• Αθήνα
    Αίθριος καιρός
    29°C 27.2°C / 31.1°C
    1 BF
    51%
  • Θεσσαλονίκη
    Αίθριος καιρός
    31°C 28.9°C / 32.8°C
    3 BF
    48%
  • Πάτρα
    Αίθριος καιρός
    28°C 26.7°C / 29.0°C
    2 BF
    51%
  • Ιωάννινα
    Αίθριος καιρός
    28°C 22.8°C / 31.0°C
    2 BF
    35%
  • Αλεξανδρούπολη
    Αίθριος καιρός
    30°C 30.0°C / 30.0°C
    2 BF
    51%
  • Βέροια
    Αραιές νεφώσεις
    28°C 26.7°C / 32.0°C
    2 BF
    19%
  • Κοζάνη
    Αραιές νεφώσεις
    32°C 32.0°C / 32.0°C
    2 BF
    19%
  • Αγρίνιο
    Αίθριος καιρός
    25°C 21.1°C / 29.0°C
    1 BF
    51%
  • Ηράκλειο
    Αίθριος καιρός
    28°C 28.0°C / 28.9°C
    2 BF
    69%
  • Μυτιλήνη
    Αίθριος καιρός
    30°C 30.0°C / 30.0°C
    2 BF
    58%
  • Ερμούπολη
    Αίθριος καιρός
    28°C 28.0°C / 28.0°C
    4 BF
    57%
  • Σκόπελος
    Αίθριος καιρός
    28°C 27.8°C / 27.8°C
    1 BF
    53%
  • Κεφαλονιά
    Αίθριος καιρός
    34°C 34.0°C / 34.0°C
    3 BF
    31%
  • Λάρισα
    Ελαφρές νεφώσεις
    34°C 33.0°C / 33.9°C
    2 BF
    43%
  • Λαμία
    Ελαφρές νεφώσεις
    30°C 29.4°C / 30.0°C
    1 BF
    100%
  • Ρόδος
    Αίθριος καιρός
    29°C 27.8°C / 30.0°C
    3 BF
    58%
  • Χαλκίδα
    Αίθριος καιρός
    30°C 25.6°C / 31.7°C
    2 BF
    37%
  • Καβάλα
    Αίθριος καιρός
    28°C 28.0°C / 28.0°C
    2 BF
    74%
  • Κατερίνη
    Σποραδικές νεφώσεις
    27°C 26.7°C / 26.7°C
    1 BF
    81%
  • Καστοριά
    Ελαφρές νεφώσεις
    35°C 35.0°C / 35.0°C
    2 BF
    16%
Συνωμοσίες και αφηγηματικό θράσος

Χ.Λ. ΜΠΟΡΧΕΣ

Συνωμοσίες και αφηγηματικό θράσος

  • A-
  • A+
Ακολουθήστε μας στο Google news

Είναι πασίγνωστη η θέση του Μπόρχες υπέρ του διηγήματος, συμπυκνωμένη στη φημισμένη ρήση «Ποιος ο λόγος να γράψεις ένα πολυσέλιδο μυθιστόρημα, όταν μπορείς να γράψεις την περίληψή του ή, έστω, ένα σχόλιο;».

Και βέβαια ο ίδιος αναζήτησε στο μάκρος μιας ζωής την ουσία του αφηγηματικού λόγου στη μικρή φόρμα. Στην οπτική «αυτού» του Μπόρχες, όλα τα υπόλοιπα ήταν «περιγραφές, ψυχολογικές αναλύσεις, όμορφος ή ακατάλληλος λεκτικός διάκοσμος», όπως έλεγε παρέα με τον Κασάρες!

Είναι γνωστό επίσης ότι πάντα υπάρχει και ο «άλλος» Μπόρχες. Οταν κάποτε ρωτήθηκε γιατί δεν είχε χρησιμοποιήσει ποτέ τη φόρμα του μυθιστορήματος, η απάντησή του ήταν: «Ο λόγος είναι ότι δεν μπορώ να γράψω ένα μυθιστόρημα, αν και μπορώ να γράψω διηγήματα, κι αυτό είν’ όλο». Φανατικός αναγνώστης μυθιστορημάτων και οξυδερκής κριτικός, δήλωνε ότι το «βασικό θέμα του μυθιστορήματος της εποχής μας είναι ο χαρακτήρας του ανθρώπου και οι παραλλαγές του».

Είναι, τέλος, γνωστό ότι θέμα και της πεζογραφίας του Μπόρχες είναι η μορφή του Μπόρχες, ο χαρακτήρας του και οι παραλλαγές του.

Αυτό, όμως, που δεν είναι τόσο γνωστό είναι η όλο και μεγαλύτερη συχνότητα με την οποία ο μεγάλος Αργεντινός πρωταγωνιστεί σε διηγήματα ή μυθιστορήματα ομοτέχνων του. Μένω σε μερικά παραδείγματα.

Στο διήγημα «Το χαμένο βιβλίο του Μπόρχες» του Αργεντινού Μέμπο Τζαρντινέλι (1947), ο αφηγητής συναντά τον Μπόρχες σ’ ένα αεροπορικό ταξίδι και για λίγο πιάνει στα χέρια του ένα μυθιστόρημα του Μπόρχες το οποίο θα χαθεί! Λίγα χρόνια πριν γνωρίσαμε στην Ελλάδα το εξαιρετικό επίσης μυθιστόρημα του Λουίς Φερνάντο Βερίσιμο «Ο Μπόρχες και οι αιώνιοι ουραγκοτάγκοι» (Αγρα, 2007).

Εκεί, ο Βραζιλιάνος συγγραφέας έστηνε την αστυνομική σπαζοκεφαλιά του με επίκεντρο ένα συνέδριο αφιερωμένο στον Πόου και με τον μεγάλο Χόρχε ως μάρτυρα στη σκηνή του εγκλήματος.

Νομίζω ότι αυτή είναι η παράδοση στην οποία πατάει ο πρωτοεμφανιζόμενος Γκαστόν Φιόρδα (1979) από την Αργεντινή. Με εφόδια γερές γνώσεις φιλοσοφίας και τη βαθιά γνώση του μπορχικού corpus παίρνει τη σκυτάλη. «Δίπλα μου μια μισοτελειωμένη παρτίδα σκάκι, πάνω στο κομοδίνο, μια φωτογραφία ενός αρχαίου ελβετικού νομίσματος, και ο δεύτερος τόμος του “Δον Κιχώτη”», διαβάζουμε κάπου στην αρχή.

Το σκηνικό έχει στηθεί καταλλήλως και ο μεταληπτικός ίλιγγος μπορεί να ξεκινήσει. Ο Φιόρδα βάζει τον εαυτό του ως χάρτινο συγγραφέα και μανιώδη αναγνώστη να ελίσσεται, μεταξύ ύπνου και ξύπνου, στα στενά δρομάκια του Μπουένος Αϊρες, σε υποφωτισμένα καπηλειά, σκονισμένα βιβλιοπωλεία και παράξενες οκταγωνικές βιβλιοθήκες, ανάμεσα σε ετοιμόρροπες ντάνες με τόμους της Βρετανικής Εγκυκλοπαίδειας, αναζητώντας τα ίχνη της πιο σκοτεινής φιλολογικής συνωμοσίας όλων των εποχών.

Πρόκειται πράγματι για μια νάρκη στα θεμέλια της παγκόσμιας λογοτεχνίας, ικανή να ανατρέψει την ιστορία της όπως τη γνωρίζουμε. Αν ο πιο επιδραστικός συγγραφέας του 20ού αιώνα δεν ήταν παρά επινόημα, ένα συλλογικό δημιούργημα της ομάδας του περιοδικού «Sur»;

Αν ο μεγάλος Μπόρχες δεν ήταν παρά ένας μεγάλος απατεώνας, ένας ατάλαντος συγγραφίσκος που απλώς υπέγραφε τα πεζά και τα ποιήματα που του ενεχείριζε ο κύκλος της Βικτόριας Οκάμπο; Υπάρχουν αποδείξεις; Τι πραγματικά λένε οι διάσπαρτες ενδείξεις; Τι εννοούσε η Μαρία Κοδάμα μιλώντας για τα «ρόδινα μάγουλα» του Μπόρχες κατά τη νεκρώσιμη ακολουθία εκείνη την αποφράδα ημέρα του Ιουνίου του 1986;

Ο Φιόρδα, με τεράστιο αφηγηματικό θράσος αλλά και «την αλαζονεία του ήρωα», τολμά να παρωδήσει τον Μπόρχες! Απέναντι στους θεματοφύλακες της μπορχικής κληρονομιάς, τολμά να παίξει με τον Μπόρχες… μέχρι να βρεθεί πεσμένος, ανυπεράσπιστος και εξουθενωμένος μέσα στο ίδιο του το κείμενο…

Κεντώντας ψιλοβελονιά πάνω σε βιογραφικές λεπτομέρειες και σε πραγματικά αποσπάσματα από κείμενα και συνεντεύξεις του Μπόρχες, επανερμηνεύει, παρερμηνεύει ή υπερερμηνεύει, παραπλανά και παραμορφώνει, δημιουργώντας ένα απολαυστικό βιβλιοφιλικό θρίλερ, έναν λαβυρινθώδη εφιάλτη με αστυνομική πλοκή που ανακυκλώνει όλα τα μπορχικά μεγαθέματα, φόρο τιμής στον μεγάλο Αργεντινό.

Το είναι με το φαίνεσθαι συναιρούνται. Το όνειρο εισβάλλει στην πραγματικότητα, το βιβλίο στο βιβλίο, το μυθιστόρημα στο μυθιστόρημα. Ποιος γράφει; Τι είναι γραμμένο; Πού σταματά η μυθοπλασία; Πού αρχίζει η όποια πραγματικότητα;

Σπάνια αναγνωστική απόλαυση για τους φίλους του Μπόρχες, αλλά και για τους τολμηρούς αναγνώστες που τους αρέσει να χάνονται στο σύμπαν το οποίο κάποιοι ονομάζουν Βιβλιοθήκη, μεταφρασμένο υπέροχα, υπομνηματισμένο με εμβρίθεια.

Βρίσκω εξαιρετικά ενδιαφέρον ότι τη μετάφραση υπογράφει ο Αχιλλέας Κυριακίδης, γιος του Πάραμο και εγγονός του Μπόρχες, ξάδελφος του Κορτάσαρ και αδελφός του Περέκ.

Ταιριαστό, επίσης, γιατί o ίδιος μεταφραστής-συγγραφέας μάς έχει προσφέρει ήδη διηγήματα με ήρωα τον Μπόρχες! Τα δύο μάλιστα απ’ αυτά, δημοσιευμένα στις φιλόξενες σελίδες του «Ανοικτού Βιβλίου». Θυμίζω την πρωτοχρονιάτικη έκπληξη με την «εκστατική» ιστορία για το αίνιγμα του χρόνου «Ο Τζόρτζι στο κτήμα» (βλ. φύλλο της 30/12/2017) και, λίγα χρόνια πριν, μια καλοκαιρινή σύντομη και παράξενη ιστορία με τίτλο «25 Ιανουαρίου» (βλ. 28/7/2013).

Εκεί, με μουσική υπόκρουση το μάμαλο του Βίρχεν ντε λος Λόμπος (ή μήπως του Ιονίου, γιατί όχι και του ποταμού Ουζ;) ο Τζόρτζι (Μπόρχες), παρά θίν' αλός, παρέα με τον μεγάλο δάσκαλο Μασεδόνιο, τον Θωμά, τη Βιρτζίνια αλλά και τον δικό μας Κωνσταντίνο, όλοι τους «σιωπηλές» ασώματες φιγούρες, όπως στον «Αθάνατο» του Μπόρχες... Ο «ατέρμων κοχλίας» της αφήγησης αλληγορούσε κι εδώ την ιστορία της λογοτεχνίας (και της ανθρωπότητας που, σε τελική ανάλυση, είναι το ίδιο) ως την ιστορία ενός και μόνο Πνεύματος.

«Μία είναι η λογοτεχνία, και μέσα σε έναν συγγραφέα όλοι οι συγγραφείς», συναντά γραμμένο σε κάθε του βήμα ο ήρωας Γκαστόν του Γκαστόν Φιόρδα. Ενα μυθιστόρημα, λοιπόν, ύμνος στη μυθική μορφή του Δημιουργού, λαμπρή επίδειξη της παντοδυναμίας του ευχάριστου αλλά και ανησυχαστικού παιχνιδιού που ονομάζουμε λογοτεχνία.

 

ΑΝΟΙΧΤΟ ΒΙΒΛΙΟ
Από τη ρητορική στη λογοτεχνία
Ενα πανόραμα της πρώιμης και της μεσοβυζαντινής λογοτεχνικής θεωρίας και πρακτικής με επίκεντρο τις ημέρες και, κυρίως, τα έργα ενός πληθωρικού επαγγελματία διανοούμενου και παθιασμένου παιγνιώδη δημιουργού...
Από τη ρητορική στη λογοτεχνία
ΑΝΟΙΧΤΟ ΒΙΒΛΙΟ
Μνημειώνοντας τη φθορά
Η φωτογραφία αποτελεί το στίγμα, το φυσικό αποτύπωμα, τη νεκρική μάσκα του πραγματικού. Εχει χαρακτηριστεί τέχνη ελεγειακή, τέχνη του λυκόφωτος, καθώς οι φωτογραφίες ως memento mori και ως όργανο της μνήμης...
Μνημειώνοντας τη φθορά
ΑΝΟΙΧΤΟ ΒΙΒΛΙΟ
Ποίηση για το επιτήδευμα της ζωής
Μου αρέσει καμιά φορά να παραφράζω, να λέω δηλαδή με δικά μου λόγια ποιήματα που έχω διαβάσει, αρκεί να προσφέρονται, εννοείται, γι’ αυτή τη δουλειά. Τη θεωρώ ως διαδικασία δημιουργική, διδακτική και...
Ποίηση για το επιτήδευμα της ζωής
ΑΝΟΙΧΤΟ ΒΙΒΛΙΟ
Ο Παπαδιαμάντης στην Αθήνα
Αν κάτι δεν αμφισβητείται πια, όπως έχει γίνει κατά καιρούς στο παρελθόν, και από σημαίνοντες μάλιστα κριτικούς και φιλολόγους, είναι το πρωτείο του Αλέξανδρου Παπαδιαμάντη μεταξύ όλων των Ελλήνων πεζογράφων.
Ο Παπαδιαμάντης στην Αθήνα
ΑΝΟΙΧΤΟ ΒΙΒΛΙΟ
Εφέντης, Γιαννιώτης, Εβραίος, Οθωμανός
Πρόκειται δίχως άλλο για μια ευδιάκριτη τάση στις εκδόσεις διεθνώς: ανασκάλεμα σε οικογενειακές αναμνήσεις και φωτογραφίες και ιστορική ή ιστοριοδιφική αναζήτηση που συχνά διευκολύνεται από τις δυνατότητες...
Εφέντης, Γιαννιώτης, Εβραίος, Οθωμανός
ΑΝΟΙΧΤΟ ΒΙΒΛΙΟ
«Το χρώμα της απιστίας»
Εναν παραπλανητικό τίτλο για το νέο του βιβλίο «Το χρώμα της απιστίας» επέλεξε ο συγγραφέας Γρηγόρης Χαλιακόπουλος, καθώς το μυθιστόρημά του ουδεμία σχέση έχει με την ερωτική απιστία, αλλά με την εγκατάλειψη...
«Το χρώμα της απιστίας»

Η efsyn.gr θεωρεί αυτονόητο ότι οι αναγνώστες της έχουν το δικαίωμα του σχολιασμού, της κριτικής και της ελεύθερης έκφρασης και επιδιώκει την αμφίδρομη επικοινωνία μαζί τους.

Διευκρινίζουμε όμως ότι δεν θέλουμε ο χώρος σχολιασμού της ιστοσελίδας να μετατραπεί σε μια αρένα απαξίωσης και κανιβαλισμού προσώπων και θεσμών. Για τον λόγο αυτόν δεν δημοσιεύουμε σχόλια ρατσιστικού, υβριστικού, προσβλητικού ή σεξιστικού περιεχομένου. Επίσης, και σύμφωνα με τις αρχές της Εφημερίδας των Συντακτών, διατηρούμε ανοιχτό το μέτωπο απέναντι στον φασισμό και τις ποικίλες εκφράσεις του. Έτσι, επιφυλασσόμαστε του δικαιώματός μας να μην δημοσιεύουμε ανάλογα σχόλια.

Σε όσες περιπτώσεις κρίνουμε αναγκαίο, απαντάμε στα σχόλιά σας, επιδιώκοντας έναν ειλικρινή και καλόπιστο διάλογο.

Η efsyn.gr δεν δημοσιεύει σχόλια γραμμένα σε Greeklish.

Τέλος, τα ενυπόγραφα άρθρα εκφράζουν το συντάκτη τους και δε συμπίπτουν κατ' ανάγκην με την άποψη της εφημερίδας