρόνος πάνω μας, μοιάζει να λέει, καλώς γραμμένο: φανερώνει πως περάσαμε από ετούτο τον κόσμο, πως κουραστήκαμε, πως αγαπήσαμε. Ο,τι λοιπόν κι αν έχει γράψει ο χρόνος, η συγγραφέας μάς το μεταφέρει σαν μια μικρή κηλίδα, ένα στιγμιότυπο. Αλλωστε «στιγμή» σημαίνει «στίγμα», κι ο χρόνος δεν παύει να μας χαράζει με τις μικρές στιγμές του.

Η Στασινοπούλου αντλεί από το ντουλάπι των βιωμάτων αναμιγνύοντας τη μαρτυρία με τη μυθοπλασία ώστε να μας παραδώσει ένα ευανάγνωστο κομμάτι εμπειρίας, μια ανεκδοτολογική ιστορία από αυτές που θα μπορούσαν να ακούγονται γύρω από ένα τραπέζι με εκλεκτούς φίλους, ένα ελαφρύ αλλά και εύγευστο έδεσμα για τα αυτιά των συνδαιτυμόνων της λογοτεχνίας. Μας κάνει κοινωνούς σημαντικών αλλά και καθημερινών στιγμών, σερβίροντάς τες στο ίδιο πιάτο, όπως σε ένα φιλικό γεύμα, ελαφραίνοντας έτσι το σοβαρό από το βάρος του, γλυκαίνοντας την πικρή γεύση μιας ανάμνησης, υπενθυμίζοντάς μας με ένα ειρωνικό χαμόγελο πως είμαστε όλοι φτιαγμένοι από εφήμερα και ευτελή ίσως υλικά, χωρίς αυτό να μειώνει την αξία της ζωής μας.

Η Στασινοπούλου δεν κομίζει με αυτό το βιβλίο κοσμοϊστορικές τομές, δεν δονεί με καινοτόμους τρόπους. Θα μπορούσε κανείς μάλιστα να της καταμαρτυρήσει πως όλα τα κείμενα δεν στέκονται στο ίδιο λογοτεχνικό ύψος, όμως η σεμνότητα του εγχειρήματος προστατεύει τη συγγραφέα από μια κριτική ματιά λεπτολόγα και αυστηρή.

Ο κήπος της, μικρός και ταπεινός, καλεί τον περιπατητή να απολαύσει την απλότητά του χωρίς απαιτήσεις ξένες προς τις προθέσεις της κηπουρού αλλά και τη φύση των φυτών που με αγάπη καλλιέργησε.

 

ΑΝΟΙΧΤΟ ΒΙΒΛΙΟ
Τρεις αξιοπρόσεκτες πρωτοεμφανιζόμενες φωνές
Από τις «Ασύμβατες διαδρομές» της Βάσως Σπηλιοπούλου στη «Γλυσίνα», την πρώτη συλλογή διηγημάτων της Λένας Κορομηλά και την πρώτη συλλογή διηγημάτων της Μαρίας Βέρρου τα «Σκάμματα του χρόνου».
Τρεις αξιοπρόσεκτες πρωτοεμφανιζόμενες φωνές
ΑΝΟΙΧΤΟ ΒΙΒΛΙΟ
Μισαλλοδοξία και ανεκτικότητα
Η «μονοδοξία» είναι όρος της Π. Αθανασιάδη. Περιγράφει εύστοχα τη σταδιακή επιβολή της μίας και μοναδικής «δόξας» στο κοσμοπολιτικό πνευματικό περιβάλλον της όψιμης Ρωμαϊκής Αυτοκρατορίας, «την πορεία ενός...
Μισαλλοδοξία και ανεκτικότητα
ΑΝΟΙΧΤΟ ΒΙΒΛΙΟ
Μοναδική έξοδος, η αφήγηση
«Στο σπίτι μας το χρήμα πήγαινε καβάλα στ’ άλογο ενώ εμείς πηγαίναμε με τα πόδια...». Ετσι ξεκινάει η νουβέλα του Ερνάν Ριβέρα Λετελιέρ Η αφηγήτρια ταινιών και ο οικισμός στον οποίο αναφέρεται η αφηγήτρια,...
Μοναδική έξοδος, η αφήγηση
ΑΝΟΙΧΤΟ ΒΙΒΛΙΟ
Οψεις της γυναικείας εμπειρίας
Το εν λόγω κείμενο υπήρξε κομβικό για την ιστορία του γυναικείου κινήματος καθώς έγινε ένα είδος «μανιφέστου» για τη γυναικεία χειραφέτηση, είχε μεγάλη απήχηση στις φεμινίστριες της δεκαετίας του 1970 αλλά και...
Οψεις της γυναικείας εμπειρίας

Η efsyn.gr θεωρεί αυτονόητο ότι οι αναγνώστες της έχουν το δικαίωμα του σχολιασμού, της κριτικής και της ελεύθερης έκφρασης και επιδιώκει την αμφίδρομη επικοινωνία μαζί τους.

Διευκρινίζουμε όμως ότι δεν θέλουμε ο χώρος σχολιασμού της ιστοσελίδας να μετατραπεί σε μια αρένα απαξίωσης και κανιβαλισμού προσώπων και θεσμών. Για τον λόγο αυτόν δεν δημοσιεύουμε σχόλια ρατσιστικού, υβριστικού, προσβλητικού ή σεξιστικού περιεχομένου. Επίσης, και σύμφωνα με τις αρχές της Εφημερίδας των Συντακτών, διατηρούμε ανοιχτό το μέτωπο απέναντι στον φασισμό και τις ποικίλες εκφράσεις του. Έτσι, επιφυλασσόμαστε του δικαιώματός μας να μην δημοσιεύουμε ανάλογα σχόλια.

Σε όσες περιπτώσεις κρίνουμε αναγκαίο, απαντάμε στα σχόλιά σας, επιδιώκοντας έναν ειλικρινή και καλόπιστο διάλογο.

Η efsyn.gr δεν δημοσιεύει σχόλια γραμμένα σε Greeklish.

Τέλος, τα ενυπόγραφα άρθρα εκφράζουν το συντάκτη τους και δε συμπίπτουν κατ' ανάγκην με την άποψη της εφημερίδας