Παράκαμψη προς το κυρίως περιεχόμενο
Θλιμμένος απολογισμός

Julian Barnes Η μοναδική ιστορία Μετάφραση: Κατερίνα Σχινά Μεταίχμιο, 2018 Σελ. 312

ΕΝΤΥΠΗ ΕΚΔΟΣΗ

Θλιμμένος απολογισμός

  • A-
  • A+

Δεν ξέρω αν κάθε άνθρωπος έχει μία και μοναδική ιστορία στη ζωή του. Μπορεί να έχει περισσότερες και η καθεμία να μοιάζει μοναδική. Ισως και να ’ναι πιο τυχερός αν έχει μία, εκείνη που τον σφραγίζει διά βίου και συνοψίζει ό,τι ο ίδιος λογαριάζει σαν έξαρση, ανάταση ή συνεπαρμό, το αίσθημα δηλαδή ότι ευνοήθηκε από καλόγνωμες δυνάμεις και του χαρίστηκε κάτι το σπάνιο και ενδεχομένως ανεύρετο σε άλλους. Ισως οι πιο πολλές «ιστορίες», οι πιο πολλές ερωτικές ιστορίες, πάει να πει, να νερώνουν τα αισθήματα, να εξασθενίζουν τις συγκινήσεις. Αλλά δεν είναι αυτή, ασφαλώς, η περίπτωση του κεντρικού ήρωα του Τζούλιαν Μπαρνς.

Δεν πρόκειται βέβαια για τόσο ξεχωριστή περίπτωση, αφού η σχέση ενός νέου άντρα με μια πολύ μεγαλύτερή του γυναίκα έχει βαθύ παρελθόν, διεγείροντας τα συγγραφικά αντανακλαστικά ανά τους αιώνες. Ο Πολ, ο νεαρός της ιστορίας μας, ερωτεύεται τη Σούζαν, παρτενέρ του στο τένις στο προάστιο του Λονδίνου όπου ζουν οι γονείς του και το οποίο επισκέπτεται στις καλοκαιρινές του διακοπές, μια γυναίκα που τον περνάει κοντά τριάντα χρόνια και είναι παντρεμένη με κάποιον τυπικό εκπρόσωπο της landed gentry· καταφέρνει να κερδίσει το ενδιαφέρον της και ρίχνεται με τα μούτρα στον έρωτα: αποσπάται από το οικογενειακό του περιβάλλον, αδιαφορεί για τις συμβάσεις της μεταπολεμικής αγγλικής μεσοαστικής κοινωνίας, διεκδικεί το αντικείμενο του πόθου του και το κερδίζει.

Καθώς θέλει την αγαπημένη του ολοκληρωτικά για τον εαυτό του, κάνει ό,τι μπορεί για να την απομακρύνει από τον σύζυγο και τα παιδιά της, επιδιώκοντας μια συμβίωση απόλυτη, αφιερωμένη σε έναν έρωτα που τον θεωρεί αιώνιο. Επίμονος σαν έφηβος που είναι, εγωιστής και κοντόφθαλμος, πείθει την άβουλη, κακοποιημένη από έναν βίαιο, υπέρβαρο, αλκοολικό σύζυγο, συμβιβασμένη σε μιαν ανούσια ζωή, ερωμένη του να τον ακολουθήσει. Για να βυθιστούν στη συνέχεια μαζί σε μιαν άβυσσο.

Συναρθρωμένο σε τρία μέρη, το πρώτο σε πρωτοπρόσωπη γραφή, το δεύτερο με έμφαση στο «συ» που δημιουργεί μιαν επίφαση αποστασιοποίησης και το τρίτο σε τριτοπρόσωπη αφήγηση, το τελευταίο μυθιστόρημα του τεχνίτη Τζούλιαν Μπαρνς παρακολουθεί την άνθιση αυτής της μοναδικής ιστορίας, την ωρίμανση και τη φυλλορροή της και, τέλος, τον οδυνηρό της σκληρό επίλογο.

Ο άθελά του εξουσιαστικός, εμμονικός κεντρικός ήρωας, αναμφίβολα ερωτευμένος (αλλά μήπως είναι κατά βάσιν ερωτευμένος με τον έρωτα, κολακευμένος από την προσοχή μιας πολύ μεγαλύτερής του γυναίκας, περήφανος που η σχέση του διαφέρει τόσο πολύ από τις ανώδυνες, και εν πολλοίς συμβατικές, σχέσεις των συνομηλίκων του;), ασκεί ανεπίγνωστα βία στη σύντροφό του, βία ψυχολογική: αντιστέκεται στην ανάγκη της να επισκέπτεται το οικογενειακό σπίτι, δεν κατανοεί τον διχασμό της ανάμεσα στον ίδιο και στα πρόσωπα της ζωής της (τον μετανιωμένο σύζυγο και δύο ενήλικες κόρες) και, με την τυφλότητα της νεότητας, δεν μπορεί να διακρίνει τις αντιφάσεις που ταλανίζουν την αγαπημένη του. Οταν η Σούζαν κατρακυλάει στο ποτό και από εκεί στην παράνοια, δεν θα υποπτευθεί ποτέ ότι ενδέχεται να έχει και αυτός ένα μερίδιο ευθύνης στην κατάπτωσή της.

Η λεπτότητα, η οξύτητα της παρατήρησης, το βάθος με το οποίο ο Τζούλιαν Μπαρνς παρακολουθεί την «αισθηματική αγωγή» του ήρωά του δίνουν το μέτρο της συγγραφικής του ιδιοφυΐας· επιπλέον, ο στοχασμός για τη μνήμη, τα χάσματα και τις στρεβλώσεις της, ή για τις επιπτώσεις επιλογών οι οποίες, όταν εισβάλλει το γήρας, βαραίνουν διπλά, προσδίδει στο μυθιστόρημα την ιδιαίτερη, ηθική του, βαρύτητα. Οπως και η επίγνωση πως «όταν είσαι νέος, δεν οφείλεις τίποτε στο μέλλον, όταν όμως γερνάς, έχεις χρέος απέναντι στο παρελθόν. Ενα χρέος απέναντι στο μόνο πράγμα που δεν μπορείς να αλλάξεις». Οπως και η προσπάθεια να αποδοθεί δικαιοσύνη στα πρόσωπα (τον απατημένο σύζυγο της Σούζαν, κυρίως) που μια αψίκορη νιότη ίσως είχε αδικήσει, μη έχοντας τη δυνατότητα να «δει» σε όλη τους τη βαθιά ανθρώπινη πολυπλοκότητα.

Δεν ξέρω, λοιπόν, αν κάθε άνθρωπος έχει μία και μοναδική ιστορία στη ζωή του. Αυτό που ξέρω, ή μάλλον αυτό που διαπιστώνω, όπως και κάθε αναγνώστης που θα διαβάσει το συγκινητικό, αφηγηματικά γοητευτικό αυτό τελευταίο μυθιστόρημα του μεγάλου στυλίστα (που, σημειωτέον, ευτύχησε στην απόδοσή του στη γλώσσα μας από την Κατερίνα Σχινά) είναι πόσο έχει συλλάβει ο Μπαρνς τον παλμό της ζωής, πόσο η ήπια, εξομολογητική του αφήγηση καταφέρνει να διεισδύσει σε μύχιες περιοχές του εαυτού που ακόμα και ο ίδιος ο «εαυτός» δεν τολμάει, συχνά, να αντικρίσει.

Και να επιβεβαιώσει κάτι που ο ίδιος είχε επισημάνει, σε ένα ωραίο κείμενό του για τη σχέση του με τα βιβλία –ως αναγνώστης πια– το οποίο είχε κυκλοφορήσει σε μορφή φυλλαδίου από τις εκδόσεις Μεταίχμιο πριν από μερικά χρόνια: πως όταν διαβάζεις ένα σπουδαίο βιβλίο, δεν δραπετεύεις από τη ζωή, βυθίζεσαι σ’ αυτήν.

Μπορεί να υπάρχει μια επιφανειακή απόδραση –σε διαφορετικές χώρες, ήθη, γλωσσικά σχήματα–, όμως αυτό που κατά βάθος κάνεις είναι να διευρύνεις τους τρόπους με τους οποίους κατανοείς τις λεπτές αποχρώσεις της ζωής, τα παράδοξά της, τις χαρές της, τους πόνους και τις αλήθειες της. Η ανάγνωση και η ζωή δεν εξελίσσονται ξεχωριστά – συμβιώνουν. Και για το σοβαρό έργο της φαντασιακής ανακάλυψης και της αυτογνωσίας υπάρχει και παραμένει ένα και μόνο τέλειο σύμβολο: το έντυπο βιβλίο.

  

ΑΝΟΙΧΤΟ ΒΙΒΛΙΟ
Μάχη απέναντι στα κλειστά συστήματα
Στο βιβλίο του Θανάση Καλαφάτη «Μια ηλιαχτίδα σε πέτρινους τοίχους - Τα χρόνια του εγκλεισμού, 1966-1974» αποτυπώνεται μια ολόκληρη δεκαετία μέσα από 64 προσωπικές ιστορίες.
Μάχη απέναντι στα κλειστά συστήματα
ΑΝΟΙΧΤΟ ΒΙΒΛΙΟ
Ανταλλάσσοντας ποιητικά και ψυχικά φορτία
Συνδυάζοντας φιλολογική οξυδέρκεια, βαθιά γνώση της λογοτεχνίας μας του 20ού αιώνα και αναγνωστική ευαισθησία, η Αθηνά Βογιατζόγλου στρέφει, για ακόμα μια φορά, το ερευνητικό της ενδιαφέρον στο πεδίο της...
Ανταλλάσσοντας ποιητικά και ψυχικά φορτία
ΑΝΟΙΧΤΟ ΒΙΒΛΙΟ
Θέλω το γράψιμο να μας κάνει να έχουμε κάτι να περιμένουμε
Το πρώτο βιβλίο του Νίκου Βεργέτη, το «Χόλι Μάουντεν» (εκδ. Κέλευθος 2017), χαρακτηρίστηκε –ατυχώς κατά τη γνώμη μου– παραληρηματικός μονόλογος ενός ετοιμοθάνατου. Το «Χόλι Μάουντεν» ασφαλώς και έχει τη μορφή...
Θέλω το γράψιμο να μας κάνει να έχουμε κάτι να περιμένουμε
ΑΝΟΙΧΤΟ ΒΙΒΛΙΟ
Ενας απρόβλεπτος μοντερνιστής
Ο Νάνος Βαλαωρίτης (5 Ιουλίου 1921-13 Σεπτεμβρίου 2019), με τον θάνατο του οποίου κλείνει βιολογικά η γενιά του ’30, πιάνει τον μοντερνισμό στην αφετηρία του και τον ολοκληρώνει με τη μετα-υπερρεαλιστική και...
Ενας απρόβλεπτος μοντερνιστής
ΑΝΟΙΧΤΟ ΒΙΒΛΙΟ
Αγουρα πάθη, επίμονες μνήμες
Εν όψει έναρξης της νέας σχολικής χρονιάς (11 Σεπτεμβρίου) ο Χρήστος Αστερίου, ο Γιώργης Γιατρομανωλάκης, η Μαρία Μήτσορα, η Ευγενία Μπογιάνου, η Βασιλική Πέτσα, ο Χρίστος Κυθρεώτης και η Κατερίνα Σχινά...
Αγουρα πάθη, επίμονες μνήμες
ΑΝΟΙΧΤΟ ΒΙΒΛΙΟ
Τρεις αξιοπρόσεκτες πρωτοεμφανιζόμενες φωνές
Από τις «Ασύμβατες διαδρομές» της Βάσως Σπηλιοπούλου στη «Γλυσίνα», την πρώτη συλλογή διηγημάτων της Λένας Κορομηλά και την πρώτη συλλογή διηγημάτων της Μαρίας Βέρρου τα «Σκάμματα του χρόνου».
Τρεις αξιοπρόσεκτες πρωτοεμφανιζόμενες φωνές

Η efsyn.gr θεωρεί αυτονόητο ότι οι αναγνώστες της έχουν το δικαίωμα του σχολιασμού, της κριτικής και της ελεύθερης έκφρασης και επιδιώκει την αμφίδρομη επικοινωνία μαζί τους.

Διευκρινίζουμε όμως ότι δεν θέλουμε ο χώρος σχολιασμού της ιστοσελίδας να μετατραπεί σε μια αρένα απαξίωσης και κανιβαλισμού προσώπων και θεσμών. Για τον λόγο αυτόν δεν δημοσιεύουμε σχόλια ρατσιστικού, υβριστικού, προσβλητικού ή σεξιστικού περιεχομένου. Επίσης, και σύμφωνα με τις αρχές της Εφημερίδας των Συντακτών, διατηρούμε ανοιχτό το μέτωπο απέναντι στον φασισμό και τις ποικίλες εκφράσεις του. Έτσι, επιφυλασσόμαστε του δικαιώματός μας να μην δημοσιεύουμε ανάλογα σχόλια.

Σε όσες περιπτώσεις κρίνουμε αναγκαίο, απαντάμε στα σχόλιά σας, επιδιώκοντας έναν ειλικρινή και καλόπιστο διάλογο.

Η efsyn.gr δεν δημοσιεύει σχόλια γραμμένα σε Greeklish.

Τέλος, τα ενυπόγραφα άρθρα εκφράζουν το συντάκτη τους και δε συμπίπτουν κατ' ανάγκην με την άποψη της εφημερίδας