Παράκαμψη προς το κυρίως περιεχόμενο
  • Αθήνα
    Αραιές νεφώσεις
    17°C 15.6°C / 19.0°C
    2 BF
    52%
  • Θεσσαλονίκη
    Αραιές νεφώσεις
    14°C 13.3°C / 15.6°C
    3 BF
    58%
  • Πάτρα
    Αραιές νεφώσεις
    16°C 14.4°C / 17.0°C
    4 BF
    63%
  • Ιωάννινα
    Αυξημένες νεφώσεις
    10°C 6.7°C / 13.0°C
    1 BF
    50%
  • Αλεξανδρούπολη
    Ελαφρές νεφώσεις
    16°C 16.0°C / 16.0°C
    3 BF
    41%
  • Βέροια
    Αυξημένες νεφώσεις
    14°C 13.3°C / 15.0°C
    2 BF
    40%
  • Κοζάνη
    Αραιές νεφώσεις
    10°C 10.0°C / 10.6°C
    2 BF
    43%
  • Αγρίνιο
    Αραιές νεφώσεις
    11°C 5.6°C / 17.0°C
    4 BF
    63%
  • Ηράκλειο
    Ελαφρές νεφώσεις
    19°C 19.0°C / 20.0°C
    3 BF
    77%
  • Μυτιλήνη
    Σποραδικές νεφώσεις
    19°C 19.0°C / 19.0°C
    1 BF
    72%
  • Ερμούπολη
    Ελαφρές νεφώσεις
    18°C 18.0°C / 18.9°C
    3 BF
    63%
  • Σκόπελος
    Αυξημένες νεφώσεις
    10°C 10.0°C / 10.0°C
    2 BF
    79%
  • Κεφαλονιά
    Αραιές νεφώσεις
    17°C 17.0°C / 17.0°C
    3 BF
    42%
  • Λάρισα
    Αυξημένες νεφώσεις
    12°C 12.0°C / 12.8°C
    3 BF
    62%
  • Λαμία
    Αυξημένες νεφώσεις
    13°C 8.3°C / 15.0°C
    3 BF
    52%
  • Ρόδος
    Ελαφρές νεφώσεις
    21°C 21.0°C / 21.0°C
    4 BF
    60%
  • Χαλκίδα
    Αραιές νεφώσεις
    15°C 12.2°C / 16.0°C
    2 BF
    55%
  • Καβάλα
    Ελαφρές νεφώσεις
    15°C 13.9°C / 16.0°C
    3 BF
    31%
  • Κατερίνη
    Αυξημένες νεφώσεις
    14°C 13.3°C / 15.0°C
    2 BF
    68%
  • Καστοριά
    Αραιές νεφώσεις
    11°C 10.0°C / 12.8°C
    2 BF
    43%
Το ποίημα ως κατοικήσιμος τόπος
ΧΑΡΗΣ ΠΑΠΑΔΗΜΗΤΡΑΚΟΠΟΥΛΟΣ
ΕΝΤΥΠΗ ΕΚΔΟΣΗ

Το ποίημα ως κατοικήσιμος τόπος

  • A-
  • A+
Ακολουθήστε μας στο Google news

Ο ποιητής Ντίνος Σιώτης (1944) συγκεντρώνει τα ποιήματα της περιόδου 1969-1999 σε έναν καλαίσθητο τόμο, σημειώνοντας: «Από τα πρώτα ποιήματα της Απόπειρας του 1969, γραμμένα στην Ελλάδα των συνταγματαρχών, έως τα ποιήματα του Ιωνά, γραμμένα εξ ολοκλήρου στη Βοστόνη το 1999, τα θέματα, που διασχίζουν τον τόμο, είναι τα ίδια: ξενιτεμός, μοναξιά, νοσταλγία, έρωτας, μετακομίσεις, απώλεια, μνήμη, χρόνος, η πατρώα Τήνος και οι αντιφάσεις και παραλογισμοί του σύγχρονου κόσμου». 

Κι εμείς, με τη σειρά μας, θα σταθούμε εξ αρχής σε κομβικά ποιήματα-στιγμιότυπα, ώστε να δώσουμε το στίγμα του ποιητή. Το οποίο ήδη στην πρώτη συλλογή, στα 25 του χρόνια, εμφανίζεται σχηματισμένο, τόσο θεματικά όσο και ως μορφή. Γράφει λοιπόν: «Κι όταν / μετά από χρόνια / είδε πως δεν υπήρχε / βάθος, / φόρεσε / τον καθρέφτη / στο κεφάλι / ψάχνοντας / για το πρόσωπο / της παιδικής ηλικίας», ή: «Τι σ’ έφερε σ’ αυτό το σιωπηλό μαρτύριο φωτός; […] Πάνω απ’ το φως κι απ’ ό,τι ενδόμυχα σε βασανίζει / υπάρχει ο δρόμος της φυγής. / Πολυσύχναστος. / Τις Κυριακές γεμίζει από νωρίς. / Κανείς δε φεύγει. / Πηγαίνουν κι έρχονται μέχρι αργά το βράδυ. / Ομως κανείς δε φεύγει». 

Για να «καταλήξει», τριάντα χρόνια μετά: «Η θάλασσα παραμένει ακίνητη και αόρατη, / βυθισμένη σ’ ένα σκοτεινό χάος / […] / [ακούω] το βαρκάρη να σπρώχνει τη νοητή βάρκα του / προς τις όχθες της πλάστιγγας του σύμπαντος». 

Ο Σιώτης λοιπόν εμφανίζεται «γνήσια» μετα-λυρικός, με το «μετά» να λειτουργεί χρονικά, δηλαδή ως post και ταυτόχρονα ανακλαστικά και εποπτικά, δηλαδή ως «meta», το οποίο επιστρέφει στον εαυτό παρατηρώντας και υπονομεύοντας τους όρους λειτουργίας του. 

Ως νεωτερικό, δια-κειμενικό «υποκείμενο», ως ένας Lucas Samaras της ποίησής μας, καταθέτει ποιήματα-polaroid, της μιας -τάχα- χρήσεως και της αυτόματης εμφάνισης, που όμως σμιλεύουν το φως προσωρινά, κυρτώνοντας τον χωροχρόνο που μας συμβαίνει. Γράφει μάλιστα στο ποίημα «Λάθος στροφή» (της συλλογής «Μουσείο αέρος»): «Ολα υποχωρούν προς τα εμπρός, / λυγίζουν τα ντουβάρια του σκοταδιού, / όλα παίρνουν μια κλίση προς το φως, αλλά / ξαφνικά υποχωρούν, λοξοδρομούν, / παίρνουν λάθος στροφή με θέα τη μνήμη». 

Με ποιήματα-χαλιά, τα οποία τραβά κάτω από τα πόδια μας, και με ποιήματα-μοχλούς, που μας σκαλίζουν ανατρέποντας ή και ανασηκώνοντάς μας, φωτίζει αποκαλύπτοντας τις δομές της πρόσληψης και της αφετηρίας μας, για να κινηθεί προς τους τρόπους λειτουργίας των εξουσιαστικών δομών και μηχανισμών. 

Με τον ποιητικό του τρόπο που ενώ «ξεκινά» ποιητικά από τον Γκίνσμπεργκ και έρχεται σε εμάς μέσω του Νάνου Βαλαωρίτη, παίρνει άλλες διαστάσεις τείνοντας προς έναν ποιητή-Φουκό. Ο οποίος φέρνει έναν άλλον αέρα στα γράμματά μας, νέο και πολυ-δυναμικό, με τον οποίο όμως είναι δύσκολο να δροσιστείς και να ανακουφιστείς. Γιατί εκεί που περιμένεις μια πρωινή αύρα σε χτυπά μια βαρυχειμωνιά, μια θύελλα που σε πετά από το ποίημα σε έναν άλλον τόπο-μη τόπο, ως ένα εκτόπισμα. 

Ως ποιητής, καλπάζει μετά τον χαμό, βλέποντας μετα-μοντέρνα -μετά το μοντέρνο και με υπερβολικά μοντέρνο τρόπο- τη δυναστευμένη συναίνεση μιας εποχής. Κι από εκεί, όχι μόνο αποκαλύπτεται ως κάποιος που μετα-στοιχειώνεται, ως ένα ρευστό, διαισθητικό στοιχείο, και αλλάζει ρόλους με οξυμένη την ενσυναίσθησή του, αλλά αλλάζει διαδραστικά τους φωτισμούς και τις σκιάσεις, τις γωνίες λήψεις και τα εκάστοτε φίλτρα βάθους ή επιφανείας που χρησιμοποιεί. Αποκαλύπτοντας το δυναμικά ελισσόμενο πλέγμα, το οποίο σχηματίζεται μεταξύ του ποιητή και της πραγματικότητας, μεταξύ του ποιήματος και του αναγνώστη. Εξασκώντας όχι μόνο την ανοικείωσή μας απέναντι στα φαινόμενα, αλλά δείχνοντας πως το ποίημα μπορεί να καταστεί ένας κατοικήσιμος τόπος. 

Ετσι τα ποιήματα στον Σιώτη λειτουργούν ως taylor made αποκρυσταλλώσεις της φορτισμένης και εκτονούμενης κάθε φορά συναισθηματικής-νοηματικής ακολουθίας του. Ως ενεργοποιούμενα πεδία που αναδύονται διαφορετικά στο κάλεσμά μας. Εντός του ορίου του το ίδιο το ποίημα επιπρόσθετα, ή και το φώνημα, δεν θραύεται, ούτε εξαντλείται -πόσο μάλλον η ταυτότητα, ή η οντότητά του, μες στη ρευστότητα και την παροδικότητά της- παραμένοντας περίκλειστο σε οποιαδήποτε τυποποίηση. 

Απομακρυνόμενος έως τέλους από το υπερβατολογικό ατομο-κεντρικό εγώ, που κινείται στη βαθμίδα τού «εγώ σκέφτομαι», στη θέση του τοποθετεί μια άλλη στάση. Αυτή όπου ο φορέας της δυνατότητας μιας συνάντησης, ριζικά εκτός του υποκειμένου, αναδύεται στον τόπο της γλώσσας και της ποίησης, καθιστάμενος ομιλούν υποκείμενο «μόνο στον βαθμό που συναλλάσσεται με το σύστημα των γλωσσικών διαφορών». Επιτρέποντας την ανάδυση τόσο του προσώπου όσο και κατ’ επέκταση των καλλιτεχνικών-ποιητικών εκφορών, που διαφοροποιούνται συν-σχηματίζοντας ένα μεταβλητό «ολικό» πλέγμα, εντός και μέσω του οποίου συμβαίνουμε ως διακριτές εκφάνσεις και άρα, σε τελική ανάλυση, συν-υπάρχουμε. 

Ας μην κλείσουμε όμως έτσι, αλλά επιστρέφοντας τον λόγο στον 25χρονο ποιητή που έγραφε το 1969: «Θυμάμαι / τις πατημασιές στην άμμο / καθώς έτρεχες σαν ζαρκάδι /έξω απ’ τη γέφυρα του κόσμου […] Και τα μαλλιά σου / κάμποι πυρρόξανθοι / παίζανε με σαφήνεια στο καλοκαίρι. / Θυμάμαι / κι η καρδιά μου στενεύει», ή, δύο χρόνια νωρίτερα, το 1967: «Κάποτε θα βρεθούμε πίσω απ’ τον ήλιο […] θ’ ανακαλύψουμε μες στην ψυχή μας / μια πόλη χωρίς αρχιτεκτονική» («Κάποτε»). 

  

ΑΝΟΙΧΤΟ ΒΙΒΛΙΟ
Από τη ρητορική στη λογοτεχνία
Ενα πανόραμα της πρώιμης και της μεσοβυζαντινής λογοτεχνικής θεωρίας και πρακτικής με επίκεντρο τις ημέρες και, κυρίως, τα έργα ενός πληθωρικού επαγγελματία διανοούμενου και παθιασμένου παιγνιώδη δημιουργού...
Από τη ρητορική στη λογοτεχνία
ΑΝΟΙΧΤΟ ΒΙΒΛΙΟ
Μνημειώνοντας τη φθορά
Η φωτογραφία αποτελεί το στίγμα, το φυσικό αποτύπωμα, τη νεκρική μάσκα του πραγματικού. Εχει χαρακτηριστεί τέχνη ελεγειακή, τέχνη του λυκόφωτος, καθώς οι φωτογραφίες ως memento mori και ως όργανο της μνήμης...
Μνημειώνοντας τη φθορά
ΑΝΟΙΧΤΟ ΒΙΒΛΙΟ
Ποίηση για το επιτήδευμα της ζωής
Μου αρέσει καμιά φορά να παραφράζω, να λέω δηλαδή με δικά μου λόγια ποιήματα που έχω διαβάσει, αρκεί να προσφέρονται, εννοείται, γι’ αυτή τη δουλειά. Τη θεωρώ ως διαδικασία δημιουργική, διδακτική και...
Ποίηση για το επιτήδευμα της ζωής
ΑΝΟΙΧΤΟ ΒΙΒΛΙΟ
Ο Παπαδιαμάντης στην Αθήνα
Αν κάτι δεν αμφισβητείται πια, όπως έχει γίνει κατά καιρούς στο παρελθόν, και από σημαίνοντες μάλιστα κριτικούς και φιλολόγους, είναι το πρωτείο του Αλέξανδρου Παπαδιαμάντη μεταξύ όλων των Ελλήνων πεζογράφων.
Ο Παπαδιαμάντης στην Αθήνα
ΑΝΟΙΧΤΟ ΒΙΒΛΙΟ
Εφέντης, Γιαννιώτης, Εβραίος, Οθωμανός
Πρόκειται δίχως άλλο για μια ευδιάκριτη τάση στις εκδόσεις διεθνώς: ανασκάλεμα σε οικογενειακές αναμνήσεις και φωτογραφίες και ιστορική ή ιστοριοδιφική αναζήτηση που συχνά διευκολύνεται από τις δυνατότητες...
Εφέντης, Γιαννιώτης, Εβραίος, Οθωμανός
ΑΝΟΙΧΤΟ ΒΙΒΛΙΟ
Οι ελιγμοί μιας άπιαστης γραφής
Ο Παναγιώτης Κουσαθανάς απαθανατίζει την (παλιά) Μύκονο και τους κατοίκους της, και ο Κώστας Καβανόζης αποτυπώνει το ίχνος των φίλων και των συγγενών του μεταξύ ζωής και θανάτου.
Οι ελιγμοί μιας άπιαστης γραφής

Η efsyn.gr θεωρεί αυτονόητο ότι οι αναγνώστες της έχουν το δικαίωμα του σχολιασμού, της κριτικής και της ελεύθερης έκφρασης και επιδιώκει την αμφίδρομη επικοινωνία μαζί τους.

Διευκρινίζουμε όμως ότι δεν θέλουμε ο χώρος σχολιασμού της ιστοσελίδας να μετατραπεί σε μια αρένα απαξίωσης και κανιβαλισμού προσώπων και θεσμών. Για τον λόγο αυτόν δεν δημοσιεύουμε σχόλια ρατσιστικού, υβριστικού, προσβλητικού ή σεξιστικού περιεχομένου. Επίσης, και σύμφωνα με τις αρχές της Εφημερίδας των Συντακτών, διατηρούμε ανοιχτό το μέτωπο απέναντι στον φασισμό και τις ποικίλες εκφράσεις του. Έτσι, επιφυλασσόμαστε του δικαιώματός μας να μην δημοσιεύουμε ανάλογα σχόλια.

Σε όσες περιπτώσεις κρίνουμε αναγκαίο, απαντάμε στα σχόλιά σας, επιδιώκοντας έναν ειλικρινή και καλόπιστο διάλογο.

Η efsyn.gr δεν δημοσιεύει σχόλια γραμμένα σε Greeklish.

Τέλος, τα ενυπόγραφα άρθρα εκφράζουν το συντάκτη τους και δε συμπίπτουν κατ' ανάγκην με την άποψη της εφημερίδας