• Αθήνα
    Αυξημένες νεφώσεις
    23°C 21.3°C / 24.5°C
    2 BF
    80%
  • Θεσσαλονίκη
    Ελαφρές νεφώσεις
    20°C 18.1°C / 22.1°C
    1 BF
    72%
  • Πάτρα
    Αίθριος καιρός
    23°C 21.0°C / 23.3°C
    2 BF
    80%
  • Ιωάννινα
    Σποραδικές νεφώσεις
    17°C 15.9°C / 16.6°C
    1 BF
    93%
  • Αλεξανδρούπολη
    Σποραδικές νεφώσεις
    22°C 21.9°C / 21.9°C
    3 BF
    83%
  • Βέροια
    Αίθριος καιρός
    20°C 19.0°C / 21.0°C
    2 BF
    62%
  • Κοζάνη
    Αίθριος καιρός
    15°C 15.4°C / 16.2°C
    2 BF
    55%
  • Αγρίνιο
    Ελαφρές νεφώσεις
    18°C 17.9°C / 17.9°C
    1 BF
    95%
  • Ηράκλειο
    Αίθριος καιρός
    26°C 23.6°C / 26.6°C
    3 BF
    50%
  • Μυτιλήνη
    Αυξημένες νεφώσεις
    23°C 23.5°C / 23.5°C
    4 BF
    83%
  • Ερμούπολη
    Ελαφρές νεφώσεις
    24°C 23.8°C / 24.9°C
    4 BF
    83%
  • Σκόπελος
    Αυξημένες νεφώσεις
    23°C 22.9°C / 22.9°C
    4 BF
    75%
  • Κεφαλονιά
    Σποραδικές νεφώσεις
    22°C 22.1°C / 22.1°C
    2 BF
    85%
  • Λάρισα
    Αίθριος καιρός
    19°C 18.9°C / 18.9°C
    2 BF
    78%
  • Λαμία
    Σποραδικές νεφώσεις
    22°C 21.7°C / 22.5°C
    2 BF
    84%
  • Ρόδος
    Ελαφρές νεφώσεις
    22°C 21.8°C / 21.8°C
    1 BF
    78%
  • Χαλκίδα
    Ελαφρές νεφώσεις
    24°C 21.7°C / 24.3°C
    3 BF
    56%
  • Καβάλα
    Αίθριος καιρός
    20°C 20.5°C / 20.5°C
    2 BF
    77%
  • Κατερίνη
    Αίθριος καιρός
    21°C 18.7°C / 23.9°C
    2 BF
    59%
  • Καστοριά
    Αίθριος καιρός
    13°C 13.0°C / 13.0°C
    1 BF
    89%

ΙΤΑΛΟ ΣΒΕΒΟ, «Η συνείδηση του Ζήνωνα», Μετάφραση: Εφη Καλλιφατίδη, Αντίποδες, 2018, Σελ. 597

ΕΝΤΥΠΗ ΕΚΔΟΣΗ

«Η επινόηση είναι μια δημιουργία κι όχι ένα ψέμα»

  • A-
  • A+

«Η συνείδηση του Ζήνωνα» -ένα από τα πιο σημαντικά έργα του μοντερνισμού- εκδόθηκε το 1923 στην Τεργέστη και το κατέταξαν στην παράδοση του «Δον Κιχώτη» και του «Καλού στρατιώτη Σβέικ» καθώς, όπως και στα εν λόγω έργα, το κωμικό στοιχείο εντοπίζεται στην απόσταση που χωρίζει την υποκειμενική αντίληψη του κεντρικού χαρακτήρα για όσα μας αφηγείται από την αντικειμενική πραγματικότητα.

«Η ζωή είναι πρωτότυπη» θα αναφωνήσει αρκετές φορές ο ήρωας του Σβέβο, όταν έρχεται αντιμέτωπος με τις συνέπειες των πράξεών του και είναι υποχρεωμένος να επινοήσει νέες ερμηνείες και κίνητρα προκειμένου να αιτιολογήσει την έκβαση των υποθέσεών του.

Ολόκληρο το βιβλίο θα μπορούσε να διαβαστεί και ως η απολογία ενός ανθρώπου που ψυχαναλύει τον εαυτό του, όχι για να εξηγήσει στον ψυχαναλυτή τον λόγο που έγινε αυτός που είναι και να θεραπευτεί, αλλά για να καθησυχάσει τη συνείδησή του πως έπραξε τα δέοντα, όταν χρειάστηκε.

Κατά τη διάρκεια αυτής της διαδικασίας ομολογεί πως ενίοτε επινοεί εικόνες και στιγμιότυπα που ούτε ο ίδιος γνωρίζει αν συνέβησαν στ’ αλήθεια: «Τρέχοντας πίσω από εικόνες, τελικά τις έπιασα», θα πει λίγο πριν από το τέλος της δαιδαλώδους αφήγησής του. «Η επινόηση ωστόσο είναι μια δημιουργία κι όχι ένα ψέμα».

Ο Ζήνωνας Κοζίνι είναι ένας Τεργεστίνος επιχειρηματίας, λίγο πριν από τα εξήντα, νευρωτικός και υποχόνδριος και γράφει για τα χρόνια της νιότης του, ακολουθώντας τη συμβουλή του ψυχαναλυτή του, ο οποίος με τη σειρά του (και για να τον εκδικηθεί) τα δημοσιεύει.

Οι καταγραφές των αναμνήσεών του αφορούν το πώς δεν έκοψε το κάπνισμα, τον επεισοδιακό θάνατο του πατέρα του και το πώς παντρεύτηκε την Αγκούστα, ενώ παρέμεινε πάντα ερωτευμένος με την όμορφη αδελφή της, την Αντα, καθώς και την ενασχόλησή του με τις επιχειρήσεις.

Ο Ζήνωνας δεν έχει υποψιαστεί ότι με την πρωτοπρόσωπη ομολογία του και τις παραληρηματικές εξομολογήσεις του εξαπατά κυρίως τον εαυτό του, ενώ νομίζει πως παραδίδοντάς τες στον ψυχαναλυτή του θα «ελευθερωθεί».

Ωστόσο, δέσμιος μιας ψεύτικης εικόνας του εαυτού του συμπεριφέρεται σαν να είναι ελεύθερος, και αυτό προσδίδει το ιλαροτραγικό στοιχείο στην αφήγησή του· ερμηνεύοντας ακατάπαυστα τις πράξεις του, σύμφωνα με την εικόνα που έχει ο ίδιος για τον εαυτό του, στην προσπάθειά του να αντλήσει ένα νόημα από τα γεγονότα, πιέζεται και το επινοεί ο ίδιος, ανάλογα με το αφήγημα που στήνει κάθε φορά.

Εμείς, οι αναγνώστες, διακρίνουμε από την αρχή την αναξιοπιστία του αλλά και την ικανότητά του να τη διατηρεί καθ’ όλη τη διάρκεια του βίου του. Ο Ζήνωνας αγνοεί το πραγματικό του δράμα καθώς αυτό έχει φωλιάσει βαθιά στο υποσυνείδητό του, όπου ο ίδιος δεν έχει πρόσβαση, ενώ σε εμάς, τους αναγνώστες, δίνεται το περιθώριο να αντιληφθούμε τα αληθινά του κίνητρα.

Για παράδειγμα, ο Ζήνωνος έχει έναν μισητό αντίπαλο, τον Γκουίντο. Σε κάθε ευκαιρία τον υπονομεύει, τον παρατηρεί, βλέπει πως είναι πιο ωραίος, πιο κομψός, πιο καλός από τον ίδιο, επιπλέον έχει όλα τα μαλλιά του και, ακόμα χειρότερα, ο Γκουίντο καταφέρνει να του πάρει την Αντα με την οποία ο Ζήνωνας είναι ερωτευμένος, ή έτσι τουλάχιστον νομίζει, πριν καταλήξει να παντρευτεί την Αγκούστα, την άσχημη αδελφή της. Από το επεισόδιο αυτό και μετά, το μυθιστόρημα είναι μια συνεχής ταλάντευση ανάμεσα στην επιθυμία του για την Αντα και στην απώθησή της.

Ωστόσο ο Ζήνωνας πασχίζει με όλο του το είναι να δείχνει φιλικός απέναντι στον Γκουίντο, μέχρι που ένα βράδυ, την ώρα που αυτός έχει ξαπλώσει σε ένα ψηλό τείχος και δοκιμάζει μια τεχνική για να ξεπεράσει τις φοβίες του, ο Ζήνωνας εύχεται να πέσει και να τσακιστεί. Παρότι αυτή η ευχή διαψεύδει τη συνειδητή του πρόθεση, ο Ζήνωνας εννοεί αυτά που λέει και αγνοεί αυτά που συμβαίνουν σε ασυνείδητο επίπεδο. Επίσης, δεν παραλείπει με κάθε ευκαιρία να δηλώνει την αγάπη του προς τη σύζυγό του, την οποία απατά εξακολουθητικά.

Ομως, οι υπόλοιποι χαρακτήρες του μυθιστορήματος, καθώς και οι αναγνώστες του, ύστερα από εκατοντάδες κωμικοτραγικά επεισόδια όπου ο Ζήνωνας αποδεικνύει περίτρανα πως όχι μόνο δεν είναι αφέντης του εαυτού του, αλλά θύμα της δικής του φαντασίας, μπορούν και τον διαβάζουν, τον βλέπουν να παραμένει μέχρι το τέλος ικανός να συνδυάζει δημιουργικά τις λίγες αλήθειες με τα αμέτρητα ψέματα.

«Η συνείδηση του Ζήνωνα» είναι ένα μυθιστόρημα-σταθμός στην ιστορία του μοντερνισμού που χάρη στον Τζέιμς Τζόις που έζησε στην Τεργέστη και γνώρισε τον Σβέβο, μεταφράστηκε και έφτασε στο ευρύτατο κοινό. Η Εφη Καλλιφατίδη, σε αυτή την τελευταία μετάφρασή της, αναμετρήθηκε με ένα δύσβατο κείμενο και μας έδωσε μια υποδειγματική μετάφραση, απόλαυση για τον αναγνώστη.

Επιμέλεια: Μισέλ Φάις

Ακολουθήστε μας στο Google news
Google News
ΑΝΟΙΧΤΟ ΒΙΒΛΙΟ
Η τεχνοκρατική ουτοπία στις πηγές της
Πραγματιστής και ουτοπιστής παντός καιρού, ο Σεν Σιμόν φανερώνει απολαυστικά τη δυσάρεστη αλήθεια ενός ολόκληρου ιερατείου που διακόσια χρόνια αργότερα κρύβει από τον εαυτό του και τους υπηκόους του το...
Η τεχνοκρατική ουτοπία στις πηγές της
ΑΝΟΙΧΤΟ ΒΙΒΛΙΟ
Αναζητώντας τη χαμένη Ευρώπη
Ο τσεχικής καταγωγής εμβληματικός συγγραφέας Μίλαν Κούντερα διαπιστώνει με το κείμενό του «Ο ακρωτηριασμός της Δύσης ή Η τραγωδία της Κεντρικής Ευρώπης» ότι η πραγματική τραγωδία της Κεντρικής Ευρώπης δεν ήταν...
Αναζητώντας τη χαμένη Ευρώπη
ΑΝΟΙΧΤΟ ΒΙΒΛΙΟ
Κωνσταντίνα
Και θα έκλεινες το διήγημα με την Κωνσταντίνα να παρακολουθεί τηλεόραση στο μπαλκόνι, να παρακολουθεί ατάραχη εικόνες από μέτωπα πολέμου, από δάση που καίγονται και θάλασσες που ματώνουν. Κατά μια έννοια, θα...
Κωνσταντίνα
ΑΝΟΙΧΤΟ ΒΙΒΛΙΟ
Οι εν λογοτεχνία σαλοί
Ο συγγραφέας φιλοτεχνεί τρόπον τινά εννέα πίνακες όπου αναπαριστά την προαιώνια μάχη του Καλού και του Κακού, αναμιγνύει το ρεαλιστικό στοιχείο με το μεταφυσικό, ελαφραίνει τον αναπόφευκτο διδακτισμό των μύθων...
Οι εν λογοτεχνία σαλοί
ΑΝΟΙΧΤΟ ΒΙΒΛΙΟ
Σατιρική εποποιία
Ο Καψάλης, αξιοποιώντας τη βυρωνική φιλολογία, διέρχεται σύντομα αλλά κατατοπιστικά την προοδευτική στάση και τη δράση του λόρδου-βουλευτή που εντέλει, ενώ αποδεικνύεται αριστοκρατικός, «διστακτικός...
Σατιρική εποποιία

Η efsyn.gr θεωρεί αυτονόητο ότι οι αναγνώστες της έχουν το δικαίωμα του σχολιασμού, της κριτικής και της ελεύθερης έκφρασης και επιδιώκει την αμφίδρομη επικοινωνία μαζί τους.

Διευκρινίζουμε όμως ότι δεν θέλουμε ο χώρος σχολιασμού της ιστοσελίδας να μετατραπεί σε μια αρένα απαξίωσης και κανιβαλισμού προσώπων και θεσμών. Για τον λόγο αυτόν δεν δημοσιεύουμε σχόλια ρατσιστικού, υβριστικού, προσβλητικού ή σεξιστικού περιεχομένου. Επίσης, και σύμφωνα με τις αρχές της Εφημερίδας των Συντακτών, διατηρούμε ανοιχτό το μέτωπο απέναντι στον φασισμό και τις ποικίλες εκφράσεις του. Έτσι, επιφυλασσόμαστε του δικαιώματός μας να μην δημοσιεύουμε ανάλογα σχόλια.

Σε όσες περιπτώσεις κρίνουμε αναγκαίο, απαντάμε στα σχόλιά σας, επιδιώκοντας έναν ειλικρινή και καλόπιστο διάλογο.

Η efsyn.gr δεν δημοσιεύει σχόλια γραμμένα σε Greeklish.

Τέλος, τα ενυπόγραφα άρθρα εκφράζουν το συντάκτη τους και δε συμπίπτουν κατ' ανάγκην με την άποψη της εφημερίδας