• Αθήνα
    Αίθριος καιρός
    22°C 19.2°C / 24.2°C
    2 BF
    64%
  • Θεσσαλονίκη
    Ελαφρές νεφώσεις
    20°C 17.0°C / 21.9°C
    1 BF
    69%
  • Πάτρα
    Αίθριος καιρός
    19°C 13.0°C / 19.4°C
    0 BF
    56%
  • Ιωάννινα
    Αίθριος καιρός
    11°C 10.9°C / 10.9°C
    1 BF
    93%
  • Αλεξανδρούπολη
    Ελαφρές νεφώσεις
    16°C 15.9°C / 15.9°C
    0 BF
    82%
  • Βέροια
    Ελαφρές νεφώσεις
    20°C 17.0°C / 19.9°C
    1 BF
    77%
  • Κοζάνη
    Αίθριος καιρός
    13°C 13.4°C / 16.2°C
    1 BF
    100%
  • Αγρίνιο
    Αίθριος καιρός
    19°C 19.3°C / 19.3°C
    1 BF
    61%
  • Ηράκλειο
    Αίθριος καιρός
    17°C 16.8°C / 24.4°C
    3 BF
    77%
  • Μυτιλήνη
    Ελαφρές νεφώσεις
    19°C 18.9°C / 19.6°C
    0 BF
    63%
  • Ερμούπολη
    Αίθριος καιρός
    20°C 20.4°C / 21.8°C
    0 BF
    77%
  • Σκόπελος
    Αίθριος καιρός
    20°C 20.1°C / 20.1°C
    2 BF
    85%
  • Κεφαλονιά
    Αίθριος καιρός
    20°C 20.0°C / 20.0°C
    0 BF
    62%
  • Λάρισα
    Αίθριος καιρός
    18°C 18.4°C / 18.4°C
    0 BF
    83%
  • Λαμία
    Αίθριος καιρός
    21°C 15.5°C / 23.4°C
    0 BF
    68%
  • Ρόδος
    Αίθριος καιρός
    20°C 19.8°C / 20.4°C
    3 BF
    68%
  • Χαλκίδα
    Αίθριος καιρός
    20°C 18.0°C / 22.7°C
    1 BF
    63%
  • Καβάλα
    Αυξημένες νεφώσεις
    20°C 19.9°C / 19.9°C
    0 BF
    78%
  • Κατερίνη
    Αίθριος καιρός
    18°C 15.7°C / 20.5°C
    1 BF
    97%
  • Καστοριά
    Ελαφρές νεφώσεις
    16°C 15.7°C / 15.7°C
    1 BF
    86%

Bodo Kirchhoff «Οταν δεν το περιμένεις» Μυθιστόρημα Μετάφραση: Δέσποινα Κανελλοπούλου Αιώρα, 2017 Σελ. 217

ΕΝΤΥΠΗ ΕΚΔΟΣΗ

Αντίδοτο στην αδράνεια

  • A-
  • A+

Ζευγάρι; Οχι, δεν ήταν ζευγάρι. Απλώς ένας άντρας και μία 
γυναίκα. Μιλούσαν στον πληθυντικό. Το Εσύ έχει κάποια 
αξία μόνο όταν έχει προκύψει μέσα από το Εσείς (σελ. 27) 

Ο Ράιτερ, πρώην μικρομεσαίος εκδότης βιβλίων λογοτεχνίας, ζει μόνος πια στους πρόποδες των Αλπεων, σε ένα συγκρότημα που στεγάζει κυρίως συνταξιούχους. Η Λεόνι Παλμ, πρώην ιδιοκτήτρια καταστήματος με καπέλα, ζει στο ίδιο συγκρότημα και, το βράδυ που ο Ράιτερ επιστρέφει στο μικρό διαμέρισμά του με το αντίτυπο ενός μικρού βιβλίου, του χτυπά αναπάντεχα την πόρτα.

Ανάμεσα στους δύο μεσήλικες αναπτύσσεται ένας διάχυτος ηλεκτρισμός και, σύντομα, ένα μίγμα αμηχανίας και έλξης τούς κινητοποιεί να ξεκινήσουν μέσα στη νύχτα ένα ταξίδι από τον παγωμένο Βορρά προς τον ιταλικό Νότο — ένα πέρασμα στο οποίο οι Γερμανοί επί δεκαετίες επιστρέφουν με την έξη αποδημητικών πουλιών. Κατά τη διάρκεια του οδοιπορικού τους αυτού, οι δύο ήρωες του Γερμανού συγγραφέα Μπόντο Κίρχοφ (Αμβρούργο, 1948) θα αντιπαρατεθούν στην αδράνεια των τελευταίων ετών της ζωής τους, θα μιλήσουν για τις πιο μύχιες πτυχές των προσωπικών τους ιστοριών, θα πάρουν υπό την προστασία τους ένα ξένο κορίτσι που θα επωμιστεί, ακούσια, τον ρόλο του καταλύτη στη σχέση τους. 

Το «Οταν δεν το περιμένεις» (απόδοση του μάλλον αμετάφραστου «Widerfahrnis» του πρωτότυπου τίτλου σε μια πολύ καλή μετάφραση) είναι το τρίτο βιβλίο του πολυγραφότατου Μπόντο Κίρχοφ που μεταφράζεται στα ελληνικά —με τα «Ινφάντα» (Καστανιώτης, 1992) και «Η μικρή Γκάρμπο» (Μελάνι, 2008) να έχουν προηγηθεί— αλλά κι εκείνο που απέσπασε την υψηλότερη διάκριση της έως σήμερα συγγραφικής πορείας του Κίρχοφ, το Γερμανικό Βραβείο Λογοτεχνίας (2016). Και το ανά χείρας βιβλίο δεν είναι παρά μια παραβολή που επικεντρώνεται στον έρωτα, ιδωμένο μέσα από το φίλτρο της εμπειρίας, και στην ανθρωπιά, εν μέσω του σημερινού ρευστότατου κοινωνικού πλαισίου. 

Για ποιες εκδοχές του έρωτα και της ανθρωπιάς, όμως, μας μιλά ο Κίρχοφ; Συχνά τα προσχήματα της αφήγησης είναι απλοϊκά, εξίσου συχνά οι προσεγγίσεις στα ζητήματα της μετανάστευσης και της ευρωπαϊκής ταυτότητας είναι επιφανειακά. Κι όμως, ο συγγραφέας καταφέρνει να αποφύγει τους μελοδραματισμούς, όσο καταφέρνει να αποφύγει και τις κακοτοπιές μιας εκ καθέδρας προσέγγισης της σύγχρονης πραγματικότητας. Οι δυο του ήρωες, ο Ράιτερ και η Λεόνι, είναι αντισυμβατικοί, μα είναι ταυτόχρονα και δύο «μέσοι» Ευρωπαίοι.

Εκπλήσσουν και εκπλήσσονται, προσπαθούν ξανά και αποτυγχάνουν ξανά. Παίρνοντας τα τεκταινόμενα της αφήγησης με τη σειρά με την οποία τα απαντά ο αναγνώστης, δύο πρώην αστοί εκκινούν για ένα, κατά τα φαινόμενα, παράδοξο road trip με προορισμό τις ακτές την Νότιας Ιταλίας.

Η δύναμη που τους εξωθεί να καταβάλουν, πρώτα απ’ όλα, την αδράνεια της ύστερης ζωής τους είναι εκείνη του όψιμου έρωτα — ο Ράιτερ βρίσκει στην παρουσία της Λεόνι τη μαγεία της ευκαιρίας για συντροφικότητα, όσο κι αν εκείνη είναι που στην ουσία κινεί τα νήματα.

Ομως, δύο άνθρωποι στις τελευταίες δεκαετίες της ζωής τους κουβαλούν περισσότερη ιστορία από ό,τι μέλλον, και οι εμπειρίες του παρελθόντος περιμένουν και τους δύο στη γωνία: η Λεόνι έχει χάσει την κόρη της, ο Ράιτερ την πιο καθοριστική σχέση της ζωής του. Ετσι, ο έρωτας που επιφυλάσσει γι' αυτούς ο Κίρχοφ είναι εξ ορισμού αντίβαρο στα προσωπικά τους κενά. Την ίδια στιγμή, όμως, είναι και το αποκορύφωμα της ανάγκης για ειλικρινή ανθρώπινη επαφή. 

Κι όταν, τελικά, το ταξίδι προς τη θάλασσα του Τάραντα βρίσκεται σε πλήρη εξέλιξη, το τοπίο της Ιταλίας στολίζεται με καραβάνια μεταναστών που επιχειρούν την αντίστροφη διαδρομή: από τη Μεσόγειο προς τη γερμανική Γη της Επαγγελίας. Το μοτίβο αυτό, που ο Κίρχοφ κρατά σε δεύτερο πλάνο, με τις διακυμάνσεις στη σχέση του Ράιτερ και της Λεόνι σε πρώτο, περνά στο κέντρο της αφηγηματικής σκηνής όταν στη Σικελία το ζευγάρι θα συναντήσει ένα νεαρό, μελαψό και αμίλητο κορίτσι που ζητιανεύει.

Μέσω μιας ακόμα, φαινομενικά, απλοϊκής λύσης, ο συγγραφέας θα βάλει τη Λεόνι να επιμείνει ώστε να «υιοθετήσουν» τη μικρή, να της ψωνίσουν και να την ταΐσουν, πριν εκείνη φύγει προκειμένου να επιστρέψει στους ομοεθνείς της. Κι όσο κι αν ο τρόπος του Κίρχοφ δεν ευτελίζει τις εν λόγω σκηνές, δεν παύει αυτό να είναι το πλέον αδύναμο κομμάτι του βιβλίου, όπου ο Ράιτερ και η Λεόνι αναπληρώνουν, χωρίς ιδιαίτερη επιτυχία, τα γονεϊκά τους κενά. 

Εν τέλει η παραβολή του Κίρχοφ διαλύεται στα εξ ων συνετέθη: ο έρωτας παρουσιάζεται όπως είναι πραγματικά, ισχυρός μα συχνά αδιέξοδος, η ανθρωπιά το ίδιο, ευπρόσδεκτη μα όχι πάντα επαρκής, και η ανθρώπινη συνθήκη ως μια δύναμη φυγόκεντρη της αδράνειας της μοναξιάς. Είναι όμως η χαμηλόφωνη αφήγηση του συγγραφέα και η ιδιαίτερη γωνία θέασης που κάνουν τη διαφορά.

Η τριτοπρόσωπη αφήγηση χρησιμοποιεί ως σημείο αναφοράς τον Ράιτερ, ο οποίος με τη σειρά του αντιμετωπίζει κάθε σκηνή του ταξιδιού του με τη Λεόνι ως ένα οιονεί απόσπασμα μυθιστορήματος που καλείται να επιμεληθεί. Σχολιάζει, κυρίως στον εαυτό του, αν θα ήταν η εν λόγω σκηνή πειστική ή «αφηγήσιμη», αν θα μπορούσε να ταιριάξει στον κυρίως άξονα της ιστορίας, αν θα έδινε ταυτότητα στο υποθετικό βιβλίο χωρίς να πολυλογεί. Εξάλλου, η εμπειρία δεν είναι παρά τα όσα απομένουν από την αφήγησή της — και ο Κίρχοφ το γνωρίζει άριστα αυτό. 

 

Ακολουθήστε μας στο Google news
ΑΝΟΙΧΤΟ ΒΙΒΛΙΟ
Η διεθνής των εγωτιστών
Υπό το πρίσμα ενός ψυχαναλυτικά εννοούμενου εγωτισμού, ιδεολογικές διαφορές και δίπολα που φαντάζουν απόλυτα γίνονται πορώδη και, αίφνης, εντελώς προσωρινά, ικανά να μεταβαίνουν στο αντίθετό τους μέσα σε...
Η διεθνής των εγωτιστών
ΑΝΟΙΧΤΟ ΒΙΒΛΙΟ
Plutôt la vie
Η Λ. Διβάνη, βιογραφώντας τη Δ. Σωτηρίου, δείχνει και τον δικό της τρόπο σκέψης: έτσι στο βιβλίο η ζωή της Μικρασιάτισσας συγγραφέως διαθλάται στο βλέμμα μιας σύγχρονης ιστορικού που θαυμάζει αλλά και κρίνει...
Plutôt la vie
ΑΝΟΙΧΤΟ ΒΙΒΛΙΟ
Η ηθική του μυθιστορήματος
Αυτό που κερδίζουμε από την ανάγνωση του τόμου είναι η επανένταξη των μυθιστορημάτων στα νέα συμφραζόμενα, στις νέες εμπειρίες που έχουν εισχωρήσει αποκαλυπτικά στη συλλογική συνείδηση.
Η ηθική του μυθιστορήματος
ΑΝΟΙΧΤΟ ΒΙΒΛΙΟ
Η ζωή μετά το στρατόπεδο
Η ποιητική αφήγηση –στα όρια της αλληγορίας– και η εφιαλτική σκηνοθεσία, συντονισμένες απόλυτα με την άγρυπνη συνείδηση του εξουθενωμένου Μπάρτφους, παλεύουν με το γνωστό ερώτημα: πώς αναπαριστάται το...
Η ζωή μετά το στρατόπεδο
ΑΝΟΙΧΤΟ ΒΙΒΛΙΟ
Μια αντιφατική διαδρομή
Ο πόλεμος μεταξύ Ιρλανδών και Βρετανών το 1921 και οι επακόλουθες συμφωνίες οδήγησαν στην ίδρυση της Δημοκρατίας της Ιρλανδίας, από την οποία όμως έμεινε έξω η επαρχία του Ολστερ, που παρέμεινε στη βρετανική...
Μια αντιφατική διαδρομή
ΑΝΟΙΧΤΟ ΒΙΒΛΙΟ
Η αμφιθυμία του χρόνου
Η νέα συλλογή διηγημάτων του Γιώργου Σκαμπαρδώνη υποβάλλει εξαρχής στον αναγνώστη μια ιδιαίτερη και παράξενη γοητεία.
Η αμφιθυμία του χρόνου

Η efsyn.gr θεωρεί αυτονόητο ότι οι αναγνώστες της έχουν το δικαίωμα του σχολιασμού, της κριτικής και της ελεύθερης έκφρασης και επιδιώκει την αμφίδρομη επικοινωνία μαζί τους.

Διευκρινίζουμε όμως ότι δεν θέλουμε ο χώρος σχολιασμού της ιστοσελίδας να μετατραπεί σε μια αρένα απαξίωσης και κανιβαλισμού προσώπων και θεσμών. Για τον λόγο αυτόν δεν δημοσιεύουμε σχόλια ρατσιστικού, υβριστικού, προσβλητικού ή σεξιστικού περιεχομένου. Επίσης, και σύμφωνα με τις αρχές της Εφημερίδας των Συντακτών, διατηρούμε ανοιχτό το μέτωπο απέναντι στον φασισμό και τις ποικίλες εκφράσεις του. Έτσι, επιφυλασσόμαστε του δικαιώματός μας να μην δημοσιεύουμε ανάλογα σχόλια.

Σε όσες περιπτώσεις κρίνουμε αναγκαίο, απαντάμε στα σχόλιά σας, επιδιώκοντας έναν ειλικρινή και καλόπιστο διάλογο.

Η efsyn.gr δεν δημοσιεύει σχόλια γραμμένα σε Greeklish.

Τέλος, τα ενυπόγραφα άρθρα εκφράζουν το συντάκτη τους και δε συμπίπτουν κατ' ανάγκην με την άποψη της εφημερίδας