Παράκαμψη προς το κυρίως περιεχόμενο
Αφανέρωτες αλήθειες

Juan Gabriel Vasquez «Η μορφή των λειψάνων» Μυθιστόρημα Μετάφραση: Αχιλλέας Κυριακίδης Ικαρος, 2017 Σελ. 680

Αφανέρωτες αλήθειες

  • A-
  • A+

Ομως Βάσκες, υπάρχουν κι άλλες αλήθειες. Υπάρχουν αλήθειες που δεν μένουν στις εφημερίδες, υπάρχουν αλήθειες που δεν είναι λιγότερο αληθινές επειδή δεν τις ξέρει κανείς...Υπάρχουν αλήθειες αδύναμες, Βάσκες, αλήθειες που δεν μπορούν ν’ αμυνθούν στον κόσμο των τεκμηριωμένων γεγονότων...

Αυτά λέει ο Κάρλος Καρβάγιο, κεντρικό πρόσωπο του μυθιστορήματος Η μορφή των λειψάνων του Χουάν Γκαμπριέλ Βάσκες, καθώς φτάνει στο τέλος της μία μακρά αφήγηση περίπου, στη ροή της οποίας ο συγγραφέας ανακάτεψε την ιστορία με το πολιτικό και δικαστικό νουάρ, τη δημοσιογραφική έρευνα με την αυτοβιογραφία και έπλασε ένα μυθιστόρημα σκηνοθετημένο δεξιοτεχνικά, οπωσδήποτε άξιο του χρόνου που θα αφιερώσει ο αναγνώστης για να το διαβάσει. Η μετάφραση ανήκει, όπως άλλωστε σε όλα τα βιβλία του Βάσκες, στον πολύπειρο Αχιλλέα Κυριακίδη, ο οποίος αποδίδει άριστα την ιδιότυπη ατμόσφαιρα του μυθιστορηματικού λόγου του συγγραφέα.

Ο Κάρλος Καρβάγιο είναι ένας λάτρης των θεωριών συνωμοσίας. Αφιερώνει τη ζωή του στην έρευνα των συνθηκών θανάτου του ηγέτη του φιλελεύθερου κόμματος της Κολομβίας Χόρχε Ελιέσερ Γκαϊτάν, μιας μυθικής μορφής της πολιτικής ζωής αυτής της χώρας στον εικοστό αιώνα. Ο Βάσκες, αφηγούμενος την ιστορία του Καρβάγιο, αφηγείται τη σύγχρονη ιστορία της χώρας του. Μία ιστορία εμφύλιων σπαραγμών και βίας, που ακολουθεί τον συγγραφέα παρά τις προσπάθειές του να δραπετεύσει απ’ αυτή, ζώντας για πολλά χρόνια στην Ευρώπη.

Το νήμα των συνωμοσιών αρχίζει από τη δολοφονία ενός άλλου ηγέτη του φιλελεύθερου κόμματος της Κολομβίας, του Ραφαέλ Ουρίμπε Ουρίμπε το έτος 1914. Στην ουσία, η ιστορία του Ουρίμπε και η προσπάθεια για την αποκάλυψη της αλήθειας από τον νεαρό δικηγόρο Ανσόλα είναι ένα δεύτερο μυθιστόρημα που τέμνει την ιστορία του Καρβάγιο για τη δολοφονία του Γκαϊτάν. Ο Βάσκες χειρίζεται τα ζεύγη των πολιτικών Ουρίμπε-Γκαϊτάν από τη μία και των ερευνητών Ανσόλα-Καρβάγιο από την άλλη, θίγοντας αυτό που πραγματικά πιστεύει ότι είναι η σύγχρονη ιστορία της Κολομβίας· μία ιστορία βίας.

Ο Κάρλος Καρβάγιο είναι ο γιος του Σέζαρ Καρβάγιο, ενεργότατου μέλους της επιτροπής της περιοχής της Περσεβεράνσιας και πιστού οπαδού του Γκαϊτάν. Πρωτοστάτης και οργανωτής των συγκεντρώσεων του Γκαϊτάν, αφιέρωσε τη σύντομη ζωή του στο όραμα αυτού του ηγέτη, που διεκδικούσε την προεδρία της Κολομβίας, αφού είχε καταφέρει να γίνει ο αρχηγός του φιλελεύθερου κόμματος μετά το 1940. Δικηγόρος που αποφοίτησε από το Εθνικό Πανεπιστήμιο με πτυχιακή εργασία που φέρει τον τίτλο «Σοσιαλιστικές Ιδέες στην Κολομβία», ο Γκαϊτάν ήταν γνωστός για τις συγκλονιστικές ομιλίες του και τη μαγεία που προκαλούσε στα πλήθη, καθώς είχε μελετήσει στη Ρώμη όπου έκανε το διδακτορικό του, τους τρόπους με τους οποίους ο Μουσολίνι απευθυνόταν σε χιλιάδες ανθρώπους στις συγκεντρώσεις του. Οι τεχνικές των φασιστικών κινημάτων που χρησιμοποιούσε για την οργάνωση και λαμπρότητα των συγκεντρώσεων σε συνδυασμό με το μεταρρυθμιστικό του πρόγραμμα που εξέφραζε τα λαϊκά στρώματα γρήγορα τον έφεραν σε κόντρα με την ελίτ της άρχουσας τάξης ακόμα και στους κόλπους του κόμματός του.

Ο Γκαμπριέλ Γκαρσία Μάρκες στην αυτοβιογραφία του Ζω για να τη διηγούμαι γράφει γι’ αυτόν τον χαρισματικό ηγέτη «...Ο Χόρχε Ελιέσερ Γκαϊτάν […] έδωσε μία πιο ριζοσπαστική μορφή με ένα πρόγραμμα ηθικής αποκατάστασης της Δημοκρατίας, που υπερέβη τον ιστορικό διαχωρισμό της χώρας σε φιλελεύθερους και συντηρητικούς, δίνοντας μια διάσταση πιο οριζόντια και πιο ρεαλιστική ανάμεσα σε εκμεταλλευτές και εκμεταλλευόμενους: η πολιτική χώρα και η εθνική χώρα».

Την 9η Απριλίου του 1948 ο Χόρχε Γκαϊτάν δολοφονείται από τον Ρόα Σιέρα, ο οποίος με τη σειρά του λιντσαρίστηκε σχεδόν αμέσως από το λυσσασμένο πλήθος. Τα αιματηρά επεισόδια που ακολούθησαν είχαν ως αποτέλεσμα και τον θάνατο του Σέζαρ Καρβάγιο. Για τον γιο του, Κάρλος, η ενάτη Απριλίου φέρει διπλό πένθος.

Είναι η μέρα δολοφονίας του πατέρα του αλλά και του ηγέτη με τον οποίο αυτός ταυτίστηκε τόσο πολύ. Ο Κάρλος Καρβάγιο προσπαθεί να πείσει τον Βάσκες να γράψει ένα βιβλίο γι’ αυτά τα γεγονότα που ακόμη και τώρα προκαλούν θεωρίες συνωμοσιών, αφού κανείς δεν είναι σίγουρος για το ποιος πραγματικά ήταν πίσω από τη δολοφονία του Γκαϊτάν. Ο Καρβάγιο συνδέει τις δολοφονίες των πολιτικών ηγετών της Κολομβίας του Ουρίμπε και του Γκαϊτάν, επικαλούμενος μαρτυρίες για την παρουσία ανδρών με ιδιαίτερα προσεγμένη αμφίεση που φαίνεται ότι συντόνιζαν τις δολοφονίες.

Ο Βάσκες στο μεγάλο αυτό αφήγημα φτιάχνει μαζί με τον Καρβάγιο τη δική του «μεταϊστορία». Ενα έργο που απαρτίζεται από πλήθος ντοκουμέντων (μάλιστα στις σελίδες του ο Βάσκες παραθέτει φωτογραφίες αποδεικτικών στοιχείων), αλλά που δεν αφήνει ούτε στιγμή τον αναγνώστη να αισθανθεί ότι δεν διαβάζει ένα λογοτέχνημα. Τούτο γίνεται γιατί ο συγγραφέας πίσω από τη συλλογική μνήμη και την κληρονομητέα ιστορία προσπαθεί να ανιχνεύει τα ατομικά κίνητρα.

Ηρωες του βιβλίου, όπως ο δικηγόρος Ανσόλα ή ο Σέζαρ Καρβάγιο, παρουσιάζονται με τους ιδιαίτερους ψυχισμούς τους, μπαίνουν σφήνα στη ροή της ιστορίας, παλεύουν στις σκοτεινές όχθες της, μάχονται ενάντια στην τεκμηρίωση με τις ενδείξεις. Αντιστέκονται στον κόσμο της προσιτής πραγματικότητας και ψηλαφίζουν στα ευρήματα μία άλλη αλήθεια, αγνοημένη και παραμελημένη αλλά εξίσου σοβαρή γιατί είναι η δική τους αλήθεια.

Ο Καρβάγιο επιζητούσε τη συγγραφή του βιβλίου για να αποδώσει έναν φόρο τιμής στον πατέρα του, που δολοφονήθηκε την ίδια ημέρα με τον Γκαϊτάν, για να γραφούν αυτά που σκέφτηκε και είδε στις τελευταίες του στιγμές, για να αποκτήσει ο νεκρός «ένα μαυσωλείο από λέξεις» και να «παίξει έναν ρόλο στην ιστορία». Είναι η επιθυμία αυτών των «μικρών» που δεν χωρούν στα μεγάλα και σημαντικά γεγονότα. Είναι η ικανοποίηση από την ελάχιστη αναγνώριση, σαν αυτή που ένιωθε ο πατέρας Καρβάγιο όταν διαπίστωσε ότι ο «πολύς» Γκαϊτάν τον ανάφερε με τ’ όνομά του. Ο αγώνας ενάντια στη λήθη.

Η λογοτεχνία του Βάσκες στεγάζει αυτές τις αφανέρωτες αλήθειες. Δεν παρακάμπτει την επίσημη ιστορία και δεν την προσεγγίζει με ιδεολογικοπολιτικά κίνητρα. Τη χειρίζεται όμως με τόνους δραματικότητας τέτοιας έντασης, ώστε να την αποκόψει από τον στεγνό αντικειμενισμό της και να την παραδώσει στις προθέσεις μιας πάσχουσας ύπαρξης. 

ΑΝΟΙΧΤΟ ΒΙΒΛΙΟ
Περιπατητική προφορική ιστορία
Θα ήταν πριν από περίπου πέντε χρόνια όταν, περιμένοντας τη σειρά μου να κουρευτώ στο μπαρμπέρικο της οδού Ρόμβης, είδα τον φίλο κουρέα, φανερά περήφανο, να δείχνει ένα βιβλίο στους πελάτες του, λέγοντας πως...
Περιπατητική προφορική ιστορία
ΑΝΟΙΧΤΟ ΒΙΒΛΙΟ
Γραφή και μεταφυσική
Η μυθιστοριογράφος/αφηγήτρια στο «Δάσος σκοτεινό» έχει ήδη γράψει κάποια επιτυχημένα μυθιστορήματα, αλλά παλεύει να βρει τρόπο να γράψει το επόμενο μυθιστόρημά της, την ώρα που βασανίζεται από αϋπνίες και ο...
Γραφή και μεταφυσική
ΑΝΟΙΧΤΟ ΒΙΒΛΙΟ
Ενας χαρτογραφικός θησαυρός
Στο εισαγωγικό κείμενο αυτού του επιβλητικού τόμου, γραμμένο από την επιμελήτριά του Ολγα Κατσιαρδή-Hering, διαβάζουμε την περιπετειώδη ιστορία που κρύβεται πίσω από τον εντοπισμό από την ίδια αυτών των...
Ενας χαρτογραφικός θησαυρός
ΑΝΟΙΧΤΟ ΒΙΒΛΙΟ
Η λογοτεχνία ως θεραπεία
Ο ήρωας του Φάμπιο Στάσι, άνεργος καθηγητής που έχει παρακολουθήσει και ένα σεμινάριο Συμβουλευτικής, έχει τη φαεινή ιδέα να «εκμεταλλευτεί» την αγάπη του για τα βιβλία και τη μεγάλη του βιβλιοθήκη για να...
Η λογοτεχνία ως θεραπεία
ΑΝΟΙΧΤΟ ΒΙΒΛΙΟ
Οψεις, διαθέσεις, ροπές
Ανάμεσα στο 2011-2018, η κορύφωση της κρίσης, ο κλονισμός αξιακών συστημάτων, ατομικών και συλλογικών βεβαιοτήτων, καθώς και η απότομη αναπροσαρμογή του ιδιωτικού και δημόσιου χώρου καθόρισαν, άλλοτε ως φόντο...
Οψεις, διαθέσεις, ροπές
ΑΝΟΙΧΤΟ ΒΙΒΛΙΟ
Αρωμα ελληνικής πεζογραφίας 15 συγγραφείς παρουσιάζουν τα νέα τους βιβλία
Στα δύο προηγούμενα σαββατιάτικα ένθετα (6 & 13 Οκτωβρίου) επιμερίστηκε το αφιέρωμα «Πρόγευση ξένης λογοτεχνίας», όπου 18 μεταφραστές παρουσίασαν ισάριθμα υπό έκδοση βιβλία που μετάφρασαν. Σήμερα 15...
Αρωμα ελληνικής πεζογραφίας 15 συγγραφείς παρουσιάζουν τα νέα τους βιβλία

Η efsyn.gr θεωρεί αυτονόητο ότι οι αναγνώστες της έχουν το δικαίωμα του σχολιασμού, της κριτικής και της ελεύθερης έκφρασης και επιδιώκει την αμφίδρομη επικοινωνία μαζί τους.

Διευκρινίζουμε όμως ότι δεν θέλουμε ο χώρος σχολιασμού της ιστοσελίδας να μετατραπεί σε μια αρένα απαξίωσης και κανιβαλισμού προσώπων και θεσμών. Για τον λόγο αυτόν δεν δημοσιεύουμε σχόλια ρατσιστικού, υβριστικού, προσβλητικού ή σεξιστικού περιεχομένου. Επίσης, και σύμφωνα με τις αρχές της Εφημερίδας των Συντακτών, διατηρούμε ανοιχτό το μέτωπο απέναντι στον φασισμό και τις ποικίλες εκφράσεις του. Έτσι, επιφυλασσόμαστε του δικαιώματός μας να μην δημοσιεύουμε ανάλογα σχόλια.

Σε όσες περιπτώσεις κρίνουμε αναγκαίο, απαντάμε στα σχόλιά σας, επιδιώκοντας έναν ειλικρινή και καλόπιστο διάλογο.

Η efsyn.gr δεν δημοσιεύει σχόλια γραμμένα σε Greeklish.

Τέλος, τα ενυπόγραφα άρθρα εκφράζουν το συντάκτη τους και δε συμπίπτουν κατ' ανάγκην με την άποψη της εφημερίδας