Παράκαμψη προς το κυρίως περιεχόμενο
Γεννήσου και δράσε

Ιαν ΜακΓιούαν «Καρυδότσουφλο» Μυθιστόρημα Μετάφραση: Κατερίνα Σχινά Πατάκης, 2017 Σελ. 254

Γεννήσου και δράσε

  • A-
  • A+

Τα θεατρικά έργα του Σέξπιρ έχουν πολλές φορές στο παρελθόν κυοφορήσει λογοτεχνικές εκδοχές τους.

Μια μαζική και οργανωμένη, μάλιστα, επανεγγραφή σεξπιρικών έργων από σύγχρονους αγγλόφωνους συγγραφείς έχει πυροδοτηθεί πρόσφατα από το Hogarth Shakspeare Project: ήδη κυκλοφορεί το Παιδί της Τρικυμίας της Μάργκαρετ Ατγουντ, μυθιστορηματικό παιδί της Τρικυμίας του Σέξπιρ, ο Τζο Νέσμπο εμπνεύστηκε για το δικό του μυθιστόρημα από τον Μάκμπεθ, ενώ η Τρέισι Σεβαλιέ από τον Οθέλο. Το 2021 περιμένουμε να κυκλοφορήσει το μυθιστόρημα της Τζίλιαν Φλιν, που συνδιαλέγεται με τον Αμλετ, την ίδια «μήτρα» (όπως είθισται να ονομάζεται το καλούπι στην κεραμική) που έβγαλε και το –εκτός πρότζεκτ– Καρυδότσουφλο του Ιαν ΜακΓιούαν. 

«Ω Θεέ μου, θα μπορούσα να είμαι κλεισμένος σε ένα καρυδότσουφλο και να θεωρώ τον εαυτό μου βασιλιά της απεραντοσύνης – μονάχα να μην έβλεπα άσχημα όνειρα», μονολογεί ο Αμλετ στο ομώνυμο έργο του Σέξπιρ, δανείζοντας την προμετωπίδα στο ανά χείρας μυθιστόρημα. Πράγματι, ο ήρωας εδώ είναι κλεισμένος μέσα σ’ ένα καρυδότσουφλο, την κοιλιά της μάνας του, απ’ όπου μας αφηγείται την ιστορία του. Στριμωγμένος και ανεστραμμένος στοχάζεται: «Να περιορίζεσαι σ’ ένα καρυδότσουφλο, να βλέπεις τον κόσμο σε δύο εκατοστά ελεφαντόδοντου, σ’ έναν κόκκο άμμου».

Τα τοιχώματα της μήτρας ορίζουν τα όρια του στενού κόσμου του, όμως μέσα σε αυτόν παρατηρεί τις αντανακλάσεις του κόσμου ολόκληρου. Στη δική του σύντομη και περιορισμένη ιστορία αντικατοπτρίζεται όχι μόνον η ιστορία του λογοτεχνικού του γεννήτορα, του Αμλετ, αλλά όλης της ανθρωπότητας. «Πώς είναι δυνατόν εγώ, ούτε καν νέος ούτε καν γεννημένος χθες, να γνωρίζω τόσο πολλά […]; Εχω τις πηγές μου, αφουγκράζομαι». 

Το αγέννητο ακόμα μωρό έχει στη διάθεσή του την ακοή. Η μητέρα του, η Τρούντι (ονομαστική μετάλλαξη της σεξπιρικής «Γερτρούδης»), όταν δεν συνευρίσκεται με τον εραστή της –και αδελφό του άντρα της– Κλοντ («Κλαύδιο»), ακούει ραδιοφωνικές εκπομπές λόγου. Ετσι το έμβρυο απορροφά τα νέα του κόσμου αλλά και τα νέα του σπιτιού (ένα βρόμικο, ακατάστατο κι ετοιμόρροπο γεωργιανό οικοδόμημα γίνεται το λογοτεχνικό αντίστοιχο του σάπιου βασιλείου της Δανιμαρκίας).

Στάλα στάλα χύνονται στο αυτί του εμβρύου οι συνωμοσίες που εξυφαίνει το παράνομο ζευγάρι, όπως έχυσε άλλοτε ο Κλαύδιος το δηλητήριο στο αυτί του αδελφού του για να του πάρει το βασίλειο και τη σύζυγο. Το δηλητήριο στην ιστορία μας θα ανακατευτεί με χυμό (με το ειρωνικό όνομα Smoothie Heaven) και θα προσφερθεί στον πατέρα του ήρωά μας, έναν υπέρβαρο, καταχρεωμένο και παραγνωρισμένο ποιητή, έναν παραγκωνισμένο σύζυγο, έναν ερωτευμένο μέχρι θανάτου άντρα. 

Ομως δεν είναι μόνον οι συνωμοσίες που δηλητηριάζουν την ψυχή του εμβρύου. Η Τρούντι, μέσω του ομφάλιου λώρου, χύνει σαν σε χωνί τεράστιες ποσότητες αλκοόλ στο σώμα του, ταΐζοντας τους δυο τους μόνο με φιστίκια και πετρωμένη παρμεζάνα, απειλώντας «να πήξει το αίμα μας, μεταμορφώνοντάς το σε υφάλμυρη λάσπη».

Το μωρό υποφέρει πριν ακόμα γεννηθεί. Και ο πόνος κάνει το έμβρυο, σαν σωστό Αμλετ, να στοχάζεται. «Το έχω ακουστά να λέγεται από καιρό: Ο πόνος τίκτει τη συνείδηση […]. Κάθε αντιξοότητα μας επιβάλλει την εγρήγορση, και πραγματικά έχει αποτέλεσμα: Καιγόμαστε όταν πλησιάζουμε τη φωτιά, όταν αγαπάμε υπερβολικά», σκέφτεται ο ήρωας που αγαπά τον πατέρα του και δεν μπορεί παρά να αγαπά και τη μητέρα του που πρόκειται να τον σκοτώσει.

Υποφέροντας από πονοκέφαλο, συλλογίζεται το μωρό: «Ποια λοιπόν η χρησιμότητα της κεφαλαλγίας, της καρδιαλγίας; Για ποιο πράγμα με προειδοποιούν, τι μου λένε να κάνω; Μην αφήσεις τους αιμομίκτες, τον θείο και τη μάνα σου, να δηλητηριάσουν τον πατέρα σου. Μην σπαταλάς τις πολύτιμες μέρες σου νωθρός, αντεστραμμένος. Γεννήσου και δράσε!». 

Οπως και ο Αμλετ στο ομώνυμο δράμα, έτσι κι εδώ, η εμβρυική του εκδοχή, περνάει τις μέρες του με σκέψεις πάνω στη ζωή, την τέχνη, τον έρωτα, την εκδίκηση, τις αξίες του κόσμου μέσα στον οποίο πρόκειται να γεννηθεί και, φυσικά, πάνω στο εμβληματικό σεξπιρικό ερώτημα που εδώ τίθεται ως εξής: «Να γεννηθεί κανείς ή να μη γεννηθεί;»

Κατακυριευμένος ο ήρωας, όπως άλλοτε κι ο χλομός πρίγκιπας της Δανίας, από αισθήματα οργής, θλίψης και ματαιότητας, επιχειρεί σε κάποιο σημείο της πλοκής να κρεμαστεί σφίγγοντας τον ομφάλιο λώρο γύρω από τον λαιμό του, κάτι που θα αποδειχθεί στην πράξη ακατόρθωτο και θα τον οδηγήσει τελικά στην ανάληψη δράσης, αποδίδοντας έτσι με τον τρόπο του δικαιοσύνη. 

Ο Ιαν ΜακΓιούαν έχει χτίσει μια πλοκή που θυμίζει αστυνομικό θρίλερ και παρακολουθείται με κομμένη την ανάσα, καταφέρνοντας όχι μόνο να αντιπαρέλθει τις δυσκολίες που συνεπάγεται η επιλογή ενός έγκλειστου στη μήτρα αφηγητή, αλλά έχει μετατρέψει αυτό το τεχνικό εμπόδιο σε πλεονέκτημα. Μας χαρίζει έτσι ένα μυθιστόρημα ευρηματικό, επίκαιρο, γεμάτο χιούμορ και ειρωνεία, περιπετειώδες και συγχρόνως στοχαστικό, με αλλεπάλληλες διακειμενικές αναφορές και με μια άκρως πνευματώδη γλώσσα, την οποία έξοχα έχει μεταφέρει στα ελληνικά η Κατερίνα Σχινά.

Κι ενώ λοιπόν το σπέρμα της σύλληψης του Καρυδότσουφλου βρίσκεται στον Αμλετ, κόβει στο τέλος τον ομφάλιο λώρο, σπάζοντας την πήλινη μήτρα από την οποία πήρε το σχήμα, για να έρθει στη ζωή ως ανεξάρτητο κείμενο με δική του πνοή κι αξία, επικυρώνοντας για ακόμη μια φορά την επιλογή των Τάιμς να συμπεριλάβουν τον Ιαν ΜακΓιούαν στους πενήντα σημαντικότερους Βρετανούς μεταπολεμικούς συγγραφείς. 

 

ΑΝΟΙΧΤΟ ΒΙΒΛΙΟ
Τρεις αξιοπρόσεκτες πρωτοεμφανιζόμενες φωνές
Από τις «Ασύμβατες διαδρομές» της Βάσως Σπηλιοπούλου στη «Γλυσίνα», την πρώτη συλλογή διηγημάτων της Λένας Κορομηλά και την πρώτη συλλογή διηγημάτων της Μαρίας Βέρρου τα «Σκάμματα του χρόνου».
Τρεις αξιοπρόσεκτες πρωτοεμφανιζόμενες φωνές
ΑΝΟΙΧΤΟ ΒΙΒΛΙΟ
Μισαλλοδοξία και ανεκτικότητα
Η «μονοδοξία» είναι όρος της Π. Αθανασιάδη. Περιγράφει εύστοχα τη σταδιακή επιβολή της μίας και μοναδικής «δόξας» στο κοσμοπολιτικό πνευματικό περιβάλλον της όψιμης Ρωμαϊκής Αυτοκρατορίας, «την πορεία ενός...
Μισαλλοδοξία και ανεκτικότητα
ΑΝΟΙΧΤΟ ΒΙΒΛΙΟ
Οψεις της γυναικείας εμπειρίας
Το εν λόγω κείμενο υπήρξε κομβικό για την ιστορία του γυναικείου κινήματος καθώς έγινε ένα είδος «μανιφέστου» για τη γυναικεία χειραφέτηση, είχε μεγάλη απήχηση στις φεμινίστριες της δεκαετίας του 1970 αλλά και...
Οψεις της γυναικείας εμπειρίας
ΑΝΟΙΧΤΟ ΒΙΒΛΙΟ
Το σύστημα της ελευθερίας και οι φιλόσοφοί του
Σχεδόν μισό αιώνα μετά την εκφώνησή τους, οι διαλέξεις του Ντίτερ Χένριχ για τον γερμανικό ιδεαλισμό στο Πανεπιστήμιο του Χάρβαρντ το 1973, που κυκλοφόρησαν χρόνια αργότερα στα αγγλικά με τίτλο «Μεταξύ Καντ...
Το σύστημα της ελευθερίας και οι φιλόσοφοί του
ΑΝΟΙΧΤΟ ΒΙΒΛΙΟ
Πέρα από το ανθρώπινο
Η Κλαρίσε Λισπέκτορ γεννήθηκε το 1920 στο Τσετσέλνικ της Ουκρανίας. Θεωρείται κορυφαία συγγραφέας και κύρια εκπρόσωπος του μοντερνισμού (ή μεταμοντερνισμού;) στη βραζιλιάνικη λογοτεχνία. Συγκρίθηκε με τη...
Πέρα από το ανθρώπινο

Η efsyn.gr θεωρεί αυτονόητο ότι οι αναγνώστες της έχουν το δικαίωμα του σχολιασμού, της κριτικής και της ελεύθερης έκφρασης και επιδιώκει την αμφίδρομη επικοινωνία μαζί τους.

Διευκρινίζουμε όμως ότι δεν θέλουμε ο χώρος σχολιασμού της ιστοσελίδας να μετατραπεί σε μια αρένα απαξίωσης και κανιβαλισμού προσώπων και θεσμών. Για τον λόγο αυτόν δεν δημοσιεύουμε σχόλια ρατσιστικού, υβριστικού, προσβλητικού ή σεξιστικού περιεχομένου. Επίσης, και σύμφωνα με τις αρχές της Εφημερίδας των Συντακτών, διατηρούμε ανοιχτό το μέτωπο απέναντι στον φασισμό και τις ποικίλες εκφράσεις του. Έτσι, επιφυλασσόμαστε του δικαιώματός μας να μην δημοσιεύουμε ανάλογα σχόλια.

Σε όσες περιπτώσεις κρίνουμε αναγκαίο, απαντάμε στα σχόλιά σας, επιδιώκοντας έναν ειλικρινή και καλόπιστο διάλογο.

Η efsyn.gr δεν δημοσιεύει σχόλια γραμμένα σε Greeklish.

Τέλος, τα ενυπόγραφα άρθρα εκφράζουν το συντάκτη τους και δε συμπίπτουν κατ' ανάγκην με την άποψη της εφημερίδας