Παράκαμψη προς το κυρίως περιεχόμενο
Διαθήκη αγάπης
ΕΝΤΥΠΗ ΕΚΔΟΣΗ

Διαθήκη αγάπης

  • A-
  • A+

Το μυθιστόρημα του Ζορζ Μπερνανός «Ημερολόγιο ενός επαρχιακού εφημερίου» κυκλοφόρησε στα ελληνικά από τις εκδόσεις Πόλις σε εξαιρετική μετάφραση της Ιφιγένειας Μποτουροπούλου. Πρόκειται για ένα μυθιστόρημα ιδεών που κατ’ επίφαση αποκαλείται Ημερολόγιο.

Ο ανώνυμος εφημέριος γράφει με συγγραφική συνείδηση για την ταπεινότητα των όντων και την «επιθανάτια αγωνία των ανθρώπων» που «είναι κατ’ αρχάς μια πράξη αγάπης». Με ύφος εξαιρετικά βαθύ και στοχαστικό, πολλές φορές ελλειπτικό αλλά μονίμως παθιασμένο, σε μια κατάσταση ιερής παραφοράς, οι μορφές του Ημερολογίου κινούνται από τη διαύγεια μιας οραματικής ποιητικής γλώσσας που πηγάζει από τον μυστικισμό του Μπερνανός και την αφοσίωσή του σε μια ελευθερωμένη λυτρωτική γραφή, εμπνευσμένη από τη θεία χάρη και την αγάπη του Θεού.

Στο Ημερολόγιο οι διάλογοι συνέχονται με τις εσωτερικές σκέψεις, οι παρατεταμένοι επιθετικοί προσδιορισμοί κυριαρχούν, οι αναλύσεις ιδεών καταλαμβάνουν πολλές σελίδες, η μυθιστορία χάνεται στους βαθείς συλλογισμούς που αγγίζουν τα όρια της δοκιμιακής γραφής, τα γεγονότα εναλλάσσονται με σπαρακτικές εντάσεις. Στην αφήγηση του Μπερνανός με τη θλιπτική ροή συναιρούνται τα συναισθήματα του πόνου και της συγχώρεσης με τον κριτικό στοχασμό για τον χριστιανισμό και την εκκλησία ως συλλογικότητα.

Ο ήρωας του Ημερολογίου είναι ένας ιερέας. Σε όλα σχεδόν τα έργα του Μπερνανός πρωταγωνιστούν ιερείς διαφόρων μορφών και ποιοτήτων. Στο Ημερολόγιο, εκτός από τον εφημέριο του Αμπρικούρ, υπάρχει ακόμη ο εφημέριος του Τορσί, ο φλεγόμενος ιερέας με το οξύ και επαναστατικό πνεύμα, ο ιερέας του καθεδρικού ναού του Λα Μοτ-Μπεβρόν, μια ήπια μορφή στην υπηρεσία των γραφειοκρατικών μηχανισμών, και ο ιερατικός προϊστάμενος της περιφέρειας του Μπλανζερμόν, που τον ενδιαφέρει η οικονομική αυτάρκεια της ενορίας. Ιδιαίτερος ήρωας επίσης είναι ο φίλος του εφημέριου, ο φυματικός Λουί Ντιφρετί, ο οποίος εγκατέλειψε το λειτούργημα του ιερέα και δέχεται την αγάπη μιας γυναίκας, μιας ελάχιστης και ταπεινής ψυχής.

Ο εφημέριος είναι νέος, φτωχός και άρρωστος, αν και ο ίδιος δεν αισθάνεται νέος, «επειδή οι άλλοι δεν τον αντιμετώπισαν ποτέ ως νέο». Αποφασίζει να γράψει το Ημερολόγιο «σημειώνοντας με απόλυτη ειλικρίνεια, τα πολύ ταπεινά, τα ασήμαντα μυστικά μιας ζωής χωρίς μυστήριο», αυτός, ένας άνθρωπος που αποδέχθηκε «...μια για πάντα την τρομακτική παρουσία του θείου σε κάθε στιγμή της ασήμαντης ζωής [τους]». Η ζωή του εφημέριου είναι μια ζωή εν Θεώ. Υπηρετεί όμως σε μια ενορία αποχριστιανισμένη ήδη και διαβρωμένη από την πλήξη, όπως αναφέρει στο επίμετρο του βιβλίου ο Σταύρος Ζουμπουλάκης.

Οι κάτοικοι της επαρχίας Αμπρικούρ ζουν φορτωμένοι με την αναγκαιότητα μιας απνευμάτιστης ζωής και με το βάρος της κακίας, του ψέματος και του μίσους. Ο κόμης του πύργου, η κόμισσα, η κόρη τους Σαντάλ, η δεσποινίς Λουίζ, που είναι η ερωμένη του κόμη και δασκάλα της κόρης του, η μικρή και πάμφτωχη Σεραφίτα είναι τα πρόσωπα με τις ανυπόφορες ψυχές. Ταλαιπωρημένα σώματα και ακρωτηριασμένα συναισθήματα, αυτός είναι ο ζοφερός κόσμος με τον οποίο σχετίζεται ο εφημέριος. Γιατί και αυτός είναι ο πιο απλός των ανθρώπων. Φτωχός, ορφανός από πατέρα, χωρίς ιδιαίτερη εκκλησιαστική μόρφωση και διοικητική εμπειρία, άδολος και σωματικά αδύναμος, μακριά δηλαδή από το πρότυπο του δυναμικού ιερέα του καθολικού τυπικού.

Σε τούτη την ενορία της πλήξης ο εφημέριος σκέφτεται ότι αυτός «ο καρκίνος» μπορεί να μολύνει τις υπάρξεις. Διαγνώστηκε τελικά ο ίδιος με καρκίνο του στομάχου, σαν να πήρε μέσα του όλες τις αμαρτίες και δολιότητες της κοινότητας. Εδωσε τον αγώνα του, χωρίς να κάνει θαύματα. Με την πλούσια διαίσθηση που τον διέκρινε αγωνίστηκε για τις ψυχές των ενοριτών του κατά της αμαρτίας, μια μορφή της οποίας είναι και η αδιαφορία, ο νιτσεϊκός θάνατος της ελπίδας, η χωρίς προσδοκία ζωή.

Με μια ξεχωριστή ειλικρίνεια προσέγγιζε την κάθε ψυχή και ένωνε το πάθος του με το πάθος της. Κατέγραφε στο ημερολόγιο αυτές τις σκέψεις και τους διαλόγους δημιουργώντας τη δική του διαθήκη αγάπης και αγωνίας. Κάθε επαφή με τους ενορίτες του Αμπρικούρ μοιάζει να είναι μια δοκιμασία γι’ αυτόν, τον πρώτο των αμαρτωλών. Μόνο που το δικό του βλέμμα έχει τη γαλήνη μιας συνείδησης που προσεύχεται και αντικρίζει «το βλέμμα της Παναγίας, το μόνο πραγματικά παιδικό βλέμμα…που δεν είναι ακριβώς το βλέμμα της επιείκειας…αλλά της τρυφερής συμπόνιας…», όπως λέει ο εφημέριος του Τορσί.

Αυτή την τρυφερή συμπόνια θα τη συναντήσει στην πιο ταπεινή ψυχή του Ημερολογίου, την καθαρίστρια γυναίκα του φίλου του, του πρώην ιερέα Λουί Ντιφρετί. Αν και μη θρησκευόμενη, θα καταπραΰνει την αγωνία θανάτου και θα του χαρίσει την ανυπόκριτη αγάπη και φροντίδα με μια φωνή «χωρίς ηλικία, τη θαρραλέα και καρτερική που ηρεμεί τον μεθύστακα, μαλώνει τα απείθαρχα παιδιά…καθησυχάζει τις αγωνίες, τη φωνή της νοικοκυράς, πάντα αναλλοίωτη στο πέρασμα του χρόνου, τη φωνή που αντιστέκεται σε όλες τις μιζέριες του κόσμου…». Σαν την ανάξια Πάσενκα με την οραματική ταπεινότητα στη νουβέλα «Πατήρ Σέργιος» του Τολστόι, που «ζούσε εν Θεώ, νομίζοντας ότι ζει για τους ανθρώπους».

Ο Ζιλ Φιλίπ (Gilles Philippe) στα προλεγόμενα του βιβλίου, αναλύοντας την ατμόσφαιρα και τη θεματολογία των μυθιστορημάτων του Μπερνανός, λέει πως είναι τα «έργα ενός συγγραφέα βαθύτατα εξπρεσιονιστή». Πράγματι, στο Ημερολόγιο ο Μπερνανός αποδίδει την ενορία ως έναν τόπο και λόγο ανησυχίας. Η σκοτεινή αγωνία του θανάτου, το ζοφερό τοπίο της κλειστής ενορίας με τις εύθραυστες ψυχές, οι μορφές χωρίς περιγράμματα και ο εσωτερικός ερημιτισμός του εφημέριου θυμίζουν την ατμόσφαιρα ποιημάτων του Γκέοργκ Τρακλ.

Στην υπό πνευματική αποσύνθεση ενορία του Αμπρικούρ, ο Μπερνανός επινοεί τον εφημέριο που αναπνέει από την πρώτη σελίδα του Ημερολογίου την αγωνία του θανάτου, ενώ οδεύει προς τη διάγνωση του καρκίνου. Τραβά επάνω του τις δόλιες ψυχές γεμάτος αμφιβολίες για τον ιερατικό του ρόλο. Αντιστέκεται στην πλήξη αγγίζοντας τα όρια της χάριτος. «Ολα είναι χάρις», λέει και συμφιλιώνεται με τον δικό του θάνατο.

Η παρούσα έκδοση είναι υπερθετικά επιμελημένη, καθώς συνοδεύεται από τα προλεγόμενα του Ζιλ Φιλίπ (Gilles Philippe), το εξαιρετικά αναλυτικό σημείωμα του Φιλίπ Λε Τουζέ (Philippe Le Touze), το χρονολόγιο του Gilles Bernanos από το οποίο θα γνωρίσει ο αναγνώστης το έργο και την πολιτική δράση του συγγραφέα και, τέλος, από το στοχαστικό επίμετρο του Σταύρου Ζουμπουλάκη με τίτλο «Αγάπη για τον εαυτό (και τους άλλους) χωρίς φιλαυτία».

 

ΑΝΟΙΧΤΟ ΒΙΒΛΙΟ
Το τελευταίο χνάρι…
Στις 6 Δεκεμβρίου συμπληρώνεται ένας χρόνος από τον αναπάντεχο και βίαιο θάνατο του σπουδαίου συγγραφέα. Το «Ανοιχτό Βιβλίο», κατ᾽ αποκλειστικότητα, προδημοσιεύει το πρώτο κεφάλαιο από το κατάλοιπο έργο του...
Το τελευταίο χνάρι…
ΑΝΟΙΧΤΟ ΒΙΒΛΙΟ
Πεζογραφικές χειραψίες
15 συγγραφείς συστήνουν τα υπό έκδοση βιβλία τους. Επιλέγοντας δεκαπέντε τίτλους από τη συνολικά αξιοσύστατη φθινοπωρινή εκδοτική σοδειά, το «Ανοιχτό Βιβλίο» επιχειρεί να συγκροτήσει ένα πολυφωνικό πεζογραφικό...
Πεζογραφικές χειραψίες
ΑΝΟΙΧΤΟ ΒΙΒΛΙΟ
Ενας απρόβλεπτος μοντερνιστής
Ο Νάνος Βαλαωρίτης (5 Ιουλίου 1921-13 Σεπτεμβρίου 2019), με τον θάνατο του οποίου κλείνει βιολογικά η γενιά του ’30, πιάνει τον μοντερνισμό στην αφετηρία του και τον ολοκληρώνει με τη μετα-υπερρεαλιστική και...
Ενας απρόβλεπτος μοντερνιστής
ΑΝΟΙΧΤΟ ΒΙΒΛΙΟ
Αγουρα πάθη, επίμονες μνήμες
Εν όψει έναρξης της νέας σχολικής χρονιάς (11 Σεπτεμβρίου) ο Χρήστος Αστερίου, ο Γιώργης Γιατρομανωλάκης, η Μαρία Μήτσορα, η Ευγενία Μπογιάνου, η Βασιλική Πέτσα, ο Χρίστος Κυθρεώτης και η Κατερίνα Σχινά...
Αγουρα πάθη, επίμονες μνήμες
ΑΝΟΙΧΤΟ ΒΙΒΛΙΟ
Τρεις αξιοπρόσεκτες πρωτοεμφανιζόμενες φωνές
Από τις «Ασύμβατες διαδρομές» της Βάσως Σπηλιοπούλου στη «Γλυσίνα», την πρώτη συλλογή διηγημάτων της Λένας Κορομηλά και την πρώτη συλλογή διηγημάτων της Μαρίας Βέρρου τα «Σκάμματα του χρόνου».
Τρεις αξιοπρόσεκτες πρωτοεμφανιζόμενες φωνές
ΑΝΟΙΧΤΟ ΒΙΒΛΙΟ
Μισαλλοδοξία και ανεκτικότητα
Η «μονοδοξία» είναι όρος της Π. Αθανασιάδη. Περιγράφει εύστοχα τη σταδιακή επιβολή της μίας και μοναδικής «δόξας» στο κοσμοπολιτικό πνευματικό περιβάλλον της όψιμης Ρωμαϊκής Αυτοκρατορίας, «την πορεία ενός...
Μισαλλοδοξία και ανεκτικότητα

Η efsyn.gr θεωρεί αυτονόητο ότι οι αναγνώστες της έχουν το δικαίωμα του σχολιασμού, της κριτικής και της ελεύθερης έκφρασης και επιδιώκει την αμφίδρομη επικοινωνία μαζί τους.

Διευκρινίζουμε όμως ότι δεν θέλουμε ο χώρος σχολιασμού της ιστοσελίδας να μετατραπεί σε μια αρένα απαξίωσης και κανιβαλισμού προσώπων και θεσμών. Για τον λόγο αυτόν δεν δημοσιεύουμε σχόλια ρατσιστικού, υβριστικού, προσβλητικού ή σεξιστικού περιεχομένου. Επίσης, και σύμφωνα με τις αρχές της Εφημερίδας των Συντακτών, διατηρούμε ανοιχτό το μέτωπο απέναντι στον φασισμό και τις ποικίλες εκφράσεις του. Έτσι, επιφυλασσόμαστε του δικαιώματός μας να μην δημοσιεύουμε ανάλογα σχόλια.

Σε όσες περιπτώσεις κρίνουμε αναγκαίο, απαντάμε στα σχόλιά σας, επιδιώκοντας έναν ειλικρινή και καλόπιστο διάλογο.

Η efsyn.gr δεν δημοσιεύει σχόλια γραμμένα σε Greeklish.

Τέλος, τα ενυπόγραφα άρθρα εκφράζουν το συντάκτη τους και δε συμπίπτουν κατ' ανάγκην με την άποψη της εφημερίδας