Παράκαμψη προς το κυρίως περιεχόμενο
Μια σειρά από αδιαμφισβήτητα αληθινές ιστορίες

Δημήτρης Καρακίτσος, «Ιστορίες του Βαρθολομαίου Ολίβιε ρεσεψιονίστ και διηγηματογράφου», Ποταμός, 2017 Σελ. 188

ΕΝΤΥΠΗ ΕΚΔΟΣΗ

Μια σειρά από αδιαμφισβήτητα αληθινές ιστορίες

  • A-
  • A+

«Προς θεού, αν και γεννημένος στον αιώνα των ψευτών, εγώ ο Βαρθολομαίος Ολίβιε, λόγιος και καρμπονάρος, γόνος Κερκυραίου ευγενούς, αφηγούμαι μια αδιαμφισβήτητα αληθινή ιστορία», μας διαβεβαιώνει ο αφηγητής στην «Μενίππεια φαντασία», ένα από τα διηγήματα της συλλογής Ιστορίες του Βαρθολομαίου Ολίβιε, ρεσεψιονίστ και διηγηματογράφου, του Δημήτρη Καρακίτσου.

Το εν λόγω διήγημα αποτελεί παρωδία του βιβλίου του Λουκιανού Αληθής Ιστορία, που κι αυτό με τη σειρά του παρωδούσε τα ταξιδιωτικά μυθιστορήματα της εποχής, κι αυτό το είδος επικράτησε να λέγεται Μενίππεια σάτιρα, εξ ου και ο τίτλος που επέλεξε ο συγγραφέας, υψώνοντας έτσι εδώ τη σάτιρα στο τετράγωνο.

Δεν είναι η πρώτη φορά που ο Καρακίτσος επιλέγει να συνομιλήσει με παλαιότερα κείμενα. Οι τέσσερις ιστορίες του Βένουσμπεργκ (Αντίποδες, 2015) συνδιαλέγονταν με έργα της αρχαίας και χριστιανικής γραμματείας. Ομως ένας τέτοιος διάλογος δεν αποτελεί εδώ τον κεντρικό άξονα του ανά χείρας βιβλίου, παρ’ όλες τις σποραδικές παραπομπές, για παράδειγμα, σε διηγήματα του Λάβκραφτ ή του Μπόρχες ή την παρουσία του Καρυωτάκη ως ήρωα στο διήγημα «Το τραπέζι και το πιστόλι».

Η πένα του Καρακίτσου δεν βουτάει σ’ αυτή τη συλλογή τόσο στο μαύρο μελάνι της διακειμενικότητας όσο στο πολύχρωμο του ανορθολογικού και του φανταστικού. Τον ρόλο της σελίδας παίζει εδώ η Κέρκυρα, όπου διαδραματίζονται όλες σχεδόν οι ιστορίες, ένα νησί που ο συγγραφέας, αν και τοποθετεί πάνω του δρόμους, πλατείες κι εκκλησίες της πραγματικής Κέρκυρας, το χειρίζεται σαν τόπο μυθικό, ένα λαβυρινθώδες σύμπαν σφραγισμένο από την παρουσία της μουσικής, ένα στοιχειωμένο σκηνικό για τα παράξενα τεκταινόμενα που καταγράφει με την πένα του ο αφηγητής Βαρθολομαίος Ολιβιέ, όταν δεν έχει βάρδια στο ξενοδοχείο όπου δουλεύει ως ρεσεψιονίστ.

Στο διήγημα με τον τίτλο «Ταράξιππος» δύο σύζυγοι, φαντάσματα πλέον αμφότεροι, βάζουν μπρος με τη σκουριασμένη μανιβέλα το προπολεμικό αμάξι τους.

«Φαίνεται πως αναχωρούν, όμως στην πραγματικότητα απλώς ξεθωριάζουν: οι σκιές τους μοιάζουν με αραχνοϋφαντα πέπλα απλωμένα στο σκοινί». Στο διήγημα «Παγωτό στην προκυμαία», στην κλινική Παίδων του Νοσοκομείου Κέρκυρας γεννιέται ένα μωρό, που «η αχνή στρώση πούπουλων πάνω στους ώμους του έδειχνε ότι το παιδί αυτό κάποτε θα κοιτά τον κόσμο αφ’ υψηλού μεταμορφωμένο σε ένα τέλειο παγώνι».

Στο εξαιρετικό «Μαρσύας γδαρμένος στο παγκάκι της πλατείας» ο Βαρθολομαίος κατά τη διάρκεια της βάρδιάς του εισβάλλει στο δωμάτιο όπου έχει καταλύσει ένα παράνομο ζευγάρι με σκοπό να τους κάνει συστάσεις για την άσεμνη φασαρία, όμως δεν βρίσκει την κοπέλα παρά μόνο τον εραστή που «την είχε τρίψει στα δάχτυλά του σαν τριαντάφυλλο».

Στον «Αλτζερίνο» ο αφηγητής παίζει με τους ήρωες σαν άτακτο παιδί ή σαν θεός που θέλει να σπάσει την ανία του: «Ξημερώνει. Οι ήρωες του ανά χείρας διηγήματος έχουν αποκοιμηθεί στις ξαπλώστρες. Είναι εξουθενωμένοι. Τους κακομεταχειρίστηκα όλο το βράδυ. Δεν τους άφησα να κάνουν έρωτα».

Ο Καρακίτσος στιγμή δεν μας αφήνει να υποκύψουμε στην ψευδαίσθηση της αληθοφάνειας. Φορώντας τη μάσκα του αφηγητή Βαρθολομαίου Ολίβιε, παίζει στα χέρια του τους ήρωες σαν μαριονέτες μιας παράστασης, μιας φάρσας με κωμικοτραγικά στοιχεία, ενός εξωφρενικού αλλά γοητευτικού θεάματος που συνεχώς μας υπενθυμίζει τον πλαστό, επινοημένο χαρακτήρα του.

Τα δομικά υλικά της πεζογραφίας είναι παρόντα, ήρωες, επεισόδια, σκηνικά, όμως η παρουσία τους μοιάζει να υπηρετεί περισσότερο την αφηγηματική ευφορία αυτή καθεαυτή, παρά την προώθηση της πλοκής.

Γι' αυτό θεωρώ μάλιστα πως τα δύο μοναδικά πολυσέλιδα διηγήματα, όπου η πλοκή τραβάει σε μάκρος, είναι πιο αδύναμα συγκριτικά με τα υπόλοιπα είκοσι έξι όπου η αφηγηματική πυκνότητα αυξάνει τη δύναμη της μορφής και τη σαφήνεια του περιεχομένου.

Ασχέτως όμως με το κυμαινόμενο μέγεθος των ιστοριών, καθώς τις διάβαζα και γευόμουν τη λεπταίσθητη ειρωνεία τους, τον εναγκαλισμό της μελαγχολίας με το χιούμορ, την υποβλητικότητα των εικόνων καθώς και τη μουσικότητα της γλώσσας, είχα την αίσθηση πως στο κουκούτσι τους βρίσκεται η ποίηση.

Δεν είναι απορίας άξιο εξάλλου, καθώς ο συγγραφέας πρωτοεμφανίστηκε στα γράμματα με μια ποιητική συλλογή: Οι γάτες του ποιητή Δ. Ι. Αντωνίου (Το Ροδακιό, 2012). Κι ενώ έκτοτε εγκατέλειψε την ποίηση, η ποίηση δεν τον έχει εγκαταλείψει.

Θα μπορούσε λοιπόν, αναρωτιέμαι, να χαρακτηρίσει κανείς τα κείμενα της τελευταίας του συλλογής υπερρεαλιστικά; Είναι μήπως ακριβέστερο να πούμε πως συνορεύουν με την ποιητική πρόζα;

Υπάγονται πολλά από αυτά στην τόσο προσφιλή σήμερα κατηγορία των μπονσάι ως μικρά κομψοτεχνήματα ύφους; Δυσκολεύομαι να απαντήσω, καθώς τα γραπτά του Καρακίτσου αντιστέκονται σθεναρά στην αυστηρή ειδολογική κατάταξη.

Κι αν οι πρόσφατοι Παλαιστές του (Ποταμός, 2016) είχαν φορέσει το ένδυμα της μαρτυρίας ενώ μέσα τους έπαλλε η καρδιά της επινόησης, οι Ιστορίες του Βαρθολομαίου Ολίβιε ακολουθούν τον πεζό βηματισμό ενός διηγήματος, για να μας οδηγήσουν στον βυθό της λογοτεχνίας, εκεί που τα κείμενα κυκλοφορούν ελεύθερα ανοιγοκλείνοντας το στόμα σαν ψάρια και τα δίχτυα των κατατάξεων δεν μπορούν να τα πιάσουν.

ΑΝΟΙΧΤΟ ΒΙΒΛΙΟ
Τρεις αξιοπρόσεκτες πρωτοεμφανιζόμενες φωνές
Από τις «Ασύμβατες διαδρομές» της Βάσως Σπηλιοπούλου στη «Γλυσίνα», την πρώτη συλλογή διηγημάτων της Λένας Κορομηλά και την πρώτη συλλογή διηγημάτων της Μαρίας Βέρρου τα «Σκάμματα του χρόνου».
Τρεις αξιοπρόσεκτες πρωτοεμφανιζόμενες φωνές
ΑΝΟΙΧΤΟ ΒΙΒΛΙΟ
Μισαλλοδοξία και ανεκτικότητα
Η «μονοδοξία» είναι όρος της Π. Αθανασιάδη. Περιγράφει εύστοχα τη σταδιακή επιβολή της μίας και μοναδικής «δόξας» στο κοσμοπολιτικό πνευματικό περιβάλλον της όψιμης Ρωμαϊκής Αυτοκρατορίας, «την πορεία ενός...
Μισαλλοδοξία και ανεκτικότητα
ΑΝΟΙΧΤΟ ΒΙΒΛΙΟ
Μοναδική έξοδος, η αφήγηση
«Στο σπίτι μας το χρήμα πήγαινε καβάλα στ’ άλογο ενώ εμείς πηγαίναμε με τα πόδια...». Ετσι ξεκινάει η νουβέλα του Ερνάν Ριβέρα Λετελιέρ Η αφηγήτρια ταινιών και ο οικισμός στον οποίο αναφέρεται η αφηγήτρια,...
Μοναδική έξοδος, η αφήγηση
ΑΝΟΙΧΤΟ ΒΙΒΛΙΟ
Οψεις της γυναικείας εμπειρίας
Το εν λόγω κείμενο υπήρξε κομβικό για την ιστορία του γυναικείου κινήματος καθώς έγινε ένα είδος «μανιφέστου» για τη γυναικεία χειραφέτηση, είχε μεγάλη απήχηση στις φεμινίστριες της δεκαετίας του 1970 αλλά και...
Οψεις της γυναικείας εμπειρίας

Η efsyn.gr θεωρεί αυτονόητο ότι οι αναγνώστες της έχουν το δικαίωμα του σχολιασμού, της κριτικής και της ελεύθερης έκφρασης και επιδιώκει την αμφίδρομη επικοινωνία μαζί τους.

Διευκρινίζουμε όμως ότι δεν θέλουμε ο χώρος σχολιασμού της ιστοσελίδας να μετατραπεί σε μια αρένα απαξίωσης και κανιβαλισμού προσώπων και θεσμών. Για τον λόγο αυτόν δεν δημοσιεύουμε σχόλια ρατσιστικού, υβριστικού, προσβλητικού ή σεξιστικού περιεχομένου. Επίσης, και σύμφωνα με τις αρχές της Εφημερίδας των Συντακτών, διατηρούμε ανοιχτό το μέτωπο απέναντι στον φασισμό και τις ποικίλες εκφράσεις του. Έτσι, επιφυλασσόμαστε του δικαιώματός μας να μην δημοσιεύουμε ανάλογα σχόλια.

Σε όσες περιπτώσεις κρίνουμε αναγκαίο, απαντάμε στα σχόλιά σας, επιδιώκοντας έναν ειλικρινή και καλόπιστο διάλογο.

Η efsyn.gr δεν δημοσιεύει σχόλια γραμμένα σε Greeklish.

Τέλος, τα ενυπόγραφα άρθρα εκφράζουν το συντάκτη τους και δε συμπίπτουν κατ' ανάγκην με την άποψη της εφημερίδας