Παράκαμψη προς το κυρίως περιεχόμενο
Κόλαση δεν είναι οι άλλοι

Πώς μπορεί κάποιος να ανακαλεί με τέτοια ηδονική χαρά καταστροφές, εκτελέσεις, εμπρησμούς και βασανισμούς; Πώς μεταμορφώνεται κανείς σε ένα τέτοιο τέρας;

ΚΑΛΛΙΟΠΗ ΑΣΑΡΙΩΤΑΚΗ

Κόλαση δεν είναι οι άλλοι

  • A-
  • A+

«O Στρόοπ περιέγραφε την ανατίναξη της Μεγάλης Συναγωγής στις 16 Μαΐου 1943 χειρονομώντας όρθιος στη γωνία κοντά στα καλοριφέρ, με τα πόδια ελαφρώς ανοιχτά, το κεφάλι ψηλά, το πρόσωπο αναψοκοκκινισμένο από την έξαψη. Κατά κάποιον τρόπο φαινόταν ευτυχισμένος».

Ετσι αναφέρει ο Καζίμιερ Μοτσάρσκι ότι του αφηγήθηκε την ανατίναξη της Μεγάλης Συναγωγής ο Αντιστράτηγος Στρόοπ, ο αρχηγός των SS στη «Μεγάλη Δράση», την εκκαθάριση του Γκέτο της Βαρσοβίας την άνοιξη του 1943. Πώς μπορεί κάποιος να ανακαλεί με τέτοια ηδονική χαρά καταστροφές, εκτελέσεις, εμπρησμούς και βασανισμούς; Πώς μεταμορφώνεται κανείς σε ένα τέτοιο τέρας;

 

 

Αυτό μοιάζει να αναζητά στο βιβλίο του «Συνομιλίες με ένα Δήμιο» ο Μοτσάρσκι, Πολωνός αντιστασιακός και δημοσιογράφος που το 1949 φυλακίστηκε για 255 μέρες μαζί με τον θανάσιμο εχθρό του. Οι δύο είχαν βρεθεί αντιμέτωποι στη Βαρσοβία, ο Μοτσάρσκι, μάλιστα, σχεδίαζε να τον δολοφονήσει. Μετά το τέλος του πολέμου, όταν οι κομμουνιστικές αρχές είχαν συλλάβει πολλούς από τους αντιφρονούντες αντιστασιακούς της Armia Krajowa με την κατηγορία του φασισμού, τοποθέτησαν τους δύο κρατούμενους στο ίδιο κελί για να τους βασανίσουν.

Ο Μοτσάρσκι, σοκαρισμένος στην αρχή για τη βέβηλη σκέψη των συμπατριωτών του βρήκε αυτόν τον εγκλεισμό ως μια ευκαιρία να μελετήσει ένα πλάσμα τόσο σπάνιο όσο αυτός ο εγκληματίας. Αποφυλακίστηκε το 1955 (ο Στρόοπ είχε ήδη απαγχονιστεί το 1951) και το μεσοδιάστημα 1972-1974 άρχισε να δημοσιεύει στον Τύπο τις αναφορές από τις συζητήσεις τους. Τη λέξη αναφορά επιλέγει ο ίδιος ο Μοτσάρσκι, αντίθετος σε οποιαδήποτε «προσπάθεια λογοτεχνικού εξωραϊσμού». Πέθανε το 1975 πριν προλάβει να δει το βιβλίο τυπωμένο, μετά τον θάνατό του, όμως, οι αναφορές του έγιναν βασικό εργαλείο προσέγγισης του ψυχισμού των ναζί και διδάσκονται στα σχολεία της πατρίδας του.

Ο Στρόοπ γεννήθηκε Γιόζεφ αλλά, κατά τη διάρκεια του Β΄ Παγκοσμίου Πολέμου, άλλαξε το όνομά του σε Γιούργκεν για να δείξει τη δέσμευσή του στα πρωτογερμανικά έθιμα. Το ίδιο έκανε και με τη θρησκεία του αυτός ο γιος μιας πιστής καθολικής.

Oι «Συνομιλίες με ένα Δήμιο» περιγράφουν τη μεταμόρφωση των μελών μιας κοινωνίας σε τέρατα από τον ναζισμό. Τη σταδιακή αποξένωση από τον καθολικισμό, την αφαίρεση των εβραϊκών στοιχείων από τον πολιτισμό τους, την άρνηση της επικοινωνίας τους με τους Σλάβους. Ο Στρόοπ αποκρύπτει ότι ο μεγάλος του έρωτας ήταν μια Πολωνή και ευγνωμονεί γι’ αυτό τη μητέρα του που δεν τον άφησε να παντρευτεί κάποια που δεν ήταν άρια.

Εδώ βρίσκεται το σημαντικότερο επίτευγμα του Μοτσάρσκι. Αποκαλύπτει τα στοιχεία που επέτρεψαν στον ναζισμό να γιγαντωθεί στη μεσοπολεμική Γερμανία. Τον παραδοσιακό εθνικισμό με τη λατρεία για τους πολέμαρχους προγόνους όπως τον Αρμίνιο, τον αντισημιτισμό που τους επέτρεπε να κατηγορούν για όλα τα δεινά τους αλλόθρησκους συμπολίτες τους και την αδυσώπητη φιλαργυρία.

Ηταν διατεθειμένοι να κάνουν οτιδήποτε θα τους απέφερε κέρδος και φήμη. Μια γενιά που ανδρώθηκε με εκφράσεις όπως «η εντολή είναι εντολή» και «την τιμή μου τη λένε πίστη». Απέναντι στον Στρόοπ βρίσκεται ο Γκούσταβ Σίλκε, ο τρίτος κρατούμενος του κελιού, ένας χαμηλόβαθμος ναζί που κατακρίνει πολλές από τις αποφάσεις των ανωτέρων του. Αποκαλύπτεται η υποκρισία του Στρόοπ και η αγάπη του για την καλή ζωή, τις γυναίκες των πορνείων―συνήθεια αντίθετη με την οικογενειακή ηθική που κήρυττε―, ο φυγόπονος χαρακτήρας του και η διαφθορά σε κάθε βαθμίδα του κόμματος.

Οι τρεις κρατούμενοι, που καθένας κατηγορεί τον άλλο για το παρελθόν του θυμίζουν το σαρτρικό «Κεκλεισμένων των θυρών». Εδώ όμως, έρχεται η ανατροπή του Μοτσάρσκι. Δεν βασανίζεται από την παρουσία του εχθρού του, αν και εξοργίζεται για τις προνομιακές συνθήκες διαβίωσης που του εξασφαλίζουν οι δεσμοφύλακες με τη διπλή μερίδα φαγητού και την αλληλογραφία από τη γυναίκα του.

Μελετώντας τον Στρόοπ βρίσκει ένα νόημα στον εγκλεισμό του: τον αγώνα για κατανόηση του άλλου. Αντιστρέφοντας το «κόλαση είναι οι άλλοι» του Γάλλου στοχαστή, για τον Μοτσάρσκι «κόλαση δεν είναι οι άλλοι» αφού συζητώντας μαζί τους ο χρόνος της φυλακής παύει να είναι χαμένος, είναι ευκαιρία να προσεγγίσει ακραίες καταστάσεις της ύπαρξης.

ΑΝΟΙΧΤΟ ΒΙΒΛΙΟ
Σαν εφιάλτης του Πιρανέζι
Περιπλανώμενοι συγγραφείς και ποιητές ταξιδιώτες σε διαρκή αναζήτηση οι ήρωές του, ανοιχτά και χαίνοντα σαν πληγές τα κείμενά του, όλα τους συμπληρωματικές ψηφίδες ενός καφκικού σύμπαντος χτισμένου με κόπο και...
Σαν εφιάλτης του Πιρανέζι
ΑΝΟΙΧΤΟ ΒΙΒΛΙΟ
Παρτίτα της γραφής και της ανάγνωσης
Ο κανόνας είναι, μάλλον, πως όταν ένας συγγραφέας συγκεντρώνει έναν αριθμό ήδη δημοσιευμένων κειμένων του σε έναν τόμο, η ανθολογία συχνά πάσχει από υπερ-ετερογένεια, από έλλειψη αφηγηματικών νημάτων που...
Παρτίτα της γραφής και της ανάγνωσης
ΑΝΟΙΧΤΟ ΒΙΒΛΙΟ
Δύο ιδιαίτερες πεζογραφικές φωνές
Δύο προικισμένοι συγγραφείς, ο Μιχάλης Μακρόπουλος και ο Δημοσθένης Παπαμάρκος, που ακολουθούν πορεία ανοδική από βιβλίο σε βιβλίο, επανέρχονται με μία νουβέλα ο πρώτος και με μία συλλογή διηγημάτων ο δεύτερος.
Δύο ιδιαίτερες πεζογραφικές φωνές
ΑΝΟΙΧΤΟ ΒΙΒΛΙΟ
Η μύχια εξομολόγηση ως βιογραφία
Στο «Ημερολόγιο Πένθους» του Ρολάν Μπαρτ, ο συγγραφέας καταγράφει, μέρα-τη-μέρα και για σχεδόν δύο έτη, τις μεταμορφώσεις του πένθους του εξαιτίας του θανάτου της μητέρας του – εξαιτίας του κομμένου λώρου της...
Η μύχια εξομολόγηση ως βιογραφία
ΑΝΟΙΧΤΟ ΒΙΒΛΙΟ
Πλούσιοι και φτωχοί
Ο Πικετί διατρέχει τρεις αιώνες ιστορίας του κεφαλαίου και ερευνά την εξέλιξη της κατανομής του πλούτου και της δομής των ανισοτήτων στη μακρά διάρκεια. Συλλέγει, επεξεργάζεται, αναλύει και ερμηνεύει μια...
Πλούσιοι και φτωχοί
ΑΝΟΙΧΤΟ ΒΙΒΛΙΟ
Κολάζ και μοντάζ τεκμηρίων στη σύγχρονη ελληνική πεζογραφία
​Μέχρι το 2010, όταν ολοκλήρωσα τη διατριβή μου για το θέμα, η λογοτεχνία τεκμηρίων είχε ήδη κάνει αισθητή την παρουσία της με πολλούς συγγραφείς να είχαν γράψει πεζογραφήματα στηριγμένα σε εξωλογοτεχνικά...
Κολάζ και μοντάζ τεκμηρίων στη σύγχρονη ελληνική πεζογραφία

Η efsyn.gr θεωρεί αυτονόητο ότι οι αναγνώστες της έχουν το δικαίωμα του σχολιασμού, της κριτικής και της ελεύθερης έκφρασης και επιδιώκει την αμφίδρομη επικοινωνία μαζί τους.

Διευκρινίζουμε όμως ότι δεν θέλουμε ο χώρος σχολιασμού της ιστοσελίδας να μετατραπεί σε μια αρένα απαξίωσης και κανιβαλισμού προσώπων και θεσμών. Για τον λόγο αυτόν δεν δημοσιεύουμε σχόλια ρατσιστικού, υβριστικού, προσβλητικού ή σεξιστικού περιεχομένου. Επίσης, και σύμφωνα με τις αρχές της Εφημερίδας των Συντακτών, διατηρούμε ανοιχτό το μέτωπο απέναντι στον φασισμό και τις ποικίλες εκφράσεις του. Έτσι, επιφυλασσόμαστε του δικαιώματός μας να μην δημοσιεύουμε ανάλογα σχόλια.

Σε όσες περιπτώσεις κρίνουμε αναγκαίο, απαντάμε στα σχόλιά σας, επιδιώκοντας έναν ειλικρινή και καλόπιστο διάλογο.

Η efsyn.gr δεν δημοσιεύει σχόλια γραμμένα σε Greeklish.

Τέλος, τα ενυπόγραφα άρθρα εκφράζουν το συντάκτη τους και δε συμπίπτουν κατ' ανάγκην με την άποψη της εφημερίδας